176
SHIKASTLANGAN KUCH TRANSFORMATORLAR TAHLIL
QILISH UNING DOLZARBLIGINI ANIQLASH
Mahamatjonov G‘ofurjon G‘ayratjon o‘g‘li, Rahmiddinov Diyorbek Abduboqi
o‘g‘li, Azimov Abduvoxid Alijon o‘g‘li, Ruzimatov Abdurashid Turg‘unboy o‘g‘li,
Rahmatov Rasuljon Rajab oʻgʻli, Orziyev Islomjon Umarali oʻgʻli
Toshloq texnik xizmat ko‘rsatish texnikumi, Elektr stantsyalari tarmoqlari va
tizimlari kafedrasi
Maqola haqida ma’lumot
Qabul qilingan: 22.06.2024
Qayta qabul : 26.06.2024
Saytda mavjud : 29.06.2024
Muallif (lar)
*G‘.G‘.Mahamatjonov
D.A.Rahmiddinov
A.A.Azimov
A.T.Ruzimatov
R.R.Rahmatov
I.U.Orziyev
Muallif bilan aloqa
© G‘.G‘.Mahamatjonov va boshqalar
UNIVERSAL xalqaro ilmiy jurnal
Ochiq ma’lumotlar:
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal
Maxfiylik bayonoti
Materialni istalgan vosita yoki formatda nusxalash va
qayta tarqatish hamda maqoladan toʻgʻri iqtibos
keltirish va litsenziyasini koʻrsatish sharti bilan istalgan
maqsadda foydalanish mumkin.
Annotatsiya:
Ushbu maqolaning maqsadi
shikastlangan kuch transformatori oid maqolalarni
tahlil
qilish
orqali
kuch
transformatorlari
mavzusining
bugungi
kundagi
dolzarbligini
aniqlashga qaratilgan. Maqolalarni tahlil qilishda
Science
Direct,
Google scholar ma’lumot
bazalarida indeksatsiyalangan jurnallarda nashr
etilgan maqolalar tanlab olingan. Maqolani
o‘quvchi oson tushunishi va tahlil qilish
imkoniyatiga ega bo‘lishi uchun maqolalar soni
yillar kesimida, mavzu doirasida ilmiy tadqiqot
ishlar olib borgan tashkilotlar, oid ilmiy tadqiqot
ishlar nashr etgan jurnal va konferensiyalar tahlili,
ilmiy nashrlar ulushi grafik ko‘rinishida keltirilgan.
Tadqiqotni o‘tkazish davomida o‘tkazilgan tahlil
natijalari
shuni
ko‘rsatmoqdaki,
kuch
transformatorlarining shikastlanishi mavzusi yildan
yilga dolzarblashib bormoqda. Bu sohada tadqiqot
olib borayotgan olimlar orasida xitoylik olimlarning
hissasi yuqoriroq. Mavzu doirasida Science Direct
ma’lumotlar bazasida nashr qilingan ilmiy tadqiqot
ishlarining 78% konferensiyalarda nashr qilingan
ilmiy ishlarga to‘g‘ri kelmoqda. Kelajakda ushbu
maqoladan,
kuch
transformatoridagi
shikastlanishlarni
kamaytirish
va
ishlash
ishonchliligi oshirishga qaratilgan ilmiy tadqiqot
ishlarida muhim manba sifatida foydalanish
mumkin.
Kalit
so‘zlar:
kuch
transformatori,
shikastlanishlari tahlili, Science Direct, tashkilotlar
tahlili, jurnal tahlili, konferensiyalar tahlili.
Universal International Scientific Journal
Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal
Jurnalning bosh sahifasi:
Universal International Scientific Journal
177
UNIVERSAL international scientific journal
Аннотация:
Целью данной статьи
является определение актуальности темы
на сегодняшний день путем анализа статей
о повреждении силового трансформатора.
Для анализа статей были выбраны статьи,
опубликованные
в
журналах,
индексируемых в базах данных Science
Direct и Google Scholar. Для того, чтобы
читатель
мог
легко
понять
и
проанализировать статью, необходимо
указать количество статей по годам,
организации,
проводившие
научные
исследования по теме, анализ журналов и
конференций,
опубликовавших
соответствующие научные исследования, а
также процент научных исследований.
публикации представлены в графическом
виде. Результаты анализа, проведенного в
ходе исследования, показывают, что тема
повреждений силовых трансформаторов с
каждым годом становится все более
актуальной. Среди ученых, проводящих
исследования в этой области, вклад
китайских ученых выше. По теме 78%
научных работ, опубликованных в базе
данных Science Direct, соответствуют
научным работам, опубликованным на
конференциях. В будущем данная статья
может быть использована как важный
ресурс
в
научных
исследованиях,
направленных на снижение повреждений
силовых трансформаторов и повышение
эксплуатационной надежности.
Ключевые
слова:
силовой
трансформатор,
анализ
повреждений,
Science Direct, анализ организации, анализ
журналов, анализ конференций.
Abstract:
This
article
aims
to
determine the relevance of the topic today by
analyzing the articles on damaged power
transformer. In the analysis of articles,
articles published in journals indexed in
Science Direct and Google Scholar
databases were selected. In order for the
reader to be able to easily understand and
analyze the article, the number of articles
by year, the organizations that conducted
scientific research within the topic, the
analysis of journals and conferences that
published related scientific research, and
the percentage of scientific publications
are presented in graphic form. The results
of the analysis conducted during the
research show that the topic of damage to
power transformers is becoming more
relevant every year. Among the scientists
conducting research in this field, the
contribution of Chinese scientists is
higher. Within the topic, 78% of the
scientific research works published in the
Science Direct database correspond to
scientific works published at conferences.
In the future, this article can be used as an
important resource in scientific research
aimed at reducing damage in power
transformers and increasing operational
reliability.
Key words:
power transformer,
damage
analysis,
Science
Direct,
organization analysis, journal analysis,
conference analysis.
Kirish.
Respublikamizda
iste’molchilarni elektr energiyasi bilan
sifatli ta’minlashda yangi texnika va
texnologiyalarni ishlab chiqish va ularni
iqtisodiyot tarmoqlariga tadbiq etish
chora-tadbirlari amalga oshirilmoqda.
Mazkur vazifalarni amalga oshirishda
uzoq muddat ekspluatatsiya sharoitidagi
Universal International Scientific Journal
178
UNIVERSAL international scientific journal
elektr uskunalarni tadqiq qilish, jumladan,
kuch transformatorlarining chulg‘amlarini
mexanik shikastlanishlarni diagnostikalash
orqali
aniqlash
va
transformatorlarning
mexanik shikastlanishi matematik ifodasini
ishlab
chiqish,
kuch
transformatorining
simulyatsion modelini ishlab chiqish, kuch
transformatorlarining mexanik chulg‘amlarini
diagnostikalash
usulini
takomillashtirish
orqali ularning ishonchliligini oshirish muhim
masalalardan hisoblanadi [1, 2].
Hududlardagi
transformator
punklarida
o‘rnatilgan 10/0,4 kV kuchlanishli kuch
transformatorlari orasida eng ko‘p tarqalgan
kuch transformatorlari 250 kVA quvvati kuch
transformatorlari
bo‘lib,
huddi
shu
kuchlanishli kuch transformatorlarining
29% tashkil qiladi [3].
Yurtimizda kuch transformatorlari va
uning shikastlanishiga oida bir qator
ilmiy tadqiqot ishlari o‘tkazilgan [1-6].
Usullar. 1-rasmda ma’qolani yozilish
algoritmi
tasvirlangan.
Maqolani
yozishda dastavval Google scholar,
Scinece Direct ma’lumotlar bazasidan
shikastlangan
uch
transformatorlari
tahlili mavzusi bo‘yicha ma’qolalar
qidirildi. Kiritilgan so‘zlarga doir
ma’lumotlar
bazalaridagi
barcha
maqolalar ko‘rsatadi. SHundan so‘ng
birin ketinlik bilan filtrlanadi.
1-rasm. Maqolani yozilish algoritmi
Dastlab maqolalar nashr yili bo‘yicha
filtrlandi, bunda 1974-2023 yillarda nashr etilgan
maqolalar ajratib olindi. Mavzu sohasi bo‘yicha
filtrlandi va nashrlar soni grafigi qurildi.
Tashkilotlar
bo‘yicha
filtr
qo‘yilib
kuch
transformatori shikastlanishlari tahliliga oid ilmiy
tadqiqot ishlar olib borgan tashkilotlar tahlili
grafigi qurildi. Umuiy ilmiy tadqiqot ishlarini
nashrlari bo‘yicha filtrlab, nashrlarning ulushi
grafigi qurildi.
Maqolani
yozish
davomida
nashrlar
sonining grafigini qurishda statistik tahlil usulidan
foydalanildi. Mavzuga doir ilmiy tadqiqot
o‘tkazgan tashkilotlar tahlili, nashrlarning ulushi
grafiklarini qurishda tizimli tahlil usulidan
foydalanildi.
NATIJA va MUHOKAMALAR.
Bugungi kunda nashr qilingan ilmiy tadqiqot
ishlarni o‘zida mujassamlashtirgan bir qator
ma’lumotlar bazalari shakllangan bo‘lib,
ScienceDirect, IEEE Xplore, Web of
Sciense,
ResearcheGate
mana
shular
jumlasidandir.
2-rasmda
ScienceDirect
ma’lumot bazasida 2011-2024 yillardagi
kuch transformatori shikastlanishlari oid
nashr etilgan ilmiy tadqiqot ishlarning tahlili
ko‘rsatilgan.
2-rasm. ScienceDirect ma’lumotlar bazasida 2011-
2024 yillarda kuch transformatori shikastlanishlari
tahliliga oid nashr etilgan ilmiy tadqiqot ishlarning
tahlili
Ma'lumotlar
to'plash
Filtrlash
Ma'lumotlar
olish
Grafiklar
qurish
Tahrirlash
0
200
400
600
800
1000
1200
1400
1600
1800
2
0
1
1
2
0
1
2
2
0
1
3
2
0
1
4
2
0
1
5
2
0
1
6
2
0
1
7
2
0
1
8
2
0
1
9
2
0
2
0
2
0
2
1
2
0
2
2
2
0
2
3
2
0
2
4
Universal International Scientific Journal
179
UNIVERSAL international scientific journal
Tahlil natijalari shuni ko‘rsatmoqdaki kuch
transformatori va uning shikastlanishi bo‘yicha
nashr etilayotgan ilmiy tadqiqot ishlari soni yildan
yilga ortib bormoqda. Ayniqsa so‘ngi 2,5 yildagi
chop etilgan ilmiy-tadqiqot ishlari soni umumiy
tadqiqot ishlarining 1/3 qismiga to‘g‘ri kelmoqda.
Bu esa kuch transformatori shikastlanishi mavzusi
yildan yilga dolzarblashib borayotganligidan
dalolat beradi.
3-rasmda
ScienceDirect
ma’lumotlar
bazasida 1974-2023 yillarda kuch transformatori
shikastlanishlari tahliliga oid ilmiy tadqiqot
ishlar olib borgan tashkilotlar tahlili
ko‘rsatilgan. Ilmiy tadqiqot ishlari asosan
ilmiy tadqiqot institutlar va oliy ta’lim
muassasalarida olib borilgan bo‘lib, elektr
energiyasiga
xizmat
ko‘rsatish
korporatsiyasi [7] da ham olib borilganini
ko‘rishimiz mumkin.
3-rasm. Science Direct ma’lumotlar bazasida 1974-2023 yillarda kuch transformatori
shikastlanishlari tahliliga oid ilmiy tadqiqot ishlar olib borgan tashkilotlar tahlili
Grafikdan ko‘rinib turibdiki olib borilgan
ilmiy tadqiqot ishlarining asosiy qismi Xitoyning
Beijing provinsiyasiga to‘g‘ri kelmoqda. Bu
poytaxtdagi China Electric Power Research
Institute [8] esa kuch transformatori shikastlanishi
oid mavzuda eng ko‘p nashr etgan tashkilotlar
ro‘yhatini boshqarib turibdi. Bu unversitet ulushi
13% ni tashkil etmoqda.
4-rasmda 1974-2023 yillarda kuch
transformatori shikastlanishlari tahliliga oid
ilmiy tadqiqot ishlarini nashr etgan Science
Direct ma’lumotlar bazasidagi jurnal va
konferensiyalar tahlili ifodalangan.
0
5
10
15
20
25
China Electric Power Research Institute, Beijing
Huazhong University of Science and Technology, Wuhan
Chongqing University, Chongqing
North China Electric Power University, Beijing
Xi'an Jiaotong University, Xi'an
Hunan University, Changsha
Southwest Jiaotong University, Chengdu
Tsinghua University, Beijing
State Grid Sichuan Electric Power Research Institute, Chengdu
State Grid Corporation of China, Beijing
Istanbul Technical University, Istanbul
Shandong University, Jinan
Aalborg University, Aalborg
American Electric Power Service Corporation, Columbus
Wuhan University, Wuhan
China Electric Power Research Institute, Wuhan
Delft University of Technnology, Delft
Amirkabir University of Technology, Tehran
Hefei University of Technology, Hefei
Universal International Scientific Journal
180
UNIVERSAL international scientific journal
4-rasm. Science Direct ma’lumotlar bazasida 1974-2023 yillarda kuch transformatori
shikastlanishlari tahliliga oid ilmiy tadqiqot ishlar nashr etgan jurnal va konferensiyalar tahlili
Eng ko‘p nashr etgan nashiryotchi IEEE
bo‘lib 2747 ta ilmiy tadqiqot ishi nashr etilgan.
ScienceDirect ma’lumotlar bazasida 1974-2023
yillarda kuch transformatori shikastlanishlari
tahliliga oid eng ko‘p ilmiy tadqiqot ishlari
elektr energiyasini etkazib berish bo‘yicha
bitim IEEE ga tegishli hisoblanadi.
5-rasm. ScienceDirect ma’lumotlar bazasida 1974-2023 yillarda kuch transformatori
shikastlanishlari tahliliga oid nashrlar ulushi
0
20
40
60
80
100
120
IEEE Transactions on Power Delivery
IEEE Transactions on Dielectrics and Electrical Insulation
IEEE Transactions on Industry Applications
IEEE Access
IEEE Electrical Insulation Magazine
IEEE Transactions on Power Electronics
IEEE Transactions on Power Systems
2020 IEEE International Conference on High Voltage…
2008 International Conference on Condition Monitoring…
2022 IEEE International Conference on High Voltage…
2012 IEEE International Conference on Condition…
IEEE Transactions on Reliability
2018 International Conference on Power System…
IEEE Power Engineering Review
2012 International Conference on High Voltage…
IEEE Journal of Emerging and Selected Topics in…
IEEE Transactions on Industrial Electronics
IEEE Transactions on Power Apparatus and Systems
IEEE Latin America Transactions
IEEE Transactions on Ultrasonics, Ferroelectrics, and…
Conferen
ces
78%
Journals
18%
Magazine
s
2%
Standard
s
1%
Books &
Early
Access
Articles
1%
Universal International Scientific Journal
181
UNIVERSAL international scientific journal
5-rasmda
ScienceDirect
ma’lumotlar
bazasida 1974-2023 yillarda kuch transformatori
shikastlanishlari tahliliga oid nashr etilgan ilmiy
tadqiqot
ishlarda
jurnallar,
konferensiyalar,
kitoblar,
standartlar
va
boshqalar
ulushi
tavsiflangan. So‘ngi yillarda kuch transformatori
ishonchliligini oshirish qaratilgan mavzudagi
konferensiyalarning salomog‘i ortib bormoqda.
Ba’zi konferensiyalarda kuch transformatorlari
bo‘yicha normalar va standarlar markaziy
mavzuga aylanib ulgurgan [9-12].
Grafikdan shuni ko‘rsatmoqdaki ilmiy
ishlarning eng ko‘p qismi ilmiy konferensiyalarda
nashr etilgan ishlarga to‘g‘ri kelmoqda. Bu
ko‘rsatkich 78 % tashkil etmoqda. Bu shuni
anglatadiki, bugungi kunda ko‘plab olimlarimiz
kuch transformatorining shikastlanishlar sonini
kamaytirishga e’tibor qaratgan va kelgusida
buning natijasi o‘laroq ko‘plab ilmiy yutuqlarga
erishiladi. Jurnallarda nashr etilgan ilmiy ishlar esa
18 % bilan ikkinchi o‘rinni egallab turibdi. Bu
nashrlar orasida ko‘plab standartlarni e’lon
qilinganligi ahamiyatga molik.
Xulosa.
Ushbu tahliliy tadqiqotning
maqsadi
kuch
transformatorlarining
shikastlanishlariga oid nashr etilgan tadqiqot
ishlarini
tahlili
orqali
mavzuning
dolzarbligini aniqlashga qaratilgan edi.
Tadqiqotni o‘tkazish davomida shunday
xulosaga kelindiki, kuch transformatori va
uning shikastlanishi sohasi dunyo miqyosida
yildan yilga dolzarblashib bormoqda. Bu
mavzuda dunyoga mashhur unversitetlar
bilan bir qatorda tadqiqot tashkilotlarida ham
ilmiy izlanishlar olib borilmoqda. Science
Direct ma’lumotlar bazasidagi 1974-2024
yillarda
mavzu
doirasidagi
qilinga
nashrlarning asosiy qismi konferensiya
materiallariga to‘g‘ri kelmoqda. Kelajakda
kuch transformatoriga oid o‘tkazilishi lozim
bo‘lgan ilmiy tadqiqot ishlarida, loyihalar
amalga oshirishda, stajirovkalar o‘tashda
mavzu doirasida hamkor tashkilotlarni
topishda, olimlar aniqlashda yaxshi manbaa
bo‘lib xizmat qiladi.
Tadqiqotlarni
moliyalashtirish.
Ushbu
tadqiqotni moliyalashtirishda hech
qanday
homiy
yoki
manbadan
foydalanilmadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
A.Abdullayev,
Z.Tuychiev,
“Qisqa
tutashuv
sodir
bo‘lganda
kuch
transformatorlarining chulg‘amlarini deformatsiyalanishiga ta’sir etuvchi omillarining tahlili”,
Farg‘ona vodiysida fan va texnologiya» Ilmiy konferensiya materiallar to‘plami Namangan sh., 11 -
12 may 2023 - yil, 87-88- betlar
2.
Z.Tuychiev, A.Abdullayev “Kuch transformatorlarining chulg‘amlarini shikastlanishi
va ularning diagnostikasi tahlili”, FarPI ilmiy texnika jurnali, 2023, maxsus son Т.27, №11, 74-78-
betlar
3.
A.Abdullayev. “Kuch transformatori texnik holatini diagnostikalash usulini
takomillashtirish“, FarPI ilmiy texnika jurnali, 2022, maxsus son Т.26, №11, 189-191-betlar
4.
З.З.Туйчиев и другие, “Анализ видов повреждений обмоток трансформатора”,
VIII Международной научно-практической конференции «Энергетика и энергосбережение:
теория и практика» сборник научных трудов 6-8 декабря 2023 года, Кузбас, ст. 402-408
5.
A. Abdullayev, “Analysis of power transformers in operation”, Международная
молодежная научная конференция Тинчуринские чтения – 2024 «Энергетика и цифровая
трансформация» 24 – 26 апреля 2024 г., ст. 3-6
Universal International Scientific Journal
182
UNIVERSAL international scientific journal
6.
М.Кобилов и другие, “Исследование влияние отклонений напряжения в сетях
электропередачи на режимы работы электрических устройств”, Международная молодежная
научная конференция Тинчуринские чтения – 2024 «Энергетика и цифровая трансформация»
24 – 26 апреля 2024 г., ст. 3-6
7.
8.
9.
Report on 2012 International Conference on Condition Monitoring and Diagnosis
(CMD 2012)
10.
03/02349 Investigations on the usefulness of an expert system for impulse fault analysis
in distribution transformers: Purkait, P. and Chakravorti, S. Electric Power Systems Research, 2003,
65, (2), 149–157
11.
06/00655 Fault diagnosis of power transformer based on multi-layer SVM classifier:
Ly, G. et al. Electric Power Systems Research, 2005, 75, (1), 9–15.
12.
05/02110 Winding deformations detection in power transformers by tank vibrations monitoring
