Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 146
SPORTCHILARDA DIQQAT KONSENTRATSIYASINI RIVOJLANTIRISH VA
SPORTCHILARDA O‘ZIGA BO‘LGAN ISHONCHNI SHAKLLANTIRISH
Mansurova Ruxshona O’tkirbek qizi
Farg’ona davlat unversiteti
Psixologiya (sport) yo’nalishi III kurs
t
alabasi
Elektron pochta: mansurovaruhchona@gmail.com
Annotatsiya
: Ushbu maqola sportchilarda diqqat konsentratsiyasini rivojlantirish va
o‘ziga bo‘lgan ishonchni shakllantirish masalalariga bag‘ishlangan. Unda diqqatning
turlari, ularning sportdagi ahamiyati va rivojlantirish usullari (meditatsiya, vizualizatsiya,
muntazam mashg‘ulotlar) tahlil qilinadi. Shuningdek, o‘ziga ishonchni oshirish yo‘llari,
jumladan, maqsad belgilash, ijobiy o‘z-o‘zini sukut qilish va psixologik yordam kabi
usullar ko‘rib chiqiladi. Maqola diqqat va ishonchni birgalikda rivojlantirishning amaliy
usullarini taklif qiladi va ularning sportchilarning muvaffaqiyatiga ta’sirini yoritadi.
Kalit so‘zlar:
diqqat konsentratsiyasi, o‘ziga ishonch, spor tpsixologiyasi,
meditatsiya, vizualizatsiya, maqsad belgilash, ijobiy o‘z-o‘zini sukut qilish, muntazam
mashg‘ulotlar.
Annotation:
This article is dedicated to developing attention concentration and
building self-confidence in athletes. It analyzes the types of attention, their importance in
sports, and methods for improvement (meditation, visualization, regular training).
Additionally, techniques for enhancing self-confidence, such as goal setting, positive self-
talk, and psychological support, are explored. The article proposes practical methods for
simultaneously developing attention and confidence and highlights their impact on athletes'
success.
Keywords:
attention concentration, self-confidence sports ,psychology meditation,
visualization, goal setting, positive self-talk regular, training.
Аннотация:
Данная статья посвящена развитию концентрации внимания и
формированию уверенности в себе у спортсменов. В ней анализируются виды
внимания, их значение в спорте и методы их развития (медитация, визуализация,
регулярные тренировки). Также рассматриваются способы повышения уверенности
в себе, такие как постановка целей, позитивный внутренний диалог и
психологическая поддержка. Статья предлагает практические методы совместного
развития внимания и уверенности и освещает их влияние на успех спортсменов.
Ключевые слова:
концентрация внимания, уверенность в себе, спортивная
психология, медитация, визуализация, постановка целей, позитивный внутренний
диалог, регулярные тренировки.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 147
Kirish
Sport sohasida muvaffaqiyatga erishish nafaqat jismoniy tayyorgarlikka, balki
psixologik holatga ham bog‘liq. Sportchilarning diqqat konsentratsiyasi va o‘ziga bo‘lgan
ishonchi yuqori darajada bo‘lishi ularning musobaqalardagi natijalariga bevosita ta’sir
qiladi. Diqqat konsentratsiyasi sportchiga o‘yin davomida muhim jihatlarga e’tibor berish,
tashqi shovqinlarni e’tiborsiz qoldirish va strategik qarorlar qabul qilish imkonini beradi.
O‘ziga bo‘lgan ishonch esa sportchining o‘z qobiliyatlariga ishonishini, stressli
vaziyatlarda o‘zini boshqara olishini va muvaffaqiyatga intilishini ta’minlaydi. Ushbu
maqola sportchilarda diqqat konsentratsiyasini rivojlantirish va o‘ziga bo‘lgan ishonchni
shakllantirish usullari, ularning ahamiyati va amaliy yondashuvlarini ko‘rib chiqadi.
Diqqat psixologik jarayon sifatida inson ongini ma’lum bir obyektga yoki faoliyatga
yo‘naltirish va uni ma’lum vaqt davomida shu yo‘nalishda ushlab turish qobiliyati sifatida
talqin etiladi. Konsentratsiya esa, bu diqqatning aynan muayyan narsaga yoki faoliyatga
to‘liq qaratilishi, ya’ni ongning maksimal darajada jamlanishi demakdir.Sportchilarda
diqqat konsentratsiyasi mashg‘ulotlar va musobaqalar davomida yuqori samaradorlikka
erishishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Chunki e’tiborning chalg‘ishi yoki to‘g‘ri
boshqarilmasligi sportchining harakatlarini noto‘g‘ri bajarishiga, xatolarga yo‘l
qo‘yishiga, oxir-oqibatda yutqazishga sabab bo‘lishi mumkin. Diqqat konsentratsiyasi
sportchilar uchun muhim psixologik ko‘nikma hisoblanadi. U musobaqa paytida kerakli
ma’lumotlarni idrok etish, tahlil qilish va tezkor qaror qabul qilishda yordam beradi.
Masalan, futbolchilar o‘yinda to‘pning harakatini, raqiblarning pozitsiyasini va
jamoadoshlarining harakatlarini bir vaqtda kuzatishi kerak. Ixtiyorsiz diqqat – tashqi
omillar sababli diqqatimiz o‘zgaradi (masalan, to‘satdan shovqin).Ixtiyoriy diqqat – ongli
ravishda, maqsadga muvofiq qaratilgan diqqat.
Ixtiyoriydan keyingi diqqat – ish qiziqarli
bo‘lganda, e’tiborni ongli ravishda emas, qiziqish bilan ushlab turish holati. Diqqat
konsentratsiyasi past bo‘lgan sportchilar o‘yinda xatolarga yo‘l qo‘yishi, strategiyadan
chekinishi yoki stressga dosh bera olmasligi mumkin. Shu sababli, diqqatni rivojlantirish
sportchilar uchun muhim vazifadir.
Diqqat konsentratsiyasini rivojlantirish usullari:
Meditatsiya va Onglilik.
Meditatsiya sportchilarga o‘z diqqatlarini boshqarishni o‘rganishga yordam beradi.
Onglilik mashqlari orqali sportchilar o‘z nafaslarini kuzatish, hozirgi onga e’tibor berish
va tashqi shovqinlarni e’tiborsiz qoldirishni o‘rganadi. Masalan, har kuni 10-15 daqiqa
meditatsiya qilish diqqatni yaxshilaydi va stressni kamaytiradi.
Vizualizatsiya texnikasi
:Sportchilar o‘zlarining muvaffaqiyatli ishtirokini tasavvur
qilish orqali diqqatlarini kerakli jihatlarga qaratishni o‘rganadi. Masalan, tenischi o‘zining
muvaffaqiyatli zarbasini tasavvur qilishi mumkin. Bu usul aqliy tayyorgarlikni
kuchaytiradi va diqqatni musobaqa sharoitlariga moslashtiradi.
Diqqat mashqlari.
Oddiy mashqlar, masalan, bir nuqtaga 1-2 daqiqa diqqatni
jamlash yoki rangli kartalarni tezda saralash, diqqatni rivojlantirishga yordam beradi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 148
Bunday mashqlar aqliy chidamlilikni oshiradi va tezkor qaror qabul qilish qobiliyatini
yaxshilaydi.
Muntazam mashg‘ulotlar.
Muntazam jismoniy mashg‘ulotlar nafaqat jismoniy
holatni yaxshilaydi, balki miyaning diqqat va konsentratsiya bilan bog‘liq bo‘limlarini ham
faollashtiradi. Aerobik mashqlar, masalan, yugurish yoki suzish, miyaning kislorod bilan
ta’minlanishini yaxshilaydi va kognitiv funksiyalarni kuchaytiradi.
O‘ziga bo‘lgan ishonch sportchilarning muvaffaqiyatida hal qiluvchi rol o‘ynaydi.
Ishonchli sportchi o‘z qobiliyatlariga ishonadi, xatolardan keyin o‘zini tiklay oladi va
musobaqa paytida ijobiy yondashuvni saqlaydi. O‘ziga ishonch ikki asosiy shaklda
namoyon bo‘ladi:
Ichki ishonch
: Sportchining o‘z qobiliyatlari va tayyorgarligiga bo‘lgan ishonchi.
Tashqi ishonch
: O‘zini boshqalarga ishonchli ko‘rsatish, masalan, raqiblar yoki
tomoshabinlar oldida.
O‘ziga ishonchning pastligi sportchilarni xavotirga soladi, qaror qabul qilishda
ikkilanadi va muvaffaqiyatsizlikdan qo‘rqishga olib keladi. Shu sababli, ishonchni
rivojlantirish sport psixologiyasining muhim yo‘nalishlaridan biridir.
O‘ziga Bo‘lgan Ishonchni Rivojlantirish Usullari
Maqsad belgilash
. Real va erishish mumkin bo‘lgan maqsadlar qo‘yish sportchilarga
o‘z muvaffaqiyatlarini ko‘rish va ishonchni oshirish imkonini beradi.Masalan, qisqa
muddatli maqsadlar (masalan, haftasiga 5 km yugurish) va uzoq muddatli maqsadlar
(masalan, marafonda ishtirok etish) belgilash muhimdir.
Ijobiy o‘z-o‘zini sukut qilish.
Sportchilar o‘zlariga ijobiy so‘zlar aytish orqali
ishonchni oshirishi mumkin. Masalan, “Men tayyorman” yoki “Men buni uddalay olaman”
kabi iboralar aqliy holatni yaxshilaydi. Bu usul o‘z-o‘ziga bo‘lgan salbiy fikrlarni ijobiy
fikrlar bilan almashtirishga yordam beradi.
Mashg‘ulotlar va Tayyorgarlik
. Yaxshi tayyorgarlik sportchilarga o‘zlarini
ishonchli his qilish imkonini beradi. Muntazam mashg‘ulotlar, texnikani takomillashtirish
va strategiyani o‘rganish ishonchni oshiradi. Masalan, bokschi o‘zining zarba texnikasini
takomillashtirsa, u musobaqada o‘zini ishonchliroq his qiladi.
Psixologik Yordam.
Sport psixologlari bilan ishlash sportchilarga o‘ziga bo‘lgan
ishonchni rivojlantirishda yordam beradi. Ular stressni boshqarish, salbiy fikrlarni yengish
va ijobiy yondashuvni shakllantirish bo‘yicha maslahatlar beradi.
Diqqat konsentratsiyasi va o‘ziga bo‘lgan ishonch bir-biri bilan chambarchas bog‘liq.
Yuqori diqqat darajasi sportchilarga o‘zlarini ishonchli his qilishga yordam beradi, chunki
ular vaziyatni yaxshi boshqara oladi. Shu bilan birga, o‘ziga bo‘lgan ishonch diqqatni
muhim jihatlarga qaratishni osonlashtiradi. Quyida bu ikki jihatni birgalikda rivojlantirish
uchun amaliy maslahatlar keltiriladi:
Stressli Vaziyatlarni Simulyatsiya Qilish
: Mashg‘ulotlarda musobaqa sharoitlarini
taqlid qilish orqali sportchilar ham diqqatni, ham ishonchni rivojlantiradi.
Ustozlar uchun
pedagoglar.org
73-son 1–to’plam Iyun-2025
Sahifa: 149
Jamoaviy Ish
: Jamoaviy sport turlarida jamoadoshlarning qo‘llab-quvvatlashi
ishonchni oshiradi va diqqatni jamlashga yordam beradi.
Dam Olish va Tiklanish
: To‘g‘ri dam olish va uyqu diqqat va ishonchni saqlash
uchun muhimdir. Charchoq diqqatni pasaytiradi va o‘ziga ishonchni kamaytiradi.
Xulosa
Sportchilarda diqqat konsentratsiyasini rivojlantirish va o‘ziga bo‘lgan ishonchni
shakllantirish muvaffaqiyatga erishishda muhim ahamiyatga ega. Diqqat konsentratsiyasi
sportchilarga o‘yindagi muhim jihatlarga e’tibor berish, tezkor qarorlar qabul qilish va
stressli vaziyatlarni boshqarish imkonini beradi. O‘ziga bo‘lgan ishonch esa
sportchilarning o‘z qobiliyatlariga ishonishini, xatolardan keyin tiklanishini va ijobiy
yondashuvni saqlashini ta’minlaydi. Meditatsiya, vizualizatsiya, maqsad belgilash, ijobiy
o‘z-o‘zini sukut qilish va muntazam mashg‘ulotlar kabi usullar bu ikki jihatni
rivojlantirishda samarali hisoblanadi. Sportchilar ushbu usullarni qo‘llash orqali nafaqat
o‘z natijalarini yaxshilaydi, balki psixologik jihatdan ham mustahkamlanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Jo‘rayev E., Islomov I. Sport psixologiyasi. – Toshkent: “Fan va texnologiya”,
2016.
2. Toshboltayeva Nodira Ibrohimjonovna// The importance of thinking IN he
complex process of individual activity// International conference on Studies in
Humanities, Education and Sciences.January 10 th,2022.69-70
3. Karimov I. Sportda psixologik tayyorgarlik asoslari. – Toshkent: “Ilm ziyo”,
2020.
4. Zokirova D.R. Yosh sportchilarda motivatsiya va o‘ziga ishonchni shakllantirish
// Sport va psixologiya ilmiy-amaliy jurnali. – 2021. – №2. – B. 45–51.
5. Sharipova N.X. Diqqat va xotira psixologiyasi. – Toshkent: “Yangi asr avlodi”,
2018.
6. Qodirova M.M. Psixologik treninglar: diqqatni rivojlantirish mashqlari //
Psixologiya va hayot jurnali. – 2020. – №4. – B. 33–38.
7. G‘ulomova G. Talabalarda o‘z-o‘zini anglash va o‘ziga ishonchni shakllantirish.
– Toshkent: O‘zMU nashriyoti, 2021.Mirzajonova,
