7
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD,10-SON (YOʻITJ)
NAFAS YO`LLARINI TASHQI TOMONIDAN BOSILISHI
HISOBIGA TRAXEYA DEFORMATSIYASI BO`LGAN
BEMORLARNI BRONXOSKOP BILAN INTUBATSIYA
QILISH.
Akbarov M.M, Eshonxodjayev O.J, Irisov O.T, Otamirzayev Q.A
Toshkent Tibbiyot Akademiyasi 2-son Fakultet va gospital
xirurgiya, transplantologiya kafedrasi.
https://doi.org/
10.5281/zenodo.13756266
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 10-sentabr 2024 yil
Ma’qullandi: 11-sentabr 2024 yil
Nashr qilindi: 13-sentabr 2024 yil
Traxeyani intubatsiya qilish anesteziologiya va intensiv
terapiyaning asosiy protsedurasi bo'lib, havo yo'llarining
o'tkazuvchanligini ta'minlash va mexanik ventilyatsiyani
amalga oshirish uchun zarurdir. Biroq, ba'zi hollarda,
standart intubatsiya usullari samarasiz yoki asoratlar
xavfi yuqori bo'lishi mumkin. Bunday holatlarda
bronxoskop yordamida intubatsiya qilish,yaxshilangan
vizualizatsiyani ta'minlaydi, nafas olish yo'llarining
shikastlanish xavfini kamaytiradi va murakkab anatomik
sharoitlarda
samarali
bo'ladi.
Shunday
qilib,
bronkoskopik intubatsiya ishonchli va xavfsiz yondashuv
bo'lib, intubatsiyasi qiyin bo'lgan bemorlarga tibbiy
yordam sifatini sezilarli darajada oshiradi. Ushbu
maqolada 2023-2024 yillarda “Akademik V. Vohidov
nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan xirurgiya ilmiy-
amaliy tibbiyot markazi” DM (RIXIATM DM) da
bronkoskopik intubatsiyani qo'llash tajribasi ko'rib
chiqilgan, shuningdek, ushbu usulning afzalliklari tahlil
qilingan.
KEY WORDS
Bronxoskopik intubatsiya, qiyin
intubatsiya,
anesteziologiya,
traxeya deformatsiyasi, Mallampati
shkalasi, exinokokk, kista, tugunli
buqoq.
Kirish.
Bronxoskop bilan intubatsiya qilish hozirgi kunda endi rivojlanib borayotgan sohalardan biri
bo’lib bormoqda. Ilm-fan rivojlanib borishi bilan xirurgik bemorlarga turlicha yondashish,
operatsiyadan oldingi va operatsiya vaqtidagi hamda operatsiyadan keyingi asoratlarni oldini
olish har bir shifokorni ustivor vazifalaridan biridir. Bronxoskop bilan intubatsiya qilish
uchun ko’rsatma bo’lib anesteziologlar uchun qiyin intubatsiya xisoblangan bemorlar asosan
Mallampati shkalasi bo‘yicha III va IV darajalari, traxeyani intubatsiyasiga bir nechta
samararsiz urinishlar yoki yuqori nafas yo’llari anatomiyasini buzilishi bo’lishi mumkin. Agar
shu bemorlar bronxoskop bilan intubatsiya qilinmasa bemorning nafas yo’llari yoki
qizilo’ngachini shikastlanishi natijasida og’ir asoratlar kuzatilishi yoki intubatsiya qilishni
imkoni bo’lmasligi mumkin. Tugunli buqoq, ayrisimon bez o’smalari, ko’ks oraligi o’smalari
ko’krak qafasi exinokokkozlarida traxeyaning deformatsiyasi kuzatiladi. Birinchi navbatda bu
anesteziologlar uchun intubatsiya qilishni qiyinlashtirsa, umumiy og’riqsizlantirish bilan
intubatsiyaga tayyorlash uchun miorelaksantlarni berilishi natijasida hosilalar traxeyani
ezishi hisobiga nafas yo’llarini qisman yoki to’liq yopilishi kuzatilgan bemorlarda nafas
yetishmovchilik hisobidan o’lim holatlari qayd qilinishi mumkin.
8
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD,10-SON (YOʻITJ)
Maqsad.
Nafas yo‘llarini tashqi
tomonidan bosilishi hisobiga traxeya deformatsiyasi bo‘gan bemorlarni bronxoskop bilan
intubatsiya qilishning afzalliklarini ko`rsatish hamda shu usulni qo`llash orqali ko`plab
asoratlarni oldini olish.
Materiallar va usullar
“Akademik V. Vohidov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan xirurgiya ilmiy-amaliy tibbiyot
markazi” DMda 2023-2024-yil mobaynida 21 ta bemor bronxoskop yordamida intubatsiya
qilingan. Shu bemorlarning 57,14 % i nafas yo’llarini tashqi tomondan bosilishi hisobiga,
traxeya deformatsiyaga uchraganligi sababli, semizlik III daraja bilan 14,3 % bemorlar,
Mallampati III, IV daraja bilan 19 % bemorlar, birlamchi intubatsiya qilishni imkoni bo’lmagan
bemorlar 9,5% bronxoskop yordamida intubatsiya qilingan. (Diagramma1).
(
Diagram 1 -
Patients intubated with a bronchoscope (n=21))
Biz
bemorni hayotini havfga qo’ymaslik maqsadida mahalliy og’riqsizlantirish ostida Broxoskop «
Olympus BF-170» (
"Olympus Medical Systems Corp",Yaponiya),
yordamida traxeyaning
deformatsiyaga uchragan sohasidan o’tib spiralsimon simli intubatsion naychani kiritish bilan
u orqali bemorga suniy nafas berish imkonini xafsiz amalga oshirdik. Mahalliy
og’riqsizlantirish uchun burun og’iz halqum uchun Lidokainning 10% li spreydan, ovoz
boylamlarini og’riqsizlantirish uchun 5% li lidokain eritmasini hamda traxeya devorlari
uchun 1-2 % lidokain eritmasidan foydalandik.
Natijalar va muhokamalar.
Bronxoskop yordamida intubatsiya qilingan 21 bemorning barchasi protsedurani jiddiy
asoratlarsiz muvaffaqiyatli o`tishdi. Tahlil quyidagi natijalarni ko'rsatdi: Nafas yo‘llarini tashqi
tomonidan bosilishi hisobiga traxeya deformatsiyasi bo‘gan bemorlarni bronxoskop bilan
intubatsiya qilishning quyidagi afzalliklari bor, bular:
1. Yaxshilangan ko'rish va boshqarish: bronxoskopdan foydalanish shifokorga traxeya va ovoz
paylarini to'g'ridan-to'g'ri tekshirishga imkon beradi, bu esa intubatsiya naychasini aniq
kiritishni ta'minlaydi.
9
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
1-JILD,10-SON (YOʻITJ)
2. Shikastlanish xavfini kamaytirish: texnika nafas olish yo'llari va qizilo'ngachning
shikastlanish xavfini kamaytiradi, bu anatomik anomaliyalar mavjud bo'lganda ayniqsa
muhimdir.
3. Murakkab anatomik sharoitlarda yuqori samaradorlik: bronxoskopik intubatsiya traxeya
deformatsiyasi kabi murakkab anatomik o'zgarishlar bilan ham yuqori muvaffaqiyatni
ko'rsatadi.
4. Mushak miorelaksantlar ishlatilganda xavfsizlik: usul nafas yo'llarining to'liq yopilishiga
yo'l qo'ymaydi, bu umumiy behushlik uchun mushak miorelaksantlar kiritilganda paydo
bo'lishi mumkin.
Xulosa:
Bronxoskopik intubatsiya, intubatsiya murakkabligi yuqori bo'lgan bemorlar uchun
samarali yechimdir. Bu nafas yo'llarining shikastlanishi bilan bog'liq asoratlar xavfini
kamaytiradi va jiddiy anatomik kasalliklar mavjud bo'lsa ham, bemorning xavfsizligini
ta'minlaydi. Shu kabi zamonaviy texnika va texnologiyalar shifokorlarga eng qiyin holatlarni
muvaffaqiyatli hal qilish, yuqori darajadagi tibbiy yordam va bemorlarning xavfsizligini
ta'minlash imkonini beradi.
Adabiyotlar ro'yxati
1. Braun V. Anesteziologiya va reanimatsiyaning dolzarb muammolari. Tetiklantiruvchi
ma'ruzalar kursi. - Arxangelsk, 2000. - S. 197-203.
2. Morgan J. E., Magid S. Klinik anesteziologiya: Trans. ingliz tilidan – M., 2005 - B. 85.
3. Bamgbade O.A., Onaolapo M.H., Zuokumor P.A. MakGrath videolaringoskop yordamida
nasotraxeal intubatsiya nafas olish yo'llari qiyin bo'lgan bemorlar // Evr. J. Anesteziol. - 2011.
- 28(9). — R. 673-4.
4. Behringer E.C., Kristensen M.S. Yangi intubatsiya uskunalaridagi yangilik // Anesteziya. -
2011. - 66 (2-ilova). — R. 57-64.
5. Anesteziya bilan bog'liq asoratlar - Frantsiyada istiqbolli so'rov / L. Tiret, J.M. Desmonts, F.
Xatton, G. Vourc'h // mumkin. Anest. Soc. J. — 1986. — jild. 33, № 3 (1). - B. 336-344.
References
:
1. Braun V. Current Issues in Anesthesiology and Intensive Care. Refresher Course Lectures. -
Arkhangelsk, 2000. - Pp. 197-203.
2. Morgan J. E., Magid S. Clinical Anesthesiology: Translated from English – Moscow, 2005 - P.
85.
3. Bamgbade O.A., Onaolapo M.H., Zuokumor P.A. Nasotracheal Intubation Using the McGrath
Video Laryngoscope in Patients with Difficult Airways // Eur. J. Anaesthesiol. - 2011. - 28(9).
— Pp. 673-4.
4. Behringer E.C., Kristensen M.S. Innovations in New Intubation Equipment // Anesthesia. -
2011. - 66 (Supplement 2). — Pp. 57-64.
5. Complications Related to Anesthesia - Prospective Survey in France / L. Tiret, J.M.
Desmonts, F. Hatton, G. Vourc'h // Anesth. Soc. J. — 1986. — Vol. 33, No. 3 (1). - Pp. 336-344.
