160
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON , (YOʻITJ)
KLINIK LABORATORIYALAR UCHUN MO'LJALLANGAN
AVTOMATLASHGAN TIZIMLARNI QOʻLLASH
Axunova Zeynab Shuxratovna
Toshkent davlat tibbiyot universiteti talabasi
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15449224
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:26-aprel 2025 yil
Ma’qullandi:30-aprel 2025 yil
Nashr qilindi: 17-may 2025 yil
Ushbu maqolada klinik laboratoriyalar uchun
mo'ljallangan avtomatlashtirilgan tizimlar haqida so'z
boradi.
KEY WORDS
zamonaviy
axborot
texnlogiyalari, aholi salomatligini
saqlash,
klinik
laboratoriya,
avtomatlashtirilgan tizim, LIS
(Laboratory Information System).
Tibbiyot muassasalarining klinik diagnostika laboratoriyalari (KDL) faoliyati tahlili shuni
ko'rsatadiki, laboratoriya tadqiqotlari zamonaviy diagnostika va davolash jarayonining eng
muhim yo'nalishlaridan biriga aylanib bormoqda. KDL biologik ob'ektdan (qon, siydik, limfa,
miya omurilik suyuqligi, turli xil sekretsiyalar va boshqa moddalar) olingan namunalarning
tibbiy tahlillari asosida tananing holati to'g'risida diagnostika ma'lumotlarini olish uchun
mo'ljallangan. Klinik laboratoriyalarda yuzaga keladigan katta hajmdagi ma'lumotlar bilan
ishlashda avtomatlashtirilgan tizimlardan foydalanish yuqori samaradorlik beradi. Ushbu
maqolada klinik laboratoriyalarda avtomatlashtirilgan tizimlarning ahamiyati haqida so'z
boradi.
Kasalxonada bemorni tekshirish ko'p jihatdan bir qator tizimli tibbiy tahlillarni
olishdan iborat. Shu bilan birga, barcha bo'limlardan materiallar shifoxonaning KDL ga tahlil
qilish uchun qabul qilinadi: turli profilli terapevtik bo'limlar, jarrohlik, reanimatsiya va
boshqalar. Shu bilan birga, klinik laboratoriyalardan olingan diagnostika ma'lumotlari ba'zi
hollarda fiziologik darajada qayd etilgan kasalliklar belgilari boshlanishidan ancha oldin
tashxis qo'yish imkonini beradi.
Ushbu tadqiqotlar yuqumli kasalliklarga tashxis qo'yish, tananing biokimyoviy
holatidagi yoshga bog'liq o'zgarishlarni baholash, charchoq alomatlarini aniqlash va
boshqalar uchun juda muhimdir. Shunday qilib, tibbiy laboratoriya tadqiqotlari inson tanasida
hujayra, molekulyar va submolekulyar darajada sodir bo'ladigan ko'plab eng yaxshi
biokimyoviy jarayonlar haqida eng erta, to'liq va ob'ektiv ma'lumotlarni olish imkonini beradi.
Klinik sharoitlarda laboratoriya tadqiqotlarini o'tkazishdagi asosiy qiyinchiliklar
davolash jarayonining diagnostikasi va nazorati uslubiy va instrumental imkoniyatlarning
katta hajmini o'z ichiga olgan murakkab ko'p darajali axborot o'lchov jarayoni ekanligi bilan
bog'liq. Bunday muammolarni hal qilish uchun yangi tibbiy va biologik bilimlarni olish uchun
kompyuter imkoniyatlaridan foydalanadigan, nafaqat to'liq ma'lumotlar bazasini
ta'minlaydigan, balki har qanday diagnostika protsedurasi bo'lgan ilmiy tadqiqotlar o'tkazish
uchun vosita bo'lgan yondashuvlar kerak. Tizimli yondashuv biotibbiyot tadqiqot usullari va
161
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON , (YOʻITJ)
apparat vositalari bilan bog'liq ma'lumotlar majmuasida mavjud bo'lgan barcha
ma'lumotlarni ko'rib chiqishni talab qiladi. Tashxis qo'yish uchun eng samarali usulni
munosib tanlash ko'pincha qiyin kechadi, chunki har bir aniq tadqiqot usuli bo'yicha
ma'lumotlarning katta miqdori mavjud. Klinik laboratoriyalarda yuzaga keladigan katta
hajmadi ma'lumotlar bilan ishlashda faqatgina inson omilidan foydalanish bir qator
murakkabliklarni keltirib chiqaradi. Shunday qilib, klinik laboratoriyalarda turli ishlarni
rejalashtirish va bajarish, ma'lumotlarni qayta ishlash, kerakli ma'lumotni tez va oson topish
uchun axborot ta'minoti bo'lib xizmat qiladigan avtomatlashtirilgan tizimni yaratish zarurati
tug'iladi
Hozirda klinik laboratoriyalar faoliyatini avtomatlashtirish bo'yicha bir qator dasturiy
ta'minotlar mavjud.
Shunday tizimlardan biri rossiyalik dasturchilar tomonidan ishlab chiqilgan
laboratoriya axborot tizimi (LIS - Laboratory Information System) "1C: Tibbiyot. Klinik
laboratoriya" dasturi barcha o'lchamdagi va darajadagi davlat va tijorat tibbiyot
laboratoriyalarida texnologik jarayon va buxgalteriya hisobini avtomatlashtirish uchun
mo'ljallangan. LIS laboratoriya tadqiqotlari uchun buyurtmalar qabul qilishni, namunalar
olish va markalash, laboratoriya analizatorlarida tadqiqotlarni amalga oshirish, laboratoriya
tomonidan ko'rsatiladigan tibbiy xizmatlarning avtomatik hisobini ta'minlaydi.
LISning integratsiya mexanizmlari federal laboratoriya tadqiqotlari ma'lumotnomalariga
(FSLI) asoslangan bo'lib, HL7TCDA R2.0T xabarlar tuzilmasidan Rossiya Sog'liqni saqlash
vazirligining IEMK va TREMD hujjatlari tuzilishi talablariga to'liq mos ravishda ishlab
chiqilgan. A.I. Gaidukov (1C kompaniyasi), V.V. Mixeev (Altei guruhi) va S.V. Poluektov (Altei
guruhi) lar tomonidan ishlab-chiqilgan LIS dasturi hududdagi o'nlab laboratoriyalarni yagona
markazdan boshqariladigan axborot infratuzilmasi bilan birlashtiruvchi bulutli yechimlarni
yaratish imkonini beruvchi masshtablash mexanizmlarini o'z ichiga olganligi bilan ajralib
turadi.
Xulosa o'rnida shuni aytish mumkinki, hozirgi kunda inson sog'ligini saqlashda muhim
ahamiyatga ega bo'lgan klinik diagnostika laboratoriyalarida zamonaviy axborot
texnlogiyalari va avtomatlashtirilgan tizimlardan foydalanish yuqori samaradorlik beradi.
Bunday tizimlardan foydalanish klinik laboratoriya xodimlarining ish unumdorligini oshirish
bilan birga mijozlarga tez va sifatli xizmat ko'rsatishni ta'minlaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Shipulin Y. G. et al. INTELLIGENT OPTOELECTRONIC DEVICE FOR MEASURING AND
CONTROL WATER FLOW IN OPEN CHANNELS //Chemical Technology, Control and
Management. - 2020. - Т. 2020. - №. 5. - С. 58-63.
2. Mirzapo'lotovich E. O. et al. TA'LIMDA JARAYONIDA LMS TIZIMLAR TAXLILI //ТАЪЛИМ
ВА РИВОЖЛАНИШ ТАДЛИЛИ ОНЛАЙН ИЛМИЙ ЖУРНАЛИ. - 2022. - С. 118-122.
3. Шипулин Ю. Г. и др. ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНОЕ МИКРОПРОЦЕССОРНОЕ УСТРОЙСТВО
КОНТРОЛЯ ПАРАМЕТРОВ СТОЧНЫХ ВОД //Эффективность
