135
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
SJIF: 5.141
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON (YOʻPA)
MAKTABGACHA TAʼLIMDA TARBIYA VA TAʼLIM
JARAYONINI JADIDCHILIK TAMOYILLARI ASOSIDA
MODERNIZATSIYA QILISH
Qodirova Nozimaxon Qaxramonjon qizi
Farg‘ona davlat universiteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15710683
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 10-Iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 14-Iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 21-Iyun 2025 yil
Maktabgacha taʼlimda tarbiya va taʼlim jarayonini
modernizatsiya qilish mavzusidagi ilmiy maqola, taʼlim
tizimini zamonaviy tamoyillar asosida takomillashtirish
zaruratini ko‘rsatadi. Maqolada maktabgacha taʼlimning
sifatini oshirish, yangi metod va texnologiyalarni joriy
etish, pedagogik jarayonlarni innovatsion yondoshuvlar
bilan boyitishning ahamiyati mazkur maqolada tahlil
qilinadi.
KEY WORDS
Jadidchilik, tamoyil, ta’lim, tarbiya,
modernizatsiya,
innovatsiyon
yondashuv, rivojlanish.
Bugungi globallashuv jarayonida ta’lim tizimi oldida turgan asosiy vazifalardan biri
milliy qadriyatlarga asoslangan, shu bilan birga zamonaviy pedagogik yondashuvlarni o‘zida
mujassam etgan ta’lim modelini shakllantirishdan iborat. Ayniqsa, inson shaxsining
shakllanishida hal qiluvchi bosqich bo‘lgan maktabgacha ta’lim tizimining rivojlanishi bu
boradagi islohotlarning muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Maktabgacha yoshdagi
bolalarda bilimga qiziqish, ijtimoiy muhitga moslashuvchanlik, axloqiy va estetik qarashlar
aynan shu davrda shakllanadi. Shu bois, mazkur tizimda tarbiya va ta’lim jarayonlarini
yangicha yondashuv asosida takomillashtirish dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.
O‘zbekiston ta’lim tarixida o‘ziga xos o‘rin egallagan jadidchilik harakati XIX asr oxiri va
XX asr boshlarida millatni uyg‘otish, zamonaviy bilimlarni ommalashtirish va yosh avlodni
barkamol inson qilib tarbiyalashda muhim rol o‘ynagan. Jadidlar Mahmudxo‘ja Behbudiy,
Ismoil G‘aspirali, Abdulla Avloniy, Munavvarqori Abdurashidxonov kabi ziyolilar rahbarligida
shakllangan bu harakat, an’anaviy maktab tizimiga yangicha qarashlarni olib kirdi. Ular
ta’limning maqsadi insonni erkin, mustaqil fikrlovchi, zamon bilan hamnafas bo‘lgan shaxs
sifatida shakllantirishdan iborat ekanligini ilgari surdilar.
Jadidchilik tamoyillarida insonparvarlik, milliylik, ilmiylik va taraqqiyot g‘oyalari muhim
o‘rin tutadi. Ushbu g‘oyalarni zamonaviy maktabgacha ta’lim tizimiga integratsiya qilish,
bolalarning ruhiy va ma’naviy dunyosini boyitish, mustaqil fikrlashga, erkin ifoda qilishga
o‘rgatish, shuningdek, milliy qadriyatlarga hurmat ruhida tarbiyalash imkonini beradi.
Bugungi kunda maktabgacha ta’lim dasturlari ko‘proq texnologik yondashuvga asoslanib
borayotgan bo‘lsa-da, tarbiya jarayonida tarixiy-pedagogik merosdan, xususan, jadidchilik
g‘oyalaridan foydalanish bu tizimni ichki mazmunan boyitishga xizmat qiladi. Shu nuqtai
nazardan, maktabgacha ta’limda tarbiya va ta’lim jarayonini jadidchilik tamoyillari asosida
modernizatsiya qilish nafaqat tarixiy asosga ega, balki bugungi ta’lim islohotlariga uyg‘un
holda, milliy o‘zlikni saqlab qolgan holda taraqqiy topish uchun muhim metodologik
136
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
SJIF: 5.141
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON (YOʻPA)
yo‘nalishdir. Mazkur ishda aynan shu masalaning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi,
jadidchilik g‘oyalarining bugungi maktabgacha ta’limga qanday integratsiya qilinishi, mavjud
muammolar va yechimlar o‘rganiladi.
Maktabgacha taʼlimda tarbiya va taʼlim jarayonini modernizatsiya qilish, ayniqsa,
jadidchilik tamoyillarini qo‘llash, taʼlim tizimining sifatini yaxshilashga katta taʼsir ko‘rsatadi.
Jadidchilik tamoyillari innovatsion pedagogik yondoshuvlarni va zamonaviy taʼlim
texnologiyalarini o‘z ichiga oladi. Ushbu tamoyillarni tatbiq etish orqali pedagoglar nafaqat
o‘quvchilarni bilim va ko‘nikmalar bilan taʼminlabgina qolmay, balki ularning kreativ fikrlash,
mustaqil qarorlar qabul qilish va jamiyatda muvaffaqiyatli integratsiya bo‘lish uchun zarur
bo‘lgan ko‘nikmalarni rivojlantiradilar. Bundan tashqari, jadidchilik tamoyillari yordamida
maktabgacha taʼlimda individual yondoshuv, o‘quvchilarning ehtiyojlari va qobiliyatlariga
mos o‘qitish jarayonini tashkil etish imkoniyati paydo bo‘ladi. Bu esa o‘z navbatida taʼlimning
sifatini oshirishga va har bir bolaning potensialini to‘liq ochishga yordam beradi. Shu bilan
birga, zamonaviy pedagogik texnologiyalarni joriy etish, masalan, interaktiv taʼlim vositalari,
kompyuter texnologiyalari va onlayn resurslardan foydalanish, o‘quv jarayonini yanada
samarali va qiziqarli qiladi.
Maktabgacha ta’lim tizimining zamonaviy bosqichda rivojlanishi nafaqat texnologik
yutuqlar, balki tarixiy-pedagogik merosni qayta tahlil qilish, undan samarali foydalanish
orqali ham belgilanmoqda. Ayniqsa, jadidchilik harakati tomonidan ilgari surilgan g‘oyalar
bugungi kunda o‘z dolzarbligini yo‘qotmagan. Jadidlar ta’limda insonparvarlik, yangilikka
ochiqlik, ilmga tayanish, milliy o‘zlikni anglash kabi tamoyillarni ilgari surgan bo‘lib, bular
hozirgi maktabgacha ta’limda ham muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Jadidchilik ta’lim konsepsiyasining markazida bolaning shaxs sifatida rivojlanishiga
alohida e’tibor qaratiladi. Bu jihat bugungi zamonaviy ta’lim yondashuvlariga uyg‘un keladi,
chunki hozirgi pedagogika ham bolaning erkin fikrlovchi, ijodkor va faol ishtirokchi sifatida
shakllanishini nazarda tutadi. Masalan, Ismoil G‘aspirali ilgari surgan "Til birligi, fikr birligi,
ish birligi" tamoyili maktabgacha yoshdagi bolalarda til va fikrlash qobiliyatini rivojlantirish
uchun muhim asos bo‘lishi mumkin.
Jadidlarning yondashuvida bolalarning o‘yin, she’r, hikoya orqali tarbiyalanishi muhim
o‘rin tutgan. Bu bugungi interaktiv metodikalar, STEAM yondashuvi, kompetensiyaga
asoslangan o‘quv dasturlari bilan uyg‘unlashadi. Abdulla Avloniyning "Tarbiya biz uchun yo
hayot, yo mamot, yo najot, yo halokat" degan fikri, tarbiyaning ta’limdan ajralmasligini,
ayniqsa, maktabgacha bosqichda bu ikki jarayon uyg‘un bo‘lishi zarurligini ta’kidlaydi. Shunga
qaramay, hozirgi maktabgacha ta’lim tizimida jadidchilik tamoyillarini to‘liq integratsiya
qilishda ayrim muammolar mavjud. Jumladan, pedagoglarning tarixiy-pedagogik meros
bo‘yicha yetarli bilimga ega emasligi, metodik qo‘llanmalarning yetishmasligi va bu
g‘oyalarning zamonaviy shaklda tatbiq etilmasligi amaliyotda sezilmoqda. Bu esa, jadidchilik
yondashuvlarining chuqur o‘rganilishi va ularga zamonaviy interpretatsiya berish zarurligini
ko‘rsatadi. Shuningdek, bugungi texnologik rivojlanish sharoitida jadidchilik g‘oyalarini
raqamli ta’lim muhitiga moslashtirish ham dolzarb masala hisoblanadi. Jadidlar ilgari surgan
mustaqil fikrlash, analitik yondashuv, milliylik va ma’naviy boyliklarni asrash g‘oyalari
zamonaviy IT vositalari yordamida samarali amalga oshirilishi mumkin. Bu esa nafaqat ta’lim
sifatini oshiradi, balki bolalarda erta yoshdan boshlab tafakkur, madaniyat va mustaqil
dunyoqarashni shakllantirishga xizmat qiladi.
137
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
SJIF: 5.141
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON (YOʻPA)
Umuman olganda, jadidchilik tamoyillarini maktabgacha ta’lim tizimiga joriy etish bu
faqatgina tarixiy g‘oyalarning takrori emas, balki ularni zamonaviy talablar asosida qayta
ishlab, hozirgi pedagogik amaliyotga moslashtirish demakdir. Bu esa, milliy pedagogik meros
va zamonaviy innovatsion yondashuvlar sintezidan iborat yangi bir ta’lim modelini
shakllantirish imkonini beradi.
Maktabgacha taʼlimda tarbiya va taʼlim jarayonini jadidchilik tamoyillari asosida
modernizatsiya qilish, o‘quvchilarning barcha tomonlama rivojlanishini taʼminlashda samarali
natijalarga olib keladi. Jadidchilik tamoyillari, taʼlimning innovatsion usullarini qo‘llash orqali,
pedagoglar va taʼlim tizimining barcha ishtirokchilari uchun yangi imkoniyatlar yaratadi.
Maktabgacha taʼlim tizimida zamonaviy yondoshuvlarni qo‘llash, taʼlim jarayonini
diversifikatsiya qilish, shuningdek, pedagogik faoliyatni takomillashtirish, jamiyatda yuqori
sifatli va raqobatbardosh kadrlar tayyorlashga xizmat qiladi. Natijada, maktabgacha
taʼlimning sifati oshib, o‘quvchilarning shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishiga katta hissa qo‘shiladi.
Maktabgacha taʼlimda tarbiya va taʼlim jarayonini jadidchilik tamoyillari asosida
modernizatsiya qilish, taʼlim tizimining sifatini yaxshilash va bolaning har tomonlama
rivojlanishini taʼminlashda muhim ahamiyatga ega. Jadidchilik tamoyillari o‘quvchilarning
kreativ fikrlash, mustaqil qarorlar qabul qilish va ijtimoiy ko‘nikmalarini rivojlantirishga
imkon beradi. Maktabgacha taʼlimda innovatsion metodlar va zamonaviy pedagogik
texnologiyalarni qo‘llash, o‘quv jarayonini yanada samarali va qiziqarli qilishga yordam
beradi. Bu esa taʼlim sifatining oshishi, pedagoglarning malakasining yuksalishi va har bir
bolani individual ravishda rivojlantirishga olib keladi. Shuningdek, modernizatsiya jarayoni
jamiyatda yuqori sifatli va raqobatbardosh kadrlar tayyorlashga hissa qo‘shadi. Natijada,
maktabgacha taʼlim tizimi kelajakda taʼlimning sifatli, barqaror va samarali tizimi sifatida
shakllanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. N.Abdurahmonova, Maktabgacha taʼlimda innovatsion pedagogik texnologiyalar. Toshkent:
O‘zbekiston davlat nashriyoti, –2019.
2. M.Shodiev, Taʼlim jarayonini modernizatsiya qilish: Yangi tamoyillar va usullar. Toshkent:
Fan va taʼlim, –2020.
3. G.Karimova, Maktabgacha taʼlim tizimini takomillashtirish. Toshkent: Ma’naviyat, –2018.
4. A.Tursunov, Pedagogik innovatsiyalar va taʼlim metodikasi. Toshkent: Iqtisodiyot va taʼlim,
–2017.
5. Z.Rasulova, Jadidchilik tamoyillari asosida taʼlimni rivojlantirish. Samarqand: Samarqand
davlat universiteti nashriyoti, –2021.
6. F.Usmonova, Zamonaviy taʼlim texnologiyalari va pedagogik yondoshuvlar. Toshkent:
Oʻqituvchi, –2019.
7. R.Akhmedova, Maktabgacha taʼlimda sifatni oshirish yo‘llari. Buxoro: Buxoro davlat
universiteti, –2020.
8. L.Yunusova, Maktabgacha taʼlim va tarbiyaning innovatsion jihatlari. Toshkent: Oliy taʼlim
nashriyoti, –2022
