138
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
SJIF: 5.141
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON (YOʻPA)
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA
TARBIYALANUVCHILARINING IJODKORLIGINI OSHIRISH
METODLARI
Qodirova Nozimaxon Qaxramonjon qizi
Farg‘ona davlat universiteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15710705
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 10-Iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 14-Iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 21-Iyun 2025 yil
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida
bolalar ijodkorligini oshirishning samarali metodlari va
usullari tahlil
qilinadi.
Maktabgacha yoshdagi
bolalarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish, kelajakda
muvaffaqiyatli va o‘zini ifoda eta oladigan shaxslar bo‘lib
shakllanishida muhim o‘rin tutadi. Maqolada ijodiy
faoliyatni
rivojlantirishga
qaratilgan
metodlar,
jumladan, ijtimoiy o‘yinlar, san’at va hunarmandchilik,
tabiat
bilan
tanishtirish,
kreativ
fikrlashni
rivojlantiruvchi topshiriqlar, musiqa va ritm faoliyatlari,
ko‘rgazmalar va mustaqil ijodiy ishlar kabi usullar tahlil
qilinadi. Har bir metodning bolalar ijodkorligini
oshirishdagi
ahamiyati
va
amaliy
qo‘llanilishi
ko‘rsatilgan. Maqola maktabgacha ta’lim pedagoglari
uchun ijodiy yondashuvlarni o‘rganish va qo‘llashda
foydali qo‘llanma bo‘lishi mumkin.
KEY WORDS
Kreativ fikrlash, ijodiy yondashuv,
ijodkorlik,
ijodiy
faoliyat,
tarbiyalanuvchisi, yangi g‘oya,
mustaqil ishlash, konstruksiyalar.
Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalar uchun ijodkorlikni rivojlantirish — ularning
shaxsiy salohiyatini yuzaga chiqarishda muhim omil hisoblanadi. Ijodiy fikrlash va
ijodkorlikni rivojlantirish orqali bolalar o‘z hayotlarini shakllantirishda va muammolarni hal
qilishda muvaffaqiyatli bo‘ladilar. Maktabgacha ta’limda tarbiyalanuvchilarni ijodkorlikka
yo‘naltirish nafaqat bilimlar, balki kreativ va mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini ham o‘rgatish
maqsadida amalga oshiriladi.Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida tarbiyalanuvchilarning
ijodkorligini oshirish – bu juda muhim pedagogik jarayon bo‘lib, yosh avlodni ijodiy fikrlash,
tasavvur, va muammolarni yechish qobiliyatlarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan.
Ijodkorlikning rivojlanishi, bolalarning kelajakdagi muvaffaqiyatlari va o‘z-o‘zini namoyon
etishlariga katta ta’sir ko‘rsatadi. Maktabgacha ta’limda bu jarayonni samarali amalga oshirish
uchun bir nechta metod va usullarni qo‘llash zarur.
Maktabgacha yoshdagi bolalarning ijodkorligini oshirishda o‘yinlarning o‘rni beqiyosdir.
Ijtimoiy o‘yinlar bolalar uchun ko‘plab yangi tajribalar yaratadi, ular muammolarni hal
qilishda ijodiy yondashuvni rivojlantiradi. Masalan, "Uyqudagi hayvonlar" yoki "Buyuk
kashfiyotlar" kabi o‘yinlar orqali bolalar o‘z fantaziyalarini kengaytirib, muammolarni hal
qilishda ijodiy yondashuvni o‘rgana oladilar.
San’at bilan shug‘ullanish bolalar ijodkorligini rivojlantirishning muhim metodlaridan
139
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
SJIF: 5.141
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON (YOʻPA)
biridir. Rang-barang rasm chizish, qo‘l mehnati, plastilin va boshqa materiallar bilan ishlash
bolalarning tasavvurini oshirib, ularning kreativ qobiliyatlarini rivojlantiradi. Bolalar san’at
asarlarini yaratish orqali o‘zining ichki dunyosini namoyon etish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Tabiat bilan o‘zaro aloqada bo‘lish bolalarning ijodkorligini rivojlantirishda samarali
metodlardan biridir. Tabiiatdagi elementlarni, masalan, o‘simliklar, hayvonlar, toshlar, suv va
havo hodisalarini bolalar bilan birgalikda o‘rganish, ularda ijodiy fikrlashni rivojlantiradi.
Tabiat hodisalariga nisbatan qiziqish, bolalarga yangi g‘oyalar va echimlar yaratish uchun
ilhom beradi.
Bolalarga ijodiy fikrlashni rivojlantiruvchi topshiriqlar berish ham samarali metod
hisoblanadi. Misol uchun, bolalar uchun turli xil vazifalar va savollar berish, ular o‘z fikrlarini
erkin ifoda etishga va muammolarni hal qilishda yangicha yondashuvlarni topishga o‘rgatadi.
"Nima uchun?" va "Qanday qilib?" kabi savollar bolalarni ijodiy tafakkurga undaydi.
Bolalar ijodkorligini oshirish uchun ko‘rgazmalar tashkil etish va ularni o‘z ishlarini
boshqa bolalar va o‘qituvchilar oldida namoyish etishga rag‘batlantirish muhim ahamiyatga
ega. Bu ularning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi, ijodiy fikrlashni yanada rivojlantiradi va
o‘z yutuqlarini boshqalar bilan baham ko‘rishga o‘rgatadi. Musiqa va ritm bolalar ijodkorligini
rivojlantirishda ham muhim rol o‘ynaydi. Musiqiy o‘yinlar, qo‘shiqlar, raqslar va turli ritmik
faoliyatlar bolalar tasavvurlarini kengaytiradi, ularni yangi his-tuyg‘ularni ifodalashga
o‘rgatadi. Bolalar musiqa orqali o‘z hissiyotlarini, kayfiyatlarini va ijodiy fikrlarini namoyon
etadilar. Bolalarga mustaqil ishlash va ijodiy faoliyat bilan shug‘ullanish imkoniyatini berish
ham ijodkorlikni rivojlantirishning samarali usulidir. Erkin o‘yinlar, turli konstruksiyalarni
yaratish, yangi vositalar bilan ishlash bolalarda yangi g‘oyalar va echimlarni yaratishga
rag‘batlantiradi
Ijodkorlik inson rivojlanishining muhim jihati bo‘lib, uni yoshligidan tarbiyalash
bolalarning intellektual, hissiy va ijtimoiy rivojlanishi uchun mustahkam poydevor yaratadi.
Maktabgacha ta’lim muassasalarida ijodkorlikni rag‘batlantirish juda muhim, chunki u
bolalarning tasavvurlarini kashf etish, muammolarni innovatsion tarzda hal qilish va tanqidiy
fikrlash imkonini beradi. Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi o‘quvchilarning
ijodkorligini oshirish uchun ishlatilishi mumkin bo‘lgan turli usullar ko‘rib chiqiladi. Ushbu
usullar nafaqat bolalarni o‘rganishga jalb qiladi, balki ularning tabiiy qiziqishini, ifodasini va
o‘ziga xos nuqtai nazarini rivojlantiradi.
Ijodiy o‘yin maktabgacha yoshdagi bolalarda ijodkorlikni rivojlantirishning eng samarali
usullaridan biridir. O‘yin faoliyati bolalarga yangi g‘oyalar bilan tajriba o‘tkazish, muammoni
hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish va xayoliy fikrlashni rivojlantirish imkonini beradi.
Masalan, o‘zini shifokor, o‘t o‘chiruvchi yoki kosmonavt sifatida ko‘rsatish kabi rolli o‘yinlar
bolalarda hikoya qilish qobiliyatini rivojlantirishga yordam beradi va ijodiy fikrlashni talab
qiladigan murakkab stsenariylarni yaratadi. Bundan tashqari, bloklar bilan qurish, rasm
chizish yoki turli materiallardan hunarmandchilik qilish kabi mashg‘ulotlar bolalarning
tasavvurini va mavhum tushunchalarni tasavvur qilish va ifodalash qobiliyatini
rag‘batlantiradi.
San’at va hunarmandchilik faoliyati bolalarga o‘z ijodini kashf qilish uchun ajoyib
imkoniyat yaratadi. Chizish, rasm chizish, haykaltaroshlik va boshqa amaliy badiiy
mashg‘ulotlar bolalarga o‘z fikr va his-tuyg‘ularini vizual tarzda ifodalashga yordam beradi.
Ranglar, shakllar va teksturalar bilan tajriba o‘tkazish orqali bolalar nozik vosita
140
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
SJIF: 5.141
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON (YOʻPA)
ko‘nikmalarini rivojlantiradi, shu bilan birga ijodiy fikrlash qobiliyatini oshiradi. Bolalarni o‘z
dizaynlarini yaratishga yoki turli materiallar bilan improvizatsiya qilishga undash ularga
qutidan tashqarida o‘ylash va o‘z tasavvurlarini noyob usullarda ishlatish imkonini beradi.
Ijodkorlikni oshirishda musiqa va harakatni maktabgacha ta’lim dasturiga kiritish
muhim rol o‘ynaydi. Musiqa bolalarning eshitish sezgilarini jalb qiladi va ularga ritm, ohang va
tovushni o‘rganishga yordam beradi, bu esa yangi g‘oyalar va ijodiy fikrlashni ilhomlantiradi.
Raqs va harakat faoliyati bolalarni o‘z tanalari orqali o‘zini namoyon qilishga undaydi,
muvofiqlashtirish va jismoniy ijodkorlikni rivojlantiradi. Qo‘shiq aytish, oddiy cholg‘u
asboblarini chalish, qarsak chalish yoki oyoq urish bilan ritmlar yaratish bolalarda o‘zlarini
erkin his qilishlari mumkin bo‘lgan muhitni yaratishi va tovush va harakat bilan
shug‘ullanishning yangi usullarini ixtiro qilishi mumkin.
Tabiat ijodkorlik uchun mo‘l-ko‘l ilhom manbai. Maktabgacha yoshdagi bolalar ochiq
havoda vaqt o‘tkazishdan katta foyda ko‘rishlari mumkin, bu erda ular tabiatni kuzatishlari va
ijodini rag‘batlantiradigan faoliyat bilan shug‘ullanishlari mumkin. Tabiatni o‘rganish, barglar,
toshlar yoki gullarni yig‘ish va hayvonlarni kuzatish bolalarni duch kelgan narsalarga
asoslangan hikoyalar, san’at asarlari yoki loyihalarni yaratishga ilhomlantirishi mumkin.
Ochiq havodagi mashg‘ulotlar ham muammolarni hal qilishga undaydi, chunki bolalar tabiiy
materiallardan qurilish konstruksiyalari bilan tajriba o‘tkazishlari yoki atrofdagi muhitga
qarab xayoliy o‘yinlar o‘tkazishlari mumkin. Yosh bolalarda ijodkorlikni rag‘batlantirish ochiq
savollar bilan ularning fikrlashlarini rag‘batlantirishni o‘z ichiga oladi. O‘qituvchilar bolalarga
"Agar ... nima bo‘ladi deb o‘ylaysiz?" kabi savollarni berishlari mumkin. yoki "Bu muammoni
qanday hal qilishimiz mumkin?" Bunday savollar bolalarni tanqidiy va ijodiy fikrlashga
undaydi. O‘qituvchilar zudlik bilan javob berish o‘rniga, bolalar o‘z g‘oyalarini ifodalashlari,
turli xil echimlar bilan tajriba o‘tkazishlari va tengdoshlari bilan hamkorlik qilishlari mumkin
bo‘lgan munozaralarni kuchaytirishlari kerak. Bu bolalar fikrlash va yangi imkoniyatlarni
kashf qilish qobiliyatiga ishonch hosil qiladigan ijodiy fikrlashni shakllantirishga yordam
beradi. Bolalar o‘zlarining hikoyalarini yaratishlari yoki mavjudlarini moslashtirishlari
mumkin, bu ularga hikoya qilish qobiliyatini rivojlantirishga, so‘z boyligini kengaytirishga va
tanqidiy fikrlashni rivojlantirishga yordam beradi. Pedagoglar bolalarni qahramonlar,
syujetlar va syujetlarni ixtiro qilishga undashi, ularning tasavvurini rivojlantirishi mumkin.
Qo‘g‘irchoq teatrlari, interaktiv hikoyalar yoki o‘qituvchilar bilan birgalikda ertak kitoblari
yaratish kabi tadbirlar bolalarning hikoya qilish qobiliyatini rivojlantirishga yordam beradi va
ularga turli nuqtai nazarlarni o‘rganishga yordam beradi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarni oddiy muammoli masalalarni yechish vazifalari bilan
tanishtirish ularni tanqidiy fikrlashga va innovatsion yechimlarni ishlab chiqishga undash
orqali ijodkorlikni rivojlantiradi. O‘qituvchilar faqat ma’lum materiallardan foydalangan holda
minora qurish, kundalik narsalardan foydalanishning muqobil usullarini topish yoki
jumboqlarni echish kabi qiyinchiliklarga duch kelishlari mumkin. Bu vazifalar ijodiy fikrlashni
rag‘batlantiradi, chunki bolalar muammolarga qanday yondashish, turli strategiyalar bilan
tajriba o‘tkazish va o‘z g‘oyalari asosida echimlarni ishlab chiqishni aniqlaydi. Muammolarni
hal qilish muammolari bolalarda chidamlilik va moslashuvchanlikni rivojlantirishga yordam
beradi, chunki ular muvaffaqiyatsizliklarni hal qilishni va o‘z yondashuvlarini qayta ko‘rib
chiqishni o‘rganadilar. Tengdoshlar bilan hamkorlik ijodkorlikni oshirishda muhim omil
hisoblanadi. Bolalar umumiy maqsadda birgalikda ishlaydigan guruh faoliyati, masalan, katta
141
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
SJIF: 5.141
www.in-academy.uz
3-JILD, 6-SON (YOʻPA)
devoriy rasm yaratish, guruh modelini qurish yoki jamoaviy hikoya yozish, umumiy g‘oyalar
va jamoaviy ish orqali ijodkorlikni rag‘batlantiradi. Guruh muhitida bolalar muzokaralar olib
borishni, murosaga kelishni va turli nuqtai nazarlarni birlashtirishni o‘rganadilar, bularning
barchasi ijodiy fikrlashni rag‘batlantiradi. Hamkorlikdagi ta’lim bolalarga jamoaviy ishning
ahamiyatini baholashga yordam beradi, shu bilan birga yangi g‘oyalar erkin almashinadigan
va rivojlanadigan muhitni yaratadi.
Ijodkorlikni rivojlantirish uchun yaxshi tashkil etilgan va rag‘batlantiruvchi muhit
muhim ahamiyatga ega. Maktabgacha ta’lim sinflari turli xil materiallar, manbalar va kashfiyot
va tajribalarni rag‘batlantiradigan ochiq joylar bilan to‘ldirilishi kerak. Badiiy buyumlar,
qurilish bloklari, musiqa asboblari, kitoblar va tabiatdan ilhomlangan bezaklar ijodkorlikni
rag‘batlantiradigan muhitga hissa qo‘shishi mumkin. Estetik jihatdan yoqimli, xavfsiz va
mehmondo‘st sinf bolaning kashfiyot va ijodiy faoliyat bilan shug‘ullanish istagini sezilarli
darajada o‘zgartirishi mumkin. Maktabgacha ta’lim muassasalarida ijodkorlikni rivojlantirish
erta bolalik rivojlanishining asosiy qismidir. Ijodiy o‘yin, badiiy loyihalar, musiqa, ochiq
havoda kashf qilish va muammolarni hal qilish kabi turli usullardan foydalangan holda,
o‘qituvchilar bolalarga butun hayoti davomida ijodiy fikrlash uchun zarur bo‘lgan ko‘nikma va
fikrlashni rivojlantirishga yordam beradi. Ijodkorlikni rag‘batlantirish nafaqat o‘rganish
tajribasini boyitadi, balki bolalarni kelajakdagi qiyinchiliklarga tayyorlaydi, bu ularga dunyoga
qiziquvchanlik, topqirlik va tasavvur bilan yondashish imkonini beradi. Oxir oqibat, ijodkorlik
umrboqiy mahorat bo‘lib, uni yoshligidan o‘ychan, qiziqarli va ilhomlantiruvchi ta’lim
amaliyotlari orqali tarbiyalash mumkin.Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarning
ijodkorligini oshirish uchun zamonaviy metodlar va usullarni qo‘llash zarur. Bolalarga turli xil
ijodiy faoliyatlarni tashkil etish, o‘yinlar, san’at, musiqa va boshqa aktivliklar orqali ijodiy
fikrlashni rivojlantirish, ularning tasavvurlarini kengaytiradi va kelajakda muvaffaqiyatli
shaxslar bo‘lib voyaga yetishlariga yordam beradi. Shuningdek, ijodkorlik bolalarning
kelajakdagi ta’lim olish jarayoniga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. M.Abdullaeva, "Maktabgacha ta’limda ijodkorlikni rivojlantirish usullari". O‘zbekiston
Respublikasi Ta’lim vazirligi, –2019.
2. S.Yusupova, "Bolalar ijodkorligini oshirishda innovatsion metodlar". Pedagogika va
psixologiya jurnali, –2020, 3(1), 45-50.
3. D.Karimova, "Maktabgacha ta’limda ijodiy faoliyatni qo‘llab-quvvatlash". Ta’lim va tarbiya
muammolari jurnali, –2021, 4(2), 78-84.
4. N.Toshmatova, va Z.Qodirova, "Ijodkorlik va uning bolalar tarbiyasidagi o‘rni".
Maktabgacha ta’lim tadqiqotlari jurnali, –2018, 5(3), 12-18.
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari va qarorlari "Maktabgacha ta’lim
tizimini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida", –2017.
6. D. Abdullaeva, (2021). Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijodkorlik faoliyatini
rivojlantirish usullari. Ta’lim va innovatsion tadqiqotlar, –2021, 4(2), 65–70.
7. З.Каримова, Развитие творческого мышления у детей дошкольного возраста.
Педагогика и психология, –2020. №3, 41–45.
8. T.Davletshin, Pedagogik innovatsiyalar: maktabgacha ta’limda qo‘llanilishi. Toshkent:
TDPU nashriyoti, –2022.
