YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
105
SHAHRISABZ TURIZMI: TARIXIY MEROS, EKOTURIZM SALOHIYATI VA
ZAMONAVIY RIVOJLANISH YO‘LLARI
Marketing bo’lim boshlig’i:
Nazarov Kamol
Ilmiy xodim:
G’aniyev Anvar
https://doi.org/10.5281/zenodo.15309820
Annotatsiya:
Mazkur maqolada Shahrisabz shahrining turizm salohiyati kompleks
yondashuv asosida tahlil etilgan. Tarixiy-madaniy meros, tabiiy-geografik xususiyatlar,
zamonaviy turistik infratuzilma va xalqaro tajribalar asosida Shahrisabz turizmini
rivojlantirish istiqbollari o‘rganilgan. Mavjud muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha
taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari Shahrisabz shahrining mintaqaviy va
xalqaro turizm bozoridagi o‘rnini mustahkamlash imkoniyatlarini ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar:
Shahrisabz, tarixiy meros, turizm sohasi, madaniy turizm, ekoturizm,
infratuzilma, barqaror rivojlanish, agroturizm, YuNESKO, Amir Temur, Oqsaroy.
1.Kirish.
XXI asrda turizm sohasi jahon iqtisodiyotining eng dinamik rivojlanayotgan
tarmoqlaridan biriga aylandi. Xalqaro turizm daromadlari global yalpi ichki mahsulotning 10
foizidan ortig‘ini tashkil qilmoqda [1]. Shu sababli ko‘plab davlatlar turizmni milliy iqtisodiy
siyosatning ustuvor yo‘nalishiga aylantirmoqda. O‘zbekiston ham bu yo‘nalishda keng qamrovli
islohotlar olib bormoqda.
Shahrisabz shahri o‘zining qadimiy tarixi, boy madaniy merosi, tabiiy manzaralari va
mehmondo‘st xalqi bilan O‘zbekistonning eng muhim turistik markazlaridan biri hisoblanadi.
Biroq, uning mavjud imkoniyatlaridan to‘liq foydalanilmayapti. Shu bois, Shahrisabzda turizm
sohasini rivojlantirish uchun ilmiy asoslangan konseptual yondashuv zarur.
Maqolaning maqsadi — Shahrisabz shahrining turizm salohiyatini kompleks tahlil qilish,
mavjud imkoniyatlar va kamchiliklarni aniqlash hamda rivojlanish istiqbollari bo‘yicha
tavsiyalar ishlab chiqishdir.
2. Shahrisabz shahrining tarixiy-madaniy salohiyati
2.1. Shahrisabz tarixiga qisqacha nazar
Shahrisabz, qadimiy Kesh, eramizdan avvalgi VI-V asrlarda tashkil topgan va Zardushtiy
madaniyatining markazlaridan biri sifatida rivojlangan [2]. Keyinchalik u arablar davrida islom
madaniyati bilan boyigan, Temuriylar davrida esa g‘oyat yuksalish bosqichiga yetdi.
2.2. Amir Temur va Shahrisabz
Buyuk sarkarda Amir Temur Shahrisabzni o‘z tug‘ilgan yurti sifatida alohida e’zozlagan.
U shaharni mintaqaning siyosiy, madaniy va iqtisodiy markaziga aylantirish maqsadida keng
ko‘lamli qurilish ishlari olib borgan. Jumladan:
Oqsaroy saroyi — g‘ayrat va qudrat ramzi sifatida qad ko‘targan;
Dorut-Tilovat va Dor-us Saodat diniy-ma’naviy majmualari — Temuriylarning ruhiy
merosi sifatida xizmat qilgan.
Bugungi kunda bu obidalar YuNESKO tomonidan jahon merosi sifatida e’tirof etilgan [3].
3. Shahrisabzning tabiiy va ekoturistik imkoniyatlari
3.1. Geografik o‘rin va tabiiy resurslar
Shahrisabz Surxondaryo vodiysiga tutashib ketgan tog‘li va vodiyli hududda joylashgan
bo‘lib, uning tabiati:Tog‘ manzaralari;
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
106
Toza havo va salqin iqlimi;Boy flora va fauna turlari bilan ajralib turadi.Bular ekoturizm
va tog‘ sport turlari uchun nihoyatda qulay sharoit yaratadi [4].
3.2. Ekoturizm imkoniyatlari. Hozirgi vaqtda Shahrisabz atrofida quyidagi ekoturizm
turlarini rivojlantirish imkoniyati mavjud:
Tog‘ turizmi — Chimgan va Zarafshon tizmalari bo‘ylab trekking va alpinizm;
Qishloq turizmi — Mahalliy aholi bilan qishloq xo‘jaligi faoliyatida ishtirok;
Agroturizm — uzumzorlar, bog‘ va paxtazorlarda ekskursiyalar;
Tabiatni asrash ekspeditsiyalari — noyob flora va fauna turlarini o‘rganish.
Ekoturizm ekologik barqarorlik tamoyillariga asoslanib, mahalliy aholi uchun daromad
manbai ham yaratadi
4. Shahrisabzda zamonaviy turistik infratuzilma holati
4.1. Mehmonxonalar va turistik obyektlar
Shahrisabzda so‘nggi yillarda bir nechta zamonaviy mehmonxonalar qurildi. Shu bilan
birga, ko‘p hollarda xizmat ko‘rsatish sifati va zamonaviy talablar o‘rtasida tafovut mavjud
4.2. Transport va logistika
Toshkent-Shahrisabz oralig‘idagi avtoyo‘llar qisman modernizatsiya qilingan;
Samolyot va poyezd qatnovi cheklanganligi turistlar oqimini sekinlashtirmoqda.
Shahrisabzga to‘g‘ridan-to‘g‘ri xalqaro aviareyslar yo‘lga qo‘yilsa, bu sayyohlar sonini
sezilarli oshirishi mumkin.
4.3. Madaniy tadbirlar
“Xalqaro maqom san’ati festivali” Shahrisabzning madaniy imidjini oshirmoqda;
“Shahrisabz Navro‘zi” kabi milliy bayramlar orqali an’anaviy qadriyatlar namoyish
etilmoqda.
5. Turizm sohasida mavjud muammolar
Axborot tanqisligi: Chet ellik sayyohlar uchun zarur ma’lumot resurslari cheklangan;
Kadrlar yetishmasligi: Turizm sohasida professional gidlar va menejerlar kam;
Tarixiy obidalarni asrashdagi qiyinchiliklar: To‘liq restavratsiya va konservatsiya ishlari
hali tugallanmagan;
Ekologik muammolar: Turistik oqim ortishi natijasida atrof-muhitga zarar yetkazilishi
xavfi mavjud.
6. Rivojlanish istiqbollari va tavsiyalar
6.1. Investitsiyalarni jalb qilish
Xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlikda infratuzilma loyihalarini amalga oshirish;
Souvenir va milliy mahsulot ishlab chiqarish korxonalarini rivojlantirish.
6.2. Barqaror turizm modeli
Mahalliy aholining turizmda faol ishtirokini rag‘batlantirish;
Atrof-muhitni saqlash va eko-loyihalarni kengaytirish;
Tarixiy obidalarni ta’mirlashda zamonaviy konservatsiya texnologiyalarini qo‘llash.
6.3. Raqamli texnologiyalarni joriy etish. Virtual turlar va mobil ilovalar yaratish;
Onlayn bron qilish va axborot xizmatlarini rivojlantirish.
7. Xulosa
Shahrisabz o‘zining noyob tarixiy-madaniy va tabiiy resurslari bilan nafaqat O‘zbekiston,
balki Markaziy Osiyoning eng istiqbolli turistik markazlaridan biriga aylanish imkoniyatiga ega.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
107
Biroq bu imkoniyatni to‘liq ro‘yobga chiqarish uchun kompleks infratuzilma
rivojlantirish, ekologik barqarorlikni ta’minlash, xalqaro tajribalarni jalb qilish va mahalliy
hamjamiyatni faol ishtirok etishga undash zarur.
Shahrisabz turizmini rivojlantirish orqali nafaqat iqtisodiy o‘sishga, balki milliy
madaniyat va tarixni dunyoga tanitishga ham erishiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
UNWTO Tourism Highlights, 2023.
2.
Xudoyberdiyev A. “O‘zbekiston qadimgi shaharlar tarixi”, Toshkent, 2020.
3.
UNESCO World Heritage Centre, “Historic Centre of Shahrisabz”, 2016.
4.
Raxmatullayev Sh. “O‘zbekiston geografiyasi va ekoturizm asoslari”, Toshkent, 2021.
5.
Karimova G. “Ekoturizm va barqaror rivojlanish”, Ilmiy maqolalar to‘plami, 2022.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Turizm va madaniy meros vazirligi rasmiy statistikasi, 2024.
7.
“Xalqaro maqom san’ati festivali” rasmiy axboroti, 2023.
8.
Toshkent Davlat Sharqshunoslik Universiteti, “Turizm asoslari” o‘quv qo‘llanmasi, 2021.
