YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
10
O‘ZBEKISTONDA YASHIL IQTISODIYOT KONSEPSIYASI VA UNING REAL
NATIJALARI
Genjebaeva Ariwxan Kazakbay qizi
Nizomiy nomidagi TDPU
Maxsus pedagogika va inklyuziv ta’lim fakulteti Oligofrenopedagogika
yo’nalishi1-kurs magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15332444
Annotatsiya:
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida yashil iqtisodiyotni
shakllantirish va rivojlantirishga qaratilgan strategik hujjatlar, ushbu yondashuvning nazariy
asoslari hamda so‘nggi yillarda erishilgan muhim natijalar tahlil qilinadi. Maqolada qayta
tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish, ekologik muvozanatni saqlash hamda xalqaro
tajriba asosida amalga oshirilgan ishlarga urg‘u berilgan.
Kalit so‘zlar:
yashil iqtisodiyot, barqarorlik, qayta tiklanuvchi manbalar, ekologiya,
strategik islohotlar.
Global miqyosda ekologik muammolarning keskinlashuvi va tabiiy resurslarning
cheklangani mamlakatlarni iqtisodiy siyosatini qayta ko‘rib chiqishga majbur qilmoqda. Shu
nuqtai nazardan qaraganda, yashil iqtisodiyot konsepsiyasi ijtimoiy va iqtisodiy taraqqiyotga
ekologik yondashuvni integratsiya qiluvchi dolzarb modelga aylangan. O‘zbekiston ham bu
borada qator tashabbuslarni ilgari surmoqda.
Yashil iqtisodiyot atamasi iqtisodiy faoliyatning ekologik barqarorligi va resurslarni
samarali boshqarishga asoslangan modelini ifodalaydi. BMTning Atrof-muhit bo‘yicha dasturi
(UNEP) bu tushunchani insonlar farovonligini ta'minlash bilan birga, ekologik xavfsizlikni
saqlovchi yondashuv deb ta’riflaydi. O‘zbekistonda ushbu tamoyillarning huquqiy asoslari
2023–2030 yillarga mo‘ljallangan 'Yashil O‘zbekiston' konsepsiyasi hamda Prezidentning
2022-yil 4-oktabrdagi PF–187-sonli farmoni orqali mustahkamlangan.
So‘nggi yillardagi amaliy yutuqlar bo’yicha O‘zbekistonda qayta tiklanuvchi energiya
manbalaridan foydalanish bo‘yicha sezilarli taraqqiyot kuzatilmoqda. Xususan, 2023-yilda
Buxoro, Navoiy va Qashqadaryo viloyatlarida yirik quyosh elektr stansiyalari ishga tushirildi.
Energetika vazirligining ma’lumotiga ko‘ra, 2030-yilga borib umumiy energiya ishlab
chiqarishning 30 foizi quyosh va shamol manbalaridan olinishi ko‘zda tutilgan. Shu bilan birga,
chiqindilarni qayta ishlash, suv resurslarini tejash hamda 'yashil' infratuzilmani rivojlantirish
bo‘yicha xalqaro hamkorlikda amalga oshirilayotgan loyihalar natija bermoqda.
2025-yil yakuniga qadar O’zbekistonda 6 ta quyosh va samarali 4 ta shamol elektr
stansiyalari qurilishi rejalashtirilgan bo’lib, ular umumiy 2365 MVt quvvatga ega bo’ladi.
Shuningdek, 597 MVt quvvatli 4 ta elektr energiyasini saqlash tizimi ishga tushiriladi. 2030-
yilga borib, qayta tiklanuvchi energiya manbalarining energetika balansidagi ulushi 40 foizga
yetkazilishi maqsad qilingan. Bu borada 20 gigavattan ortiq qayta tiklanuvchi energiya
quvvatlarini yaratish rejalashtirilmoqda.
Albatta, “Xalqaro hamkorlik” bo‘limini kengaytirib, dalillar, tashkilotlar va amaliy
loyihalar bilan boyitaman. Bu bo‘lim “Yashil iqtisodiyot” bo‘yicha O‘zbekistonning tashqi
siyosati va xalqaro sheriklikdagi faoliyatini chuqurroq ochib beradi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
11
O‘zbekiston Respublikasi “yashil iqtisodiyot”ga o‘tish jarayonida bir qator xalqaro
tashkilotlar, moliyaviy institutlar va xorijiy davlatlar bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘ymoqda. Bu
hamkorlik texnik, moliyaviy va institutsional qo‘llab-quvvatlash orqali amalga oshirilmoqda.
1.
BMT va BMT Taraqqiyot Dasturi (UNDP) bilan hamkorlikUNDP O‘zbekistonda “Yashil
iqtisodiyotga o‘tish uchun siyosatni integratsiyalash” loyihasi orqali energetika,
ekologiya va moliyaviy rejalashtirish tizimlarida “yashil” o‘sish mezonlarini joriy
etishda texnik yordam ko‘rsatmoqda. 2023-yilda UNDP ko‘magida 9 ta sektor (qishloq
xo‘jaligi, sog‘liqni saqlash, ichimlik suvi, infratuzilma, energetika va boshqalar)da
iqlimga moslashuv strategiyalari ishlab chiqildi.
2.
Yevropa Ittifoqi (YI) va Fransiya Taraqqiyot Agentligi (FTA)YI va FTA O‘zbekistonga
“yashil” iqtisodiyotni rag‘batlantirish uchun 375 million yevro miqdorida imtiyozli
moliyaviy yordam ajratish tashabbusini ilgari surdi. Ushbu mablag‘lar quyosh va
shamol energiyasi, chiqindilarni qayta ishlash, ekologik toza transport tizimlarini joriy
etish kabi sohalarda ishlatilmoqda.
3.
Xitoy bilan “yashil energetika” hamkorligi.
O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasida 2023-yilda “yashil” energiya ishlab chiqarish bo‘yicha 3
milliard dollardan ortiq investitsiya qiymatiga ega strategik loyihalar imzolandi. Xitoyning
“China Gezhouba Group” kompaniyasi tomonidan Buxoro va Qoraqalpog‘istonda 2 ta yirik
quyosh elektr stansiyasi qurilmoqda (har biri 500 MVt).
4.
Osiyo Taraqqiyot Banki (OTB)
5.
2024-yil davomida OTB orqali “Yashil shaharlar” konsepsiyasini Toshkent, Farg‘ona va
Termiz shaharlarida sinov tariqasida joriy etish rejalashtirilmoqda.
6.
Yevropa Tiklanish va Taraqqiyot Banki (EBRD)
7.
EBRD O‘zbekistonda kichik va o‘rta biznes uchun “yashil kreditlar” liniyasini ochdi. Bu
kreditlar atrof-muhitga kam zararli texnologiyalarni joriy etish, energiya tejamkor
uskunalar xaridi, chiqindi qayta ishlash uskunalari o‘rnatish uchun beriladi.
8.
2023-yilda 40 dan ortiq korxona ushbu kredit dasturlaridan foydalandi.
Xulosa:
Xalqaro hamkorlik O‘zbekistonning “yashil iqtisodiyot” strategiyasida muhim
poydevor hisoblanadi. Yuqoridagi hamkorliklar mamlakatda ekologik barqarorlikni ta’minlash,
energiya samaradorligini oshirish va innovatsion texnologiyalarni keng joriy etishga xizmat
qilmoqda.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF–187-sonli Farmoni, 2022-yil 4-oktabr.
2.
2023–2030 yillarga mo‘ljallangan 'Yashil O‘zbekiston' konsepsiyasi.
3.
UNEP. Green Economy Report, 2022.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi hisobotlari, 2023.
5.
UNDP Uzbekistan. Sustainable Development
