YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
146
NOGIRONLIGI BOR BOLALAR BILAN YENGIL ATLETIKA DARSLARINI
TASHKIL QILISHNING ILMIY-AMALIY ASOSLARI
Ikramov Ilxom Muxammadrahimovich
Nizomiy nomidagi TDPU Jismoniy tarbiya va sport kafedrasi professori
Ro`zmatov Yorbek Shavkat o`g`li
Nizomiy nomidagi TDPU 1 kurs magistri
https://doi.org/10.5281/zenodo.15321565
Annotatsiya:
Ushbu maqolada nogironligi bor bolalar bilan yengil atletika
mashg‘ulotlarini tashkil etishning metodik asoslari, pedagogik yondashuvlar, individual
imkoniyatlarni inobatga olgan holda darslar mazmunini rejalashtirish masalalari ko‘rib
chiqiladi.
Kalit so‘zlar.
Ko‘nikma, visual, nogiron,
individual yondashuv,
eshitish, nutq, jismoniy
cheklov.
Аннотация.
В данной статье рассматриваются методические основы организации
занятий по легкой атлетике с детьми с ОВЗ, педагогические подходы, вопросы
планирования содержания занятий с учетом индивидуальных возможностей.
Ключевые слова.
Умение, зрение, инвалидность, индивидуальный подход, слух,
речь, физическое ограничение.
Annotation.
This article discusses the methodological foundations of organizing
athletics classes with children with disabilities, pedagogical approaches, and planning the
content of classes based on individual capabilities.
Keywords
. Skill, eyesight, disability, individual approach, hearing, speech, physical
limitation.
Bugungi kunda jamiyatda nogironligi bor bolalarning ijtimoiy integratsiyasi, ularning
huquqlari va imkoniyatlarini tenglashtirish masalasi dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu
jumladan, jismoniy tarbiya va sport sohasida ham bu guruh vakillari uchun qulay shart-
sharoitlar yaratish, sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, sport orqali ularning psixologik va
jismoniy salomatligini mustahkamlash zarurati ortib bormoqda. Yengil atletika esa –
universalligi, soddaligi va turli yo‘nalishlarga ega bo‘lgani sababli, nogironligi bor bolalar
uchun eng mos yo‘nalishlardan biri sanaladi.
1. Yengil atletikaning nogironligi bor bolalar rivojidagi o‘rni
Yengil atletika mashg‘ulotlari orqali:
jismoniy ko‘nikmalar rivojlanadi (ko‘p hollarda harakat cheklangan bolalar uchun
muhim);
o‘z-o‘ziga ishonch ortadi;
jamoadoshlik, do‘stlik, o‘zaro hurmat kabi ijtimoiy ko‘nikmalar shakllanadi;
bolalar orasida sport orqali ijtimoiylashuv kuchayadi;
ruhiy holat ijobiylashadi, stress va depressiya holatlari kamayadi.
2. Nogironlik turlari va ularning darsga ta’siri
Yengil atletika mashg‘ulotlarini rejalashtirishda nogironlik turini e’tiborga olish zarur:
Eshitish yoki nutq buzilishlari
: ishora tili, vizual ko‘rsatkichlardan foydalanish;
Ko‘rish qobiliyati cheklanganlar
: yo‘lboshchi yordamida mashq qilish, tovushli
belgilar;
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
147
Jismoniy cheklovlar (masalan, noga harakatsizligi)
: aravachada bajariladigan
mashqlar, yuqori tana qismlariga yo‘naltirilgan mashqlar;
Intellektual rivojlanishdagi cheklovlar
: sodda, qisqa va aniq topshiriqlar, ko‘p
marotabalik takrorlash.
3. Darslarni tashkil qilishning metodik asoslari
a) Individual yondashuv
Har bir bola o‘zining imkoniyatlari doirasida baholanadi va unga mos topshiriqlar
beriladi. Bu yondashuv bolani ortiqcha yuklamay, rivojlanishga yo‘naltiradi.
b) Darsning strukturasi
Kirish qismi
: salomlashuv, tayyorgarlik mashqlari (3-5 daqiqa).
Asosiy qism
: yengil atletika elementlari (masalan, yugurish, uloqtirish, sakrash – har bir
bola imkoniga qarab).
Yakuniy qism
: tinchlantiruvchi mashqlar, fikr almashish, ruhiy ko‘tarinkilik beruvchi
faoliyatlar.
c) Texnik vositalardan foydalanish
Piktogrammalar;
Vizual rejalashtiruvchi vositalar;
Moslashtirilgan sport anjomlari (yumshoq to‘p, belgilangan masofadagi yugurish
yo‘lakchalari va h.k.).
4. O‘qituvchi va murabbiyning roli
Nogironligi bor bolalar bilan ishlaydigan pedagog:
mehribon, sabrli va chidamli bo‘lishi kerak;
bolani tushunishga harakat qilishi lozim;
har bir kichik yutug‘ini qo‘llab-quvvatlashi zarur;
ota-onalar bilan doimiy aloqa olib borib, mashg‘ulotlar uyda ham davom etishiga
ko‘maklashadi.
5. Dars samaradorligini oshirish yo‘llari
O‘yin orqali o‘rgatish: mashqlarni bolalar uchun qiziqarli qilish;
Rag‘batlantirish: harakatlar uchun kichik sovrinlar, yulduzchalar va h.k.;
Raqobat ruhini uyg‘otish, ammo sog‘lom shaklda;
Davriy monitoring va rivojlanish holatini qayd etib borish.
Yengil atletika nogironligi bor bolalarning jismoniy tarbiyasida nafaqat
sog‘lomlashtiruvchi, balki ijtimoiy va psixologik jihatdan ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu
darslarni tashkil etishda individual yondashuv, zamonaviy pedagogik metodlar va
moslashtirilgan sport vositalaridan foydalanish muhimdir. Pedagoglar, ota-onalar va jamiyat
hamkorligida bu yo‘nalishdagi ishlarni tizimli olib borish orqali nogironligi bor bolalarning
hayot sifatini oshirish, jamiyatga to‘laqonli integratsiyasini ta’minlash mumkin.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Axmedov, H., & To‘xtayev, B. (2020).
Jismoniy tarbiya va sport nazariyasi va metodikasi
.
Toshkent: O‘zDJTI nashriyoti.
2.
G‘ulomov, T. M. (2019).
Maxsus pedagogika asoslari
. Toshkent: “Ilm Ziyo” nashriyoti.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
148
3.
Xolmatova, D. R. (2021).
Nogiron bolalarni jismoniy tarbiyalashda pedagogik
yondashuvlar
. // “Pedagogik mahorat” jurnali, №2(45), 36–41.
4.
Iskandarova, N. (2018).
Sport pedagogikasi va bolalar bilan ish uslublari
. Toshkent: “Fan
va texnologiya”.
5.
Xojamurodov, Z. (2022).
Maxsus ehtiyojli bolalar bilan mashg‘ulot o‘tkazishning
psixologik-pedagogik asoslari
. // “Ilm va taraqqiyot” ilmiy jurnali, №4, 19–23.
6.
Рустaмoв, Л., & Валиев, М. (2024). ОСОБЕННОСТИ РАЗВИТИЯ СКОРОСТНО-
СИЛОВОГО МАСТЕРСТВА В ЛЕГКОЙ АТЛЕТИКЕ.
Молодые ученые
,
2
(18), 132-135.
7.
Рустaмoв, Л., & Aхмaджoнoв, З. (2024). КЛAССИФИКAЦИЯ И OБЩAЯ
ХAРAКТЕРИСТИКA ЛЕГКOAТЛЕТИЧЕСКИХ ВИДOВ СПOРТA.
Молодые ученые
,
2
(18), 120-
124.
