San'at va gumanitar Fanlar boshqa mavzular

Мақолада Х1-ХП–асрларда яшаган аллома Юсуф Хос Ҳожибнинг фалсафий-дидактик асари "Қутадғу билиг" ("Саодатга элтувчи билим") асарида сўз, тил одоби ва ахлоқий қарашлари таҳлил этилган. Туркий ёзма адабиётнинг илк йирик обидаси, туркий халқлар дидактик фалсафасининг ўзига хос кўриниши бўлган “Қутадғу билиг” асари ўз даврининг илғор ижтимоий-сиёсий, маънавий-ахлоқий масалалари, туркий халқлар тарихи, маданияти, илм-фани, урф-одат ва анъаналари, турмуш тарзи, қадриятлари хусусида батафсил маълумот беради. Поэтик усулда ёзилган ушбу асар мавзулари ғоят кенг қамровли, мазмундор бўлиб айниқса инсон, унинг ижтимоий моҳияти, тафаккури, ахлоқига оид масалалар образли, бадиий юксак мисралар, шеърий ҳикматлар вамақоллар орқали баён этилган. Мутафаккирнинг асаридаги рамзлар, тимсоллар орқали инсон ва имон-эътиқод, инсон ва жамият, инсон ва бурч каби масалалари сўз ва тил одоби билан алоқадорликда таҳлил этилган ва замонавий аҳамияти кўрсатилган.

Вохид Табризийнинг “Жамъи мухтасар” асарида кофия илми чукур тадкик этилган. Олим кофия харфлари, харакатлари, кофия турларини махсус сарлавхалар асосида таништиради. Рисоланинг узига хос хусусиятларидан бири шуки, олим хар бир назарий фикрни намуналар асосида такдим этади. Маколада рисоладаги кофия харфлари гадкики урганилади. |

Ushbu maqolada YUNESKOning merosiy shaharlar ro‘yxatiga kiritilgan Xiva shahridagi “Ichan
Qal’a” muzey qo‘riqxonasida joylashgan Juma Masjidi me’moriy yodgorligining texnik holatini aniqlash bo‘yicha olib
borilgan monitoring kuzatuv natijalari yoritilgan.

Temurnoma”ning jangnomasi tasvirlanayotgan voqelik va qahramonlarning tarixiy asosi mavjud bo‘lib, unda bosh qahramon sifatida buyuk bobokalonimiz Sohibqiron Amir Temur asos qilib olingan. “Temurnoma”da Amir Temur bilan bog‘liq tarixiy haqiqatlar xalq badiiy tafakkuri hosilasi o‘laroq Sohibqiron obrazi timsolida xalqona talqin qilingan. Xususan, bu talqinlar Amir Temurning tug‘ilishi, ma’lum vaqt otasidan ayro yashashi, yoshligida “sir” ko‘rsatib, telbaliklar qilishi, balog‘atga yetib qahramonliklar ko‘rsatishi, yerning olti tomoni – Shimol, Janub, G‘arb, Sharq, osmon va yer osti bilan aloqa bog‘lashi, eng muhimi, uning doimiy ravishda pir va eranlar homiyligida bo‘lishi tasvirlarida aks etadi. Tadqiqotning obyekti sifatida “Temurnoma: Amir Temur Ko‘ragon jangnomasi” tanlangan. Tadqiqot mavzusini yoritishda tasniflash, tavsiflash, tarixiy-qiyosiy va funksional tahlil usullaridan foydalanilgan.

Maqolada O'zbekiston arxitektura yodgorliklarini saqlash muammolarini o'rganish natijalari keltirilgan. Arxitektura yodgorliklarini tiklash usullari (restavratsiya, rekonstruksiya) va ularning maqsadi ko'rsatilgan, restavratsiya muammolarini hal qilishning yagona usuli xalqaro hamkorlik ekanligi aniqlangan.

Ushbu maqolada “Majolis un-nafois”da nomi qayd etilgan temuriy devon sohiblari haqida ma’lumot berilgan. Jumladan, Shoh G‘arib Mirzo, Xalil Sulton, Saydi Ahmad Mirzo, Sulton Mas’ud Mirzolar o‘z davrining go‘zal va boshqa davrlarga o‘rnak bo‘ladigan adabiy muhit yaratganlari, ilm-fan homiysi bo‘lganlari, ijodkor sifatida mumtoz adabiyotning turli xil janrlari va vaznlarida ijod qila olganlari fikrimizning tasdig‘i sifatida keltirilgan.
Bundan tashqari, o‘z davri ijodkori uchun mas’uliyatli vazifalardan biri bo‘lgan devon tartib bergan ijodkorlarning she’riyati mavzu ko‘lami,
devonning fanga aniqlanganidan tashkil topgan janrlar va bizga noma’lum bo‘lgan devonlarni topish zaruriyati to‘g‘risida atroflicha fikr yuritilgan.

«Hibatul haqoyiq» dostonida qadimgi turkiy tilga doir qator so‘zlar qo‘llanishda bo‘lgan. Maqolada mana shu so‘zlarning semalari, etimologiyasi yoritilgan. «Hibatul-haqoyiq»dagi leksik birliklar qadimgi turkiy til, Oltun yorug‘, Turfon matnlari, O‘rxun-Yenisey manbalari, qoraxoniylar davri hamda XIV asr manbalarida qo‘llanilgan so‘zlar bilan qiyosiy tahlil qilingan.

Maqolada "ayollar nasri" rivojlanishining tadriji ko'rib chiqiladi. Virjiniya Vulf, O. Slavnikova, T. Tolstaya, L. Petrushevskaya, V. Tokareva, N. Sadur, L. Ulitskaya asarlari misolida “ayollar nasri”ning badiiy xususiyatlari qiyosiy o‘rganiladi. Ular Yu.S.Kristevaning "Ayol har doim boshqacha", E. Sixning "Boshqa turdagi ko'zgu", "Meduza kulgisi", "Yolg'iz bo'lmagan bu jins", P. Yeagerning "Yoqimli aqldan ozgan ayollar: ayollar yozuvida erkinlik strategiyasi”, G.T.Garipovaning "XX asr oxiri – XXI asr boshlaridagi rus adabiy jarayonining rivojlanish mantig'i va dinamikasi: tamoyillar va istiqbollar" kabi tadqiqotlari bilan asoslangan.

Maqolada "axloqiy eksperiment" dramalarida masal tafakkurining shakllari ko'rib chiqiladi. Muallif XX asr ikkinchi yarmi dramaturglari M.Ibragimbekov va Sh.Bashbekov ijodida aks etgan masallarning asosiy jihatlarini ochib beradi.

Maqolada “Alpomish” dostonining o‘rganilish tarixi xususida so‘z boradi. Shuningdek, ushbu dostonning turli xalq baxshilaridan yozib olingan variantlari, ulardagi umumiy va o‘ziga xos jihatlar tadqiq qilingan. Ushbu dostonning, Bulung‘ur dostonchilik maktabining atoqli namoyandasi Fozil Yo‘ldosh o‘g‘lidan yozib olingan varianti eng mukammal va eng badiiy jihatdan barkamoli ekanligi, binobarin, ushbu variant bo‘yicha olib borilgan ko‘plab tadqiqotlarga asos bo‘lganligi xususida fikrlar bayon qilingan. Shuningdek, maqolada ushbu doston bo‘yicha mashhur rus olimi V.M.Jirmunskiyning tadqiqotlari ham tahlil qilingan. “Alpomish” dostoni bo‘yicha amalga oshirilgan ishlar uch yo‘nalishga bo‘lib tekshirilgan. Birinchi bosqichda dostonning xalq baxshilaridan yozib olinish jarayoni, qachon, qaysi baxshidan, kim tomonidan yozib olinganligi, shu yozib olingan nusxa nashr qilingan bo‘lsa, kim tomonidan nashrga tayyorlanganligi, nashr qilinmagan bo‘lsa, qo‘lyozmasi qaysi xazinada saqlanayotganligi xususida ma’lumotlar berilgan.

Мутахассислиги: 10.01.02-замонавий миллий адабиёт (ўзбек адабиёти)
Диссертация Ўзбекистон тарихининг енг драматик даврларидан бирида миллий қаҳрамон муаммоларининг бадиий тимсолини таҳлил қилишга бағишланган бўлиб, у нафақат турли хил, балки барча табиий фанларда тўғридан-тўғри қарама-қарши талқинни олди. Биз яқин ўтмишда Басмачизм деб номланган ҳаракатда иштирок етган миллий қаҳрамонни ўрганиш ва тарихий адолатни тиклаш натижасида миллий озодлик ҳаракати ҳақида гапирамиз.
Диссертация кириш, учта боб, хулоса ва библиографиядан иборат.
Кириш мавзуларнинг долзарблигини асослайди, муаммоларни ўрганиш даражасини очиб беради, мақсад ва вазифаларни шакллантиради, методология ва усуллар, илмий янгилик, манбалар, назарий ва амалий аҳамияти ҳақида маълумот беради.
Биринчи бобда "Иброҳимбек ва Ешани Судур образларида "ип билан ҳаёт" романида Миллий қаҳрамон муаммоларининг бадиий-естетик талқини, Миллий қаҳрамон тури келтирилган. Roman мустақиллик даври асарларига хос бўлган бадиий ва тасвирий воситаларнинг бутун тизимини очиб беради. Бир томондан, бу тизим адабиётнинг ғоявий ва бадиий даражасини оширди, иккинчи томондан, мустақилликни тарғиб қилувчи асарларга Совет цензурасининг мафкуравий назоратидан хавфсиз ўтишга ёрдам берди.
Иккинчи бобда - "қора камар" драмасида мустақиллик ғояларини тасвирлаш усули-миллий истиқлол ғоялари drama бош қаҳрамони Хуррамбек монологлари материаллари асосида ўрганилади.
Учинчи боб - " ёзувчининг миллий қаҳрамон образини яратишдаги бадиий маҳорати."Ёзувчи Ш.нинг бир қатор ҳикоялари мисолида.Холмирзаев, мустақиллик руҳида ёзилган асарлар бадиийлигининг ўзига хослиги, қаҳрамонлар портретини тасвирлаш воситалари ва усуллари, миллий истиқлол ғояларини бадиий асар контекстига киритиш маҳорати, бадиий маҳорат, ижодий жасорат ва бошқалар каби масалалар. текширилмоқда.
Хулоса қилиб айтганда, тадқиқот давомида олинган асосий назарий натижалар келтирилган.

Тадқиқот объектлари: Ҳамзанинг ЎзР ФА Алишер Навоий номидаги Давлат Адабиёт музейида сақланаётган архиви, шоир асарларининг ЎзРФА Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик института фондида ҳамда Ғафур Ғулом номидаги Қўқон Адабиёт музейида сақланаётган қўлёзмалари.
Ишнинг мақсади: “Девони Нихоний” қўлёзмаси ва “Миллий ашулалар учун миллий шеърлар” тўплами киёсий-матний тадқикини амалга ошириш ҳамда Ҳамза шеъриятини ўрганишнинг назарий-методологик муаммоларини ҳал қилиш.
Тадқиқот метод и: Тарихий-қиёсий метод.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги:
- Ҳамза шеъриятининг манбалари ва матний тадкиқи муаммоси илк бор алохида тадкиқот объекти сифатида ўрганилди;
- Шоир ижодий меросига оид тадқикотлар таҳлили асосида Ҳамза шеъриятини ўрганишнинг назарий-методологик тамойиллари аниқланди;
- “Девони Ниҳоний”даги шеърларнинг матний тадқики асосида шоир лирик асарларининг аслиятга мувофик матни тикланди;
- “Миллий ашулалар учун миллий шеърлар” мажмуасига кирган ижтимоий-сиёсий мавзудаги шеърлар аслият ва нашр нусхаларининг киёсий тахдили натижасида улардаги матний тафовутлар аниқланиб, назарий умумлашмалар чиқарилди.
Амалий ахамияти: Тадқиқот натижаларидан олий ва ўрта махсус таълим муассасалари, хусусан, филология факультетларида “Миллий уйғониш даври ўзбек адабиёти”, “Ўзбек адабиёти” фанларидан даре машғулотлари ўтишда, “Матншунослик”, “Адабий манбашунослик ва матншунослик тарихи”, “Ўзбек ёзма матнининг тараққиёт боскичлари” сингари фанлар бўйича бакалавриат ва магистратура боскичлари учун ўкув қўлланмалари, услубий кўрсатмалар тайёрлашда фойдаланиш мумкин.
Татбиқ этиш даражаси ва иқтисодий самарадорлиги: Тадқиқот натижалари бўйича илмий маърузалар килинган ва 10 та илмий макола чоп этилган.
Қўлланиш(фойдаланиш) соҳаси: Адабиётшунослик, адабий манбашунослик ва матншунослик.

Тадқиқот объектлари: Марказий Осиё худудидаги петроглифларни санъатшунослик нуқтаи назаридан ўрганиш, тахлил этиш, такқослаш йўли билан ўхшаш томонларини аниқлаш, саҳна мавзуларини аниқлаш. Қоятош тасвирлари тадкикотчилари томонидан, мазкур мавзуни регион масштабида ўрганиш, муаммони чуқур тахлил этиш имконини бериши ҳакида XX асрнинг етмишинчи йилларидаёқ фикр билдирилган. Бундай тадқиқот Марказий Осиё регионида тошда тасвир ишлаш санъатида саҳналарнинг шаклланиши жараёнида, композициясида, мавзулар ғоявийлигида умумийликни аниклаш имконини беради. Шунинг учун муаллиф, эътиборини кенг маштабда қоятош тасвирларини илмий тахлил этишга қаратди.
Ишнинг мақсади: Мавзулар, персонажларни жойлаштиришда қўлланилган график услублар, персонажларнинг динамик харакатлари оркали тасвирий саҳналар композициясига хос коидаларни аниклаш. Қоятошларда тасвирланган иморат тарҳи ва композициясини ўрганиш, қадимги давр рассомининг жамиятдаги ўрни ва ролини аниклаш. Тадқикот натижалари асосида қоятошлардаги суратларнинг график реконструкциясини бажариш.
Тадқиқот методлари: Қоятош суратларига бағишланган маълумотларни ўрганишга ва умумлаштиришга асосланган. Тадқиқотга сазовор хар бир қоятош сурати ўрганилади ва ҳар томонлама таҳлил этилади. Тадқикотлар натижаси асосида айрим саҳналарнинг барча қисмлари кўриниши график ренконструкция килинади.
Олинган натижалар ва уларнинг янгнлиги: Петроглифларнинг хар томонлама ўрганилиши натижасида қоятош суратларида саҳна композициясини яратишда фигураларни жойлаштириш, уларни катталаштириб ёки кичрайтириб ифодалаш, композиция бўшлик муҳитида чуқурлик орқа кием, рамзий белгилар ишлаб, сахна мазмунини яратиш каби қоидаларга амал килинганлиги аникланди. Қадимги рассомга хос дасхат ва услублар аниқланди. Айрим саҳна ва персонажлар реконструкцияси бажарилди.
Амалий ахамияти: Тадкиқот натижалари коятошлардаги петроглифларнинг, яъни кадимий тасвирларнинг айрим кирраларини, ўша давр одамлари анъанавий хаёти тарзини, хўжалик юритиш фаолиятини, Қадим замонларга хос маросимларнинг бажарилиши каби масалаларни ёритишда мавжуд бўлган бўшликларни тўлдиради. Диссертациянинг асосий натижалари кейинги илмий тадкиқот учун фойда келтиради: а) аналитик материаллар, хулосалар ва график реконструкциялар Марказий Осиё халқларининг кадимий тарихи, санъатига оид илмий асарлар яратишда, бой қадимий санъат қатламини тарғибот этишда, санъат соҳасида мутахассислар тайёрлайдиган олий мактаб талабалари учун ўкув ва услубий қўлланма яратишда; б) кадимий маросимларни аниклашда; в) турар жой мажмуаларидан ташкил топтан маконларнинг шаклланишини аниклашда қўлланилади.
Татбиқ этиш даражаси ва иқтисодий самарадорлиги: тадқиқотнинг асосий натижалари ва унда кўтарилган муаммолар илмий журналлар, конференция материаллари ва бошқа нашрлардаги бир қатор маколаларда очиб берилган. Тадкикот натижалари ТДТУ Дизайн кафедрасида “Бадиий ижод”, “Композиция асослари”, “Санъат тарихи” каби фанлардан амалий, услубий қўлланмалар яратишда қўлланилмокда.
Қўлланилиш (фойдаланиш) сохаси: Санъатшунослик, тарих, архитектура тарихи, маданиятшунослик, санъат тарихи, этпография, музейшунослик, архив иши.

Мақолада қофиянинг аслий, шойгон ва маъмулий турлари қиёсий ўрганилади. 

Хар бир халк узининг кундалик хаётида бир канча маросим ва урф одатларни бошидан утказади. Дна шундай маросимлар ичида никох туйлари, айникса совчилик анъаналари узининг маъсулиятли урф одатларига бойлиги билан бошка туй маросимларидан фаркланиб туради. Никох туйи бир нсча боскишлардан иборат булиб, улар ичида совчилик ва у билан боглик удумлар минтака узбекларининг идентиклигини, шунингдек локал хусусиятлари билан бошка вилоятларда истикомат киладиган узбеклардан ажралиб турадиган маданиятга эгалигини куришимиз мумкин.

Диссертация иши кириш кисми, икки бои, хулоса ва фойдаланган адабиётлар руйхатидан иборат.
Кириш кисмида тадкикртнинг долзарблиги таъкидланиб муаммонинг ишланиш даражасига муносабат билдирилган хамда ишнинг мак,сад ва вазифаси, унинг методологик ва назарий асослари белгиланган. Шунингдек, адабий ва архив манбалари тахлил килиниб, ишнинг илмий ва амалий киймати курсатилиб берилгаи.
«1925-1941 йиллардаги Крракалпогистоннииг мусика маданияти» деб номлаигаи бириичи бобда мусика саиъатининг асосий жараёнлари очиб берилган. К.оракалпок мусикий хаётида ер-сув, коллективлаштириш, индустриалаштириш, "Хужум" харакати даврлари асосий тематика сифатида гавдаланди.
Мозкур бопта "Тонг нури" театр труппасининг мусикий репертуари, давлат театрининг 1927-1941 йиллардаги фаолияти тахлил килинади. Диссертацияда 1936 йил апрелда Москвада коракалпок. мелодияларининг грампластинкага ёзиб олинишининг тарихий ахамиятини алохида кайд этилади. 30-йилларда катагонликка учраган С. Мажитов, К. Авезов каби маданиет даргаларининг фаолияти хам таъкидлаб утилган.
Иккинчи боб "1941-1950 йиллар Крракалпок мусика маданияти" да мусикий хаётиииг ун йиллик даври еритиб берилган. Хдрбий давр атмосфераси, давр колорита яратилган мусикий асарлар мисолида тахлил килинган. Г. И. Компонеец, А.Кондорштилов, В.Шафранииков, Ж.Шамуратов ва бошкаларнинг ижодий портретлари тикланган.
Диссертация сунгида тадкикртдан келиб чикадиган якунлар ва хулосалар баён килинган. 1925-1950 йиллар К,оракалпогистои халкдари мусикий маданияти тарихини ва тарихий тажрибасини урганишдан келиб чикиб, амалий ахамиятга эга тавсиялар баён килинган.

Тадқиқот объекти: Қозоғистон рангтасвир санъатининг XX аср - XXI аср бошларидаги етакчи тенденциялари. Тенденцияларнинг шаклланиши ва тараққиёти Қозоғистоннинг Алмати, Қарағанда, Чимкент, Қизил Ўрда, Остона каби бадиий марказлари материаллари асосида турли ижтимоий муҳит нуқтаи назаридан таҳлил қилинади.
Ишнинг мақсади: Қозоғистон тасвирий санъатининг XX асрнинг 20 йилларидан - XXI асрнинг биринчи ўн йиллик давригача шаклланган етакчи тенденцияларини ўрганиш. Миллий рангтасвир ривожидаги тенденциялар ва муаммоларни ижтимоий-маданий муҳит нуқтаи назаридан таҳлил этиб, илк бор услубий жараёнларни юзага келиши ҳамда республикада бадиий марказлар шаклланишидаги ўзига хосликни тўлақонли ўрганиш, соҳанинг янги аспектларини тадқик этишдан иборат.
Тадқиқот методологияси ва услуби: мавзу тарихий-таснифий, киёсий-умумлашма тахдил, илмий-назарий мушоҳада каби усуллар орқали ўрганилиб, маданиятлараро муносабатлар кесимида муқояса қилинди ва шу асосда миллий бадиий мактабни динамик тарақкиёти тадкиқ этилди.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: илк бор Қозоғистон рангтасвир санъати тарихий-назарий муаммолар нуқтаи назаридан умумлаштирилди, таракқиёт конунияти, ўзига хослиги, ривожланиш динамикаси ва тарихий жараён билан боғлиқлик ўрни муқоясада тахдил этилди. Республиканинг бадиий марказлари рангтасвиридаги етакчи тенденциялар биринчи мартта XX аср ва XXI аср бошларидаги ижтимоий муҳит билан муносабатлар кесимида тадкик килинди.
Амалий ахамияти: диссертацияда келтирилган хулосалар Козоғистон санъатшунослиги, маданиятшунослиги ривожида муҳим назарий-амалий аҳамият кашф этади, шунингдек, асосий масалалар бадиий йўналишдаги олий ва ўрта махсус ўкув юртларида дарсликлар, ўкув дастурлари яратишда асос бўлиб хизмат килади.
Тадбиқ этиш даражаси: Диссертация мавзуси бўйича I монография, 2 та альбом хамда 30 дан ортик маколалар эълон килинган. Диссертациянинг асосий масалалари М. Ауэзов номидаги Жанубий Қозоғистон давлат университетининг рангтасвир ва дизайн кафедраси маърузаларида кенг қўлланилмоқда.
Фойдаланиш сохаси: санъатшунослик; санъат тарихи ва назарияси; маданиятшунослик.

Хаялдын шанарак х.ам жэмийеттеги орны айрыкша болып, мэмлекеттин сиясий, социал-экономикалык хам мэдений рауажланыуында улеси Улкен- Солай екен, каракалпак халкы да, баска халыклар сыяклы хаял кызларды айрыкша хурмст стип. олардыц жэмийетлик орталыктагы орнын жокары бахалайды.

Каракалпакларда кызлар тэрбиясы хам оларда жаслытынан баслап келинликке таярлау дэстурлери XX эсирдиц басына шекем патриархарлык иегизлер менен характерленеди. Каракалпакларда хаялдыц рауажланыуында «кызлык дэуири» жудэ улкен эхмийетке ийе болтан, себеби сол дэуирде хаял келешекте шацараклык турмыс ушын зэрур болган конликпслсрди алып, хожалыкты жургизиуди хэм айырым онсрлерди уйренген. Эсиресе, жас кызларды келинликке таярлауда жецгениц роли улкен болып, ол тууысканлар ишинде илимий жактан белгили бир «институт» бола алады.

Түркий халықлар фольклорын салыстырмалы типологиялық изертлеў миллетлердиӊ үрп әдетлерин, миллий салт-дәстүрлериниӊ пайда болыўын ҳәм миллий тийкарларын үйрениўде баслы ўазыйпалардан бири болып есапланады. Халық фольклорын изертлеў бойынша ерисилген табыслар өзбек ҳам қарақалпақ халықларында той-мәресимлер ҳәм оларда қолланылатуғын салт-дәстүрлерди анықлаўда жәрдем береди. Усы орында түркий халықларыныӊ көпшилигинде, әсиресе, өзбек, қарақалпақ, т.б. халықларда келин түсириў мәресимлерин өткериў, усы мәресимде қолланылатуғын салт-дәстүрлер, исенимлерди салыстырмалы изертлеўде күтилген нәтийжеге ерисиўде үлкен әҳмийетке ийе. Мәселен, өзбек, қарақалпақ халықларының фольклорында келин түсириў тойы болады. Усы тойда келин уйине келгенде бетин ашыў дәстүри бар. Сол ўақытта «Беташар» қосықлары айтылады. «Беташар» қосығы айтылған ўақытта келинниң үстине ақ орамал жаўылып, түскен үйиниң ағайын, туўған-туўысқанларына, ата-енесине, қоңсы-қобасына ийилип сәлем бериўи керек болады. Сол ўақытта жасы үлкен апалардан биреўи келинниң орамалының ушына анар, алма, тут ҳәм т.б. ағашлардың шыбығын байлап, бир кишкене баланың қолына услатып турады. Мине, бул дәстүр келин мийўели ағаштай өнип-өссин деген түсиник пенен әмелге асырылады.

Каракалпак халкыньщ тарийхын изертлеуде тарийхшылар бир каиша дереклерден пайдаланады. Олар кол жазбалар, археологиялык, антропологиялык, этнографиялык дереклерин айтыу жудэ орынлы. Сонлыктан да миллий урп-эдетлеримизди, езлигимизди анлататугын, миллий мактаныш оятатутын уллы тарийхымыз бенен хакылы турде мактанатутын тарийхымызды хэр тэреплеме пукта уйренип, онын ибратлы сабакларынан онимли пайдаланыуымыз зэрур. Гэрезсизлигимизди бсккемлсу хэм мэмлекстимизди рауажландырыуда халкымыздын усындай бай урп эдетлерин тиклеп дэуирге сай жаналыклар мснсн байытып барыуымыз керек. Усы коз карастан Караганда бугинги купи халкымыздын нешше мыц жыллар дауамындагы кунделикли турмысындагы тэжирийбелердиц нэтийжесинде пайда болып кэлиплесип барган хэм тэрбиялык характерге ийе болган суусызлык жылларында колланган урн адетлерди уйренип х.эм оны кен жэмийетшиликке угит нэсият етип барыу улкен эхмийетке ийе.

Қамчибек Кенжанинг “Балиқ ови” ҳикояси ўзбек адабиётидаги энг яхши ҳикоялар юзталигига киритилган. Мазкур ҳикоя инсоннинг ўз фарзандлари соғлиги учун нақадар масъул эканлиги ҳақида. Ёш авлод саломатлиги эса ҳар доим долзарб бўлиб қолади.

Тадқиқот объектлари: шахс эҳтиёжларининг тизими, тузилиши, функциялари.
Ишнинг мақсади: ахлоқий эҳтиёжларнинг фалсафий-ахлокий таҳлили ва унинг хусусияти.
Тадқиқот методлари: тизимли, тарихий ва мантиқий ёндашув, анализ ва синтез, қиёслаш ва умумлаштириш.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: ахлоқий эҳтиёжларнинг ўзига хослиги ва жамият маънавий тараққиётига таъсирининг қонуниятлари очиб берилди; шахс ахлоқий эҳтиёжлари билан хулқ-атворининг ўзаро барқарорлашув тенденциялари таҳлил қилинди; комил инсон тарбиясида ахлокий эҳтиёжлар омилининг ўрни ва аҳамияти кўрсатилди; миллий истиқлол мафкурасининг асосий ғоялари билан ахлокий эҳтиёжларнинг мазмуни ўрта-сидаги уйғунлик асосланди; Ўзбекистондаги ислоҳотлар шароитида ахлоқий эҳтиёжларни такомиллаштириш юзасидан тавсиялар берилди.
Амалий ахамияти: диссертациянинг хулоса ва тавсиялари давлат ва нодавлат ташкилотлари ва муассасаларининг илмий-педагогик, маданий-тарбиявий фаолиятида қўлланиши мумкин.
Татбиқ этиш даражаси: «Шахснинг ахлоқий эҳтиёжлари» номли илмий-услубий қўлланмада, «Фалсафа», «Миллий истиқлол ғояси», «Маънавият асослари» фанларини ўқитишда жорий қилинган.
Қўлланилиш сохаси: илмий тадкиқотлар, таълим-тарбия ишлари, маданий-маърифий муассаса ва ташкилотлар фаолияти.

Маълумки, балоғат фанлари: илм баён, илми маъон, илми бадеънинг такомили натижасида мумтоз поэтикада илми сегона (илмлар учлиги: илми аруз, илми қофия, илми бадеъ) юзага келди. Илмлар учлигининг таркибий қисмларидан бири илми қофиянинг назарий асослари аввал араб адабиётида кейинчалик форс адабиётида пайдо бўлди. Форс адабиёти таъсирида туркий адабиётда ҳам қофия илмининг назарий асосларига бағишланган  рисолалар яратилди. Мумтоз поэтиканинг назарий асосларига бағишланган араб, форс ва туркий тилдаги рисолаларнинг аксариятида бу уч илм яхлит ҳолда берилса ҳам, улар бир-бирининг таъсирида яратилган. Абулҳасан Али Сараҳсий Баҳромий (ваф. 1106), Шамсиддин Қайс Розий (XI аср охири – XIII асрнинг I ярми), Аҳмад Тарозий (XIV аср охири – XV аср бошлари), Абдураҳмон Жомий (1414–1492), Воҳид Табризий (XV) каби олимлар қофия илми хусусида махсус асарлар ёзган.