Авторы

  • Махсуда Тухтаева

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.zdit.77421

Ключевые слова:

Геронтология масалалари адентия объектив- субъектив сабаблар атрофия метафилактикаси остеопороз.

Аннотация

Тишларнинг қисман ёки тўлиқ йўқолиши ва оғиз шиллиқ қаватининг сурункали касалликлари бўлган беморлар кўпинча ортопедик стоматологларга келишади. Тишларини қисман ёки тўлиқ йўқотган (адентия) билан касалланган беморларнинг реабилитациясининг мураккаблиги ортопедик стоматологиянинг долзарб муаммоларидан бири ҳисобланади. Буни бир қатор объектив ва субъектив сабабларидан бири – беморларнинг тикловчи ортопедик даволашнинг муайан мураккаблигидадир.


background image

132

ОЛИНАДИГАН ТИШ ПРОТЕЗЛАРИ МАВЖУД БЕМОРЛАРДА

СТОМАТОЛОГИК ЁРДАМ КЎРСАТИШДА МУАММОЛАРНИНГ

ЗАМОНАВИЙ ЕЧИМИ

Тухтаева Махсуда Махсудовна

tuxtayeva.maxsuda@bsmi.uz

https://orcid.org/0009-0001-4906-1563

https://doi.org/10.5281/zenodo.15128654

Аннотация.

Тишларнинг қисман ёки тўлиқ йўқолиши ва оғиз шиллиқ қаватининг

сурункали касалликлари бўлган беморлар кўпинча ортопедик стоматологларга
келишади. Тишларини қисман ёки тўлиқ йўқотган (адентия) билан касалланган
беморларнинг реабилитациясининг мураккаблиги ортопедик стоматологиянинг
долзарб муаммоларидан бири ҳисобланади. Буни бир қатор объектив ва субъектив
сабабларидан бири – беморларнинг тикловчи ортопедик даволашнинг муайан
мураккаблигидадир.

Калит сўзлар.

Геронтология масалалари, адентия, объектив- субъектив

сабаблар, атрофия метафилактикаси, остеопороз.

Мамлакатимизда мустақиллик йилларида аҳолига сифатли тиббий хизмат

кўрсатишни тубдан яхшилаш, айниқса оналик ва болаликни муҳофаза қилиш ва
кексалар борасида кенг қамровли мақсадли чора-тадбирлар амалга оширилмокда. Бу
борада амалга оширилган чора- тадбирлар натижасида жумладан кекса ёшдаги
беморларга тўлақонли ҳаёт кечиришлари учун, стоматологик ёрдам кўрсатишда
сезиларли, юқори натижаларга эришилди[1,6].

Бутунжахон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотига кўра, 65-75 ёшли ва ундан

катта бўлган одамларда тиш йўқотиш ҳавфи 30% дан 70% гача ташкил қилади. Яшаш
шароити ва сифати яхшиланиши билан бутун дунёда аҳоли ёшининг ортиб бориши
кузатилмоқда, геронтология масалалари тиббий тоифадан миллий аҳамиятга эга
бўлган муаммога ўтди. Шу билан бирга, кекса ёшдаги кишилар орасида нафақат
соматик патология, балки турли кўринишдаги тишлар адентияси хам купайиши
кузатилмоқда. Шу ўринда тишларини тўлиқ йўқотган (адентия) билан касалланган
беморларнинг реабилитациясининг мураккаблиги ортопедик стоматологиянинг
долзарб муаммоларидан бири ҳисобланади. Буни бир қатор объектив ва субъектив
сабабларидан бири – беморларнинг тикловчи ортопедик даволашнинг муайан
мураккаблигидадир[3,6].

Жахонда олиб борилган тадқиқотлар натижасига кўра, адентия билан мурожаат

қилган беморларда комплекс олинадиган протезларини қўллаш натижаларини
яхшилаш бўйича қатор илмий натижалар қўлга киритилди: кекса ёшдаги беморларда
суяк тўқимаси нуқсони натижасида келиб чиққан пастки ва юқори жағдаги альвеолар
ўсимта атрофиясини коррекция қилиш бўйича амалий стоматология ютуқлари етарли
даражада эмас тўлиқ адентияда профилактиканинг патогенетик асосий ва
ривожланаётган атрофиянинг метафилактикаси, жағларнинг остеопорози ва юз-жағ
сохасининг анатомо-топографик пропорцияларининг ўзгариши суяк тўқимасига
тушаётган функционал зўриқиш хисобига юзага келиши исботланган. Тишларни тўлиқ
йўқотганда ёндош тўқималарга босимнинг бўлмаслиги натижасида функционал


background image

133

бузилишлар, юз скелети ва уни қопловчи юмшоқ тўқималарнинг атрофияси
зўриқади[4,7].

Ҳозирги вақтда дунёда олинадиган тиш протезлаш натижаларини яхшилаш

бўйича қатор, жумладан, қуйидаги устувор йўналишларда илмий тадқиқотлар олиб
борилмоқда: тўлиқ адентияда олинадиган протезларнинг қўллашда клиник-лаборатор
муолажаларни такомиллаштириш; касалликни даволашни альтернатив, юқори
самарали ортопедик даволаш усулларини ишлаб чиқиш; жағ атрофиясини олдини
олиш мақсадида суяк тўқимаси нуқсонини бартараф этишда турли остеопластик
материаллардан фойдаланган холда, янги услубларини ишлаб чиқиш; олинадиган тиш
протезлашнинг қўллаш натижаларини яхшилаш мақсадида даволаш-профилактика
тадбирларини такомиллаштириш[2,4].

Узоқ даврдан сўнг қайта протезлаш сабаблари бўлиб, протезларни салбий

фиксация сабабли фойдалана олмаслик, пластмасса тишларини емирилиши туфайли
чайнов самарадорлигини ёмонлашуви, оғиз бўшлиғи ҳажмини камайишига олиб
келувчи, юзнинг учдан бир пастки қисмини пасайиши, нутқ давомида тилнинг
ноқулайлиги ва толиқиши, нутқни аниқлигини бузилиши, чакка пастки жағ бўғими
соҳасида оғриқ, эстетикани бузилишлари ҳисобланади.

Атрофия даражаси ва ёши бўйича солиштиришма таҳлил шуни кўрсатдики, 60

ёшгача бўлган ва 60 ёшдан катта бўлган беморлар гуруҳида χ2 мезони – 14,321; df=4;
P=0,006 ташкил этган бўлиб, катта ёшдаги гуруҳда жағни атрофиясини ошиши, катта
номутаносиблик билан альвеоляр ўсиқ ва альвеоляр дўнгликнинг атрофияси, қаттиқ
танглай гумбазининг қалинлашиши ва альвеоляр ўсиқ чўққиси транспозицияси билан
кузатилади. Шунинг билан, адентияли беморларда тўлиқ протезлашни режалаштириш
жараёнида пастки жағ атрофия даражаси асосий омил бўлиб ҳисобланади.

Ўтказилган изланишлар шуни кўрсатдики, бемор ёшига қараб атрофия даражаси

ортиб бориши натижасида, 60 ёшдан катта беморлар гуруҳида протезлаш натижалари
салбий кўрсаткичларга олиб келди. Сўнгра, анъанавий тўлиқ олинувчи протезлаш
натижаларининг ретроспектив баҳоланиши бўйича текширувлар ўтказилди.
Протезлаш натижаларини таҳлили жағ атрофияси турларига боғлиқ ҳолда яхши,
қониқарли ва қониқарсизларга ажратилди. Шунда атрофиянинг биринчи даражасида
протезлашнинг яхши натижаси 83,3%, қониқарли 16,7% ҳолатда кузатилиб,
протезлашнинг қониқарсиз натижаси учрамади. Атрофиянинг тўртинчи даражасида
қониқарсиз натижалар частотаси 28,6%ни ташкил этиб, коррекцияни талаб этмаган
яхши натижаларнинг частотаси 40,5%ни ташкил этди. Умуман олганда, текширув
гуруҳидаги анъанавий тўлиқ олинадиган протезлашнинг яхши натижалари 46,1%ни,
қониқарлилари 34,8ни ва қониқарсизлари 19,1%ни ташкил қилдилар.

Шундай қилиб, тишларни тўлиқ йўқотилганида жағ атрофиясининг жадалашуви

60 ёшдан катта бўлган беморларда кўпроқ намоён бўлиб, уларда И.М.Оксман бўйича III
ва IV даражалари 78,1%га етади, бунда 60 ёшгача бўлган беморларда бу кўрсатгич
36,8дан ошмаган. Ўз навбатида I даражада тўлиқ олинадиган протезлаш 100% ижобий
натижа билан тавсифланади, қолган ҳолларда қониқарсиз натижалар частотаси II
даражада – 11,1%, III даражада – 17,5% ҳамда IV даражада – 28,6%ни ташкил қилди.
Ёши катта беморларда стоматологик касалликларнинг кечиш ҳусусияти касаллик
кечишининг носпецифик кўринишида, ҳолатнинг кескин ёмонлашуви ҳамда унинг


background image

134

оқибатида зарурий реабилитация асоратларининг юқори кўрсаткичи билан намоён
бўлади. Шу муносабат билан биз томондан анъанавий протезлашдан сўнг
кузатиладиган асоратларнинг таҳлили ўтказилди. Беморларнинг тўлиқ олинадиган
протезларга мослашувнинг бўлмаслиги 3,5% ҳолатда, юқори ва пастки жағлардаги
тўлиқ олинадиган протезларга қониқарсиз стабилизация 9,6% ва 3,5% беморларда мос
равишда, протез ўрнатилгандан сўнг оғриқ симптоми 8,7% беморларда кузатилди.
Умуман текширилувчи гуруҳда асоратлар частотаси 39,1%ни ташкил қилди.

Тўлиқ олинувчи протезлашнинг муҳим прогнозларидан бири бўлиб, тўлиқ

олинадиган протезларнинг адаптация даври ҳисобланади.1– расмда кўрсатилганидек,
60 ёшдан катта бўлган беморларда адаптация даври хаққоний узоқ давом этиб, ўртача
46,8±2,9 кунни ташкил қилган, 60 ёшгача бўлган беморлар эса протезларга 31,4±1,9
кунда мослашганлар (Т – мезон – 4,442; P<0,05).

Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:

1.

Александр Агафонов. Тишларни протезлаш: хусусиятлари / / янги ҳафта: газета.

— 2013. - 26 ноябр. Ноябр куни Архивланган 28, 2013.
2.

Кўпайтиришдан тишлари (инглиз тили) (декабр 18, 2015). - Press-Релиз. Кириш:

11 Йил 2021 Сентябр. Архивланган 3. сентябр куни 17, 2016.
3.

Данилина Т. F., Жидовинов А. V. Галваноз оғиз мукозасининг прекансероз

касалликларининг пайдо бўлиши ва ривожланишининг омили сифатида. Волгоград
илмий ва тиббий журнали. -2012. - Но. 3. - 37-39 бетлар.
4.

Данилина Т. F., Жидовинов А. V., Порошин А. V., Хвостов С. N. металл протезли

беморларда оғиз бўшлиғи галванозининг олдини олиш / / янги тиббий технологиялар
Бюллетени. -2012. - Вол. 19, Но. 3. - пп. 121-122.
5.

Данилина Т. F., Жидовинов А. V., Порошин А. V., Хвостов С. N., Майборода А. Ю.

Металл ортопедик тузилмалари бўлган беморларда оғиз бўшлиғи галванозининг
диагностик имкониятлари / / замонавий юқори технологияли технологиялар. -2012. -
Но. 2. - пп. 49-51.
6.

Данилина Т. F., Михалченко Д. V., Жидовинов А. V., Порошин А. V., Хвостов С. N.,

Вирабян В. A. оғиз бўшлиғи галванозини ташхислашда потансиёметрларнинг
функсионаллигини кенгайтириш / / янги тиббий технологиялар Бюллетени. Електрон
нашр. -2013. - Но. 1. - п. 260.
7.

Данилина Т. F., Михалченко Д. V., Наумова В. N., Жидовинов А. V. ортопедик

стоматологияда кастинг. Клиник жиҳатлари. Волгоград: Волгсму нашриёти, 2014 йил.
p. 184.
8.

Данилина Т. F., Порошин А. V., Михалченко Д. V., Жидовинов А. V. Хвостов С. N. оғиз

бўшлиғида галванознинг олдини олиш усули / / Россия Федерацияси ихтироси учун
Patent Но. 2484767, ариза 23.12.2011, публ. 20.06.2013. - Бюл. 17. -2013.
9.

Данилина Т. F., Сафронов В. E., Жидовинов А. V., Гумилевский Б. Ю. Тиш нуқсони

бўлган беморларни комплекс даволаш самарадорлигини клиник ва лаборатория
баҳолаш//ХХИ асрда Соғлиқни сақлаш ва таълим илмий мақолалар журнали. -2008. -
Вол. 10, Но. 4. - пп. 607-609.


background image

135

10.

Жидовинов А. V. металл протезли беморларда оғиз бўшлиғи галванозини

ташхислаш ва олдини олишнинг клиник ва лаборатория усулларидан фойдаланишни
асослаш / Жидовинов А. V./ / диссертация. - Волгоград Давлат Тиббиёт Университети. -
Волгоград, 2013.
11.

Жидовинов А. V. металл протезли беморларда оғиз бўшлиғи галванозини

ташхислаш ва олдини олиш учун клиник ва лаборатория усулларидан фойдаланишни
асослаш: Реферат. дис Мидия. сcи.- Волгоград, 2013.-23 п.
12.

V. I., Михалченко В. V., Порошин А. V., Жидовинов А. V., Величко А. S., Майборода А.

Ю. Тиш имплантациясини оссеоинтеграция қилиш даврида вақтинча протезлаш усули
/ / замонавий юқори технологияли технологиялар. -2013. - Но. 1. - 55-58 бетлар.

Библиографические ссылки

Александр Агафонов. Тишларни протезлаш: хусусиятлари / / янги ҳафта: газета. — 2013. - 26 ноябр. Ноябр куни Архивланган 28, 2013.

Кўпайтиришдан тишлари (инглиз тили) (декабр 18, 2015). - Press-Релиз. Кириш: 11 Йил 2021 Сентябр. Архивланган 3. сентябр куни 17, 2016.

Данилина Т. F., Жидовинов А. V. Галваноз оғиз мукозасининг прекансероз касалликларининг пайдо бўлиши ва ривожланишининг омили сифатида. Волгоград илмий ва тиббий журнали. -2012. - Но. 3. - 37-39 бетлар.

Данилина Т. F., Жидовинов А. V., Порошин А. V., Хвостов С. N. металл протезли беморларда оғиз бўшлиғи галванозининг олдини олиш / / янги тиббий технологиялар Бюллетени. -2012. - Вол. 19, Но. 3. - пп. 121-122.

Данилина Т. F., Жидовинов А. V., Порошин А. V., Хвостов С. N., Майборода А. Ю. Металл ортопедик тузилмалари бўлган беморларда оғиз бўшлиғи галванозининг диагностик имкониятлари / / замонавий юқори технологияли технологиялар. -2012. - Но. 2. - пп. 49-51.

Данилина Т. F., Михалченко Д. V., Жидовинов А. V., Порошин А. V., Хвостов С. N., Вирабян В. A. оғиз бўшлиғи галванозини ташхислашда потансиёметрларнинг функсионаллигини кенгайтириш / / янги тиббий технологиялар Бюллетени. Електрон нашр. -2013. - Но. 1. - п. 260.

Данилина Т. F., Михалченко Д. V., Наумова В. N., Жидовинов А. V. ортопедик стоматологияда кастинг. Клиник жиҳатлари. Волгоград: Волгсму нашриёти, 2014 йил. p. 184.

Данилина Т. F., Порошин А. V., Михалченко Д. V., Жидовинов А. V. Хвостов С. N. оғиз бўшлиғида галванознинг олдини олиш усули / / Россия Федерацияси ихтироси учун Patent Но. 2484767, ариза 23.12.2011, публ. 20.06.2013. - Бюл. 17. -2013.

Данилина Т. F., Сафронов В. E., Жидовинов А. V., Гумилевский Б. Ю. Тиш нуқсони бўлган беморларни комплекс даволаш самарадорлигини клиник ва лаборатория баҳолаш//ХХИ асрда Соғлиқни сақлаш ва таълим илмий мақолалар журнали. -2008. - Вол. 10, Но. 4. - пп. 607-609.

Жидовинов А. V. металл протезли беморларда оғиз бўшлиғи галванозини ташхислаш ва олдини олишнинг клиник ва лаборатория усулларидан фойдаланишни асослаш / Жидовинов А. V./ / диссертация. - Волгоград Давлат Тиббиёт Университети. - Волгоград, 2013.

Жидовинов А. V. металл протезли беморларда оғиз бўшлиғи галванозини ташхислаш ва олдини олиш учун клиник ва лаборатория усулларидан фойдаланишни асослаш: Реферат. дис Мидия. сcи.- Волгоград, 2013.-23 п.

V. I., Михалченко В. V., Порошин А. V., Жидовинов А. V., Величко А. S., Майборода А. Ю. Тиш имплантациясини оссеоинтеграция қилиш даврида вақтинча протезлаш усули / / замонавий юқори технологияли технологиялар. -2013. - Но. 1. - 55-58 бетлар.