126
12-13 YOSHLARDAGI BOLALARNI MILLIY KURASH MUSOBAQALARI OLDIDAN
PSIXOLOGIYASINI TAYYORLASH
Vaxobov G‘iyos Do‘stmurodovich
Samarqand agroinnovatsiyalar va tadqiqotlar instituti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14698317
Annotatsiya.
Kurash mashg‘uloti – yosh sportchilarni kurash turlariga xos bo‘lgan mashqlar
va harakatlarga o‘rgatishga qaratilgan pedagogik jarayon bo‘lib hisoblanadi. Kurash
mashg‘ulotining maqsadi yosh kurashchilarni yuqori malakali sportchi qilib tarbiyalash va kurash
turlarida sportdagi eng yuksak natijalarga erishish bilan birga ma’naviy etuk hamda jismonan
barkamol inson qilib tarbiyalash hisoblanadi.
Kalit so‘zlar:
Kurash, milliy kurash, kurash turlari, sport, mutaxassis, to‘garak, jarayon,
jismoniy tarbiya, psixologik tayyorlash
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning tashabbusi hamda davlatimiz
rahnamoligida jismoniy tarbiya va sportga katta e’tibor qaratilib kelinmoqda. Jumladan, 2017 yil
3 iyun, Jismoniy tarbiya va ommaviy sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
PQ-3031-son, 2017-yil 2- oktabrdagi “Kurash” milliy sport turini yanada rivojlantirish chora-
tadbirlari to’g’risida”gi PQ-3306-son, 2018 yil 5 martdagi “Jismoniy tarbiya va sport sohasida
davlat boshqaruvi tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-5368-sonli
farmon va qarorlarida yurtimiz aholisini sog‘ligini mustahkamlash jismoniy tayyorgarligini
oshirish, sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, shuningdek yurtimizda kurash sportini yanada
rivojlantirish masalalariga e’tibor qaratilgan.
Respublikamizda kurash sporti yoshlarning jismoniy madaniyatini rivojlantirishning asosiy
vositalari hisoblanadi. Bundan tashqari , kurash eng qadimiy va keng tarqalgan sport turidir
.Qadimgi xalqimiz ichida epchilik, chaqqonlik , kuchlilik va irodaviy sifatlari mujassam insonlar
bo’lgan .Ushbu fazilatli insonlarni xalqimiz o’zbek xalqi polvonlari deb atashgan . Buyuk aloma Abu
Ali Ibn Sinoning « Tib qonunlari » kitobida kurash insonni ruhiy va jismoniy holatini
yaxshilashining muhim omili deya e’tirof etgan. G’azal mulkining sultoni Alisher Navoi ko’p
asarlarida kuchli kurashchilar bellashuvlari tasvirlangan. Ushbu asarlarda ham ko’rinib turibdiki,
o’zbeklarda usullar tizimi yetakchi bo’lgan. Bugungi kunga kelib yurtimizda kurash sohasida
yetakchi mutaxasislar A.Atoyev, F.A.Kerimov, K.Yusupov, N.X.Azizov, J. Toshpo’latov, U. Ibrohimov
Z.Jumayevlarning ilmiy uslubiy ishlarida takidlanishicha, ajdodlarimizning ma’daniy ishtimoiy
iqtisodiy siyosiy va madaniy merosimiz bilan chambarchash bog’liq bo’lgan. Kurash xalqimizning
etnik madaniy, jismoniy madaniyati bilan uyg’unlikda rivojlanib kelganidan dalolat beradi. Shu
bilan birga kurashning tarixiy hayoti turli ishtimoiy tuzumlar davridagi madaniyat, marifat tarixiy
voqealar hamda ananalar bilan chambarchas bog’liq.
Zamonaviy kurash tarixiy ildizlarining tahlilida ushbu sohaning etakchi mutaxassislari (N.M.
Galkovskiy, A.Z. Katulin, N.G. Chionov, N.N. Sorokin,R. Petrov; o’zbek olimlari: A.K.Atoev,
F.A.Kerimov, N.A.Tastanov, R.S.Salomov, R.D.Xolmuxamedov) kurash ibtidoiy-jamoa tizimi
davrida yashash uchun kurash vositasi sifatida paydo bo’lgan deb ta’kidlaydilar. Mehnat qurollari
paydo bo’lishi va ularning murakkablashib borishi jamiyatning har bir a’zosiga yangi talablar
qo’yib kelgan. Yangi harakatlarni mukammal o’rganishi uchun inson o’z tanasini maxsus
tayyorlash zaruriyati paydo bo’ldi. Epchillik, kuch va boshqa jismoniy fazilatlarini sinash uchun
o’yinlar va yakkakurashlar uyushtirilgan.
127
Kurash – oʻzbek milliy sport turi. Belgilangan qoidaga muvofiq ikki sportchining yakkama-
yakka olishuvi. Kurashish sanʼati koʻp xalqlarda qadim zamonlardan buyon maʼlum.
O‘zbek kurashining 12-13 yoshdagi bolalar tarbiyasidagi ahamiyatidan kelib chiqib,
yoshlarimizning har tomonlama barkamol, sog‘lom, ma’naviy Yetuk insonlar qilib tarbiyalash
maqsadida quyidagi tadbirlarni amalga oshirilishi maqsadga muvofiqdir.
Boshlang’ich tayyorlov guruhlari uchun asosiy metodlar (3-yil, 12-13 yosh).
Tik turib qabul qilishning asosiy usullari tegishli uchun: yuqoridan qo’lini ushlash bilan
aylantirib tashlash (1-a rasm), qo’li va tanasidan ushlash bilan orqaga bukmlmb uloqtirish (2-b
rasm), elka va qo’lni pastdan ushlash orqali oyog’idan chalish (3-v rasm).
1-rasm
Parterdagi asosiy texnikalarga quyidagilar kiradi:
uzoq son ag’darish chalg’itish teskari
qo’lga (2-a rasm),
uzoq oyoq ilgak bilan tilt ta’qib elka va kestirib otish (2-b rasm),
yuqoriga
o’tirib (2-v rasm).
2-rasm
128
O‘zbek kurashining yoshlar tarbiyasidagi ahamiyatidan kelib chiqib, yoshlarimizning har
tomonlama barkamol, sog‘lom, ma’naviy Yetuk insonlar qilib tarbiyalash maqsadida quyidagi
tadbirlarni amalga oshirilishi maqsadga muvofiqdir.
1.
Ta’lim muassasalarida kurash mashg‘ulotlari darslari soatini ko‘paytirish.
2.
O‘zbek kurashi bo‘yicha darslik, o‘quv-uslubiy qo‘llanma va kerakli adabiyotlarni chop
ettirilishini jadallashtirish.
3.
O‘zbek kurashi bo‘yicha yoshlar o‘rtasida viloyatlar tumanlarida musobaqalarni tashkil
etishni ko‘paytirish.
4.
O‘zbek milliy kurash turlari bo‘yicha yagona o‘quv trenirovka mashg‘ulotlari va musobaqalar
o‘tkazish uchun yagona dastur, nizom va darsliklar, qo‘llanmalar yaratish.
5.
O‘zbek milliy kurashi turlarini yoshlar va aholi o‘rtasida ommaviylashtirish uchun
muntazam mintaqaviy va xalqaro musobaqalar tashkil etish, televideniya va radiodagi ko‘rsatuv,
eshittirishlar olib borish, ommaviy matbuotda chiqishlar uyushtirish, gazeta va jurnallarda ilmiy-
ommabop maqolalar nashr ettirib borish maqsadga muvofiq.
Kurash mashg‘uloti – yosh sportchilarni kurash turlariga xos bo‘lgan mashqlar va
harakatlarga o‘rgatishga qaratilgan pedagogik jarayondir. Kurash mashg‘ulotining maqsadi yosh
kurashchilarni yuqori malakali sportchi qilib tarbiyalash va kurash turlarida sportdagi eng yuksak
natijalarga erishish bilan birga ma’naviy etuk hamda jismonan barkamol inson qilib tarbiyalash
asosiy vazifa hisoblanadi. Kurash mashg‘ulotlarda shug‘ullanuvchilarning sog‘ligini
mustahkamlash, jismoniy fazilatlarini rivojlantirish jarayonlari ham muhim vazifalar hisoblanadi.
References:
1.
Rustamov, L. (2022). TALABALARNING KASBIY FAOLIYATLARIDA SHAXSGA
YOʻNALTIRILGAN YONDASHUVNI AMALGA OSHIRISH. Science and innovation, 1(B8), 1259- 1262
2.
Yusupov kurash, Kurash, T., 1999; Moʻminov A., Prezident. Sport. Gʻalaba!, T., 2001.
3.
Vaxobov, G. I. (2023). MILLIY KURASH SPORT TURIGA 12-13-YOSHDAGI BOLALARNI
TAYYORLASH.
Theoretical aspects in the formation of pedagogical sciences
,
2
(21), 178-180.
4.
Dustmuratovich, V. (2023). METHODS OF DEVELOPMENT OF SWEEPING METHODS AND
TECHNIQUES IN 14-15-YEAR-OLD WRESTLERS IN CHILDREN'S AND YOUTH SPORTS SCHOOLS.
5.
Sabirova Nasiba Rasulovna. THE MECHANISM OF IMPROVING THE PRIMARY TRAINING
METHODS OF BASKETBALL SPORTS, TRAINING SKILLED BASKETBALL PLAYERS. Web of
Scientist:
International
Scientific
Research
Journal.
DOI:
https://doi.org/10.17605/OSF.IO/YMRTH Published: Feb 28, 2022.
6.
Ochilov, J. (2022). O ‘QUVCHI VA TALABALARNI JISMONIY TARBIYALASHNING
AHAMIYATI.
Academic research in educational sciences
, (Conference), 811-816.
7.
Ochilov, J. (2022). QISHLOQ XO ‘JALIGI OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA TALABALARNING
JISMONIY SIFATLARINI OSHIRISH VA MAVJUD MUAMMOLAR.
Academic research in educational
sciences
, (Conference), 834-839.
8.
Ochilov, J. A. X. (2023). ZAMONAVIY AXBOROT JAMIYATIDA O‘QUVCHILARNI SPORTGA OID
TA’LIM-TARBIYA MADANIYATINI (INTEGRAL) TAKOMILLASHTIRISH (STOL TENNISI
MISOLIDA)”.
Academic research in educational sciences
,
4
(SamTSAU Conference 1), 237-240.
