Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
197
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
IMMUNITET BILAN BOG‘LIQ KASALLIKLAR VA ULARNING
OLDINI OLISH USULLARI
Ro’ziyeva Gulsara Temirqulovna
Parmonov Doston Rustamovich
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti
Tibbiyot fakulteti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada inson immunitet tizimi va u bilan bog‘liq kasalliklar haqida batafsil
ma’lumot beriladi. Immunitetning turlari, ularning himoya mexanizmlari, zaiflashish
sabablari va immunitet yetishmovchiligi bilan bog‘liq asosiy kasalliklar yoritiladi.
Shuningdek, immunitetni mustahkamlash usullari va kasalliklarning oldini olish
bo‘yicha tavsiyalar keltiriladi.
Kalit so‘zlar:
Immunitet, immun kasalliklari, autoimmun kasalliklar, allergiya, infeksiyalar,
immunitet yetishmovchiligi, himoya tizimi, vaksinatsiya, immunoterapiya
Kirish
Immunitet inson organizmini tashqi va ichki zararli omillardan himoya qiluvchi
murakkab biologik tizimdir. Bu tizim viruslar, bakteriyalar, zamburug‘lar hamda
boshqa patogen mikroorganizmlarga qarshi kurashadi. Lekin ba’zan immunitet
noto‘g‘ri ishlashi natijasida organizm o‘z hujayralariga zarar yetkazishi yoki yetarlicha
himoya qila olmasligi mumkin. Ushbu maqolada immunitet bilan bog‘liq
kasalliklarning sabablari, turlari va oldini olish usullari haqida batafsil ma’lumot
beriladi.
Immunitet turlari va ularning vazifasi.
Immunitet ikkiga bo‘linadi: tug‘ma immunitet va orttirilgan immunitet.
Tug‘ma immunitet – inson organizmida tug‘ilishdan mavjud bo‘lgan himoya tizimi
bo‘lib, umumiy himoya mexanizmlarini o‘z ichiga oladi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
198
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Orttirilgan immunitet – kasallik yoki emlash natijasida shakllanadigan maxsus himoya
tizimi. Bu immunitet antitanalar va limfotsitlar orqali ishlaydi.
Shuningdek, immunitet faol va passiv turlarga bo‘linadi. Faol immunitet organizmning
o‘zi tomonidan ishlab chiqilsa, passiv immunitet donor antitanalar orqali olinadi.
Immunitet bilan bog‘liq asosiy kasalliklar
1. Autoimmun kasalliklar
Autoimmun kasalliklarda immun tizimi o‘z hujayralarini yot tanachalar deb
hisoblaydi va ularga hujum qiladi. Ushbu kasalliklarga quyidagilar kiradi:
Revmatoyid artrit – bo‘g‘imlarning yallig‘lanishi va shikastlanishi.
Lupus (SLE) – turli organ va to‘qimalarga ta’sir qiluvchi autoimmun kasallik.
Multipl skleroz – nerv tolalarining himoya qatlami shikastlanadigan kasallik.
1-toifa qandli diabet – immun tizimi oshqozon osti bezidagi insulin ishlab
chiqaruvchi hujayralarni yo‘q qiladi.
2. Immunitet yetishmovchiligi kasalliklari
Immunitetning zaiflashishi yoki to‘liq ishlamasligi immunitet yetishmovchiligi
deb ataladi. Bunga quyidagilar sabab bo‘lishi mumkin:
OITS (AIDS) – HIV virusi immun tizimidagi T-hujayralarni yo‘q qilib,
organizmni himoyasiz qoldiradi.
Birlamchi immunitet yetishmovchiligi – tug‘ma immunitet kasalliklari bo‘lib,
immun tizimining ayrim qismlari noto‘g‘ri ishlaydi.
3. Allergik kasalliklar
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
199
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Allergiya – immun tizimining zararli bo‘lmagan moddalarga (polen, chang,
oziq-ovqat mahsulotlari) haddan tashqari reaksiya berishi natijasida yuzaga keladigan
holat. Asosiy allergik kasalliklar quyidagilar:
Bronxial astma – havo yo‘llarining allergenlarga javoban torayishi.
Atopik dermatit – terining allergik yallig‘lanishi.
Anafilaksiya – juda kuchli allergik reaksiya bo‘lib, hayot uchun xavfli bo‘lishi
mumkin.
Immunitetni mustahkamlash usullari
Immunitetni mustahkamlash organizmni turli kasalliklardan himoya qilishga
yordam beradi. Quyidagi usullar immun tizimini kuchaytirishga xizmat qiladi:
1. To‘g‘ri ovqatlanish – vitaminlar (C, D, E) va minerallarga boy mahsulotlarni
iste’mol qilish.
2. Jismoniy faollik – muntazam mashqlar organizmning umumiy holatini
yaxshilaydi.
3. Yetarli uyqu – kechasi 7–9 soat uxlash immun tizimini mustahkamlashga
yordam beradi.
4. Stressni kamaytirish – kuchli stress immunitetni zaiflashtiradi, shuning uchun
meditatsiya va dam olish muhimdir.
5. Zarur vaksinatsiyalarni olish – vaksinalar immun tizimini mustahkamlash va
kasalliklardan himoya qilishga yordam beradi.
6. Gigiena qoidalariga rioya qilish – qo‘llarni muntazam yuvish va gigienaga
e’tibor berish infeksiyalardan saqlanishda muhim.
Xulosa:
Immunitet inson organizmini kasalliklardan himoya qiluvchi asosiy
tizimlardan biri bo‘lib, uning sog‘lom ishlashi umumiy salomatlik uchun muhim
ahamiyatga ega. Immunitet bilan bog‘liq kasalliklar organizmning o‘z hujayralariga
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 2
200
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
noto‘g‘ri reaksiya berishi yoki yetarlicha himoya qila olmasligi natijasida yuzaga
keladi. Autoimmun kasalliklar, immunitet yetishmovchiligi va allergik kasalliklar
immun tizimining buzilishidan kelib chiqadi. Sog‘lom turmush tarzi, to‘g‘ri
ovqatlanish va muntazam tibbiy tekshiruvlardan o‘tish immun tizimini mustahkamlash
va kasalliklarning oldini olishning eng samarali usullaridan biridir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Abbas A.K., Lichtman A.H. Basic Immunology: Functions and Disorders of
the Immune System. Elsevier, 2022.
2. Murphy K., Weaver C. Janeway’s Immunobiology. Garland Science, 2021.
3. Chaplin D.D. Overview of the immune response. The Journal of Allergy and
Clinical Immunology, 2019.
4. World Health Organization (WHO). Immunization, Vaccines and Biologicals.
https://www.who.int
