Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
428
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
MILLIY KRIPTOGRAFIK ALGORITMLAR ASOSIDA DASTURIY
KUTUBXONA ARXITEKTURASINI ISHLAB CHIQISH VA BAHOLASH
Boboyeva Fotimaxon Abdumurot qizi
Termiz davlat universiteti magistranti
Annotatsiya:
Mazkur maqolada milliy kriptografik algoritmlarning
xususiyatlari va ularning asosida samarali, xavfsiz va kengaytiriluvchi kriptografik
kutubxona arxitekturasini ishlab chiqish masalalari yoritilgan. Tadqiqotda O‘zbekiston
Respublikasida amalda mavjud bo‘lgan O‘zDSt shifrlash standartlari tahlil qilinadi va
ushbu algoritmlarni qo‘llovchi modulli dasturiy kutubxona taklif etiladi. Arxitektura
komponentlari, funksional modul strukturalari hamda xavfsizlik darajasi zamonaviy
xalqaro standartlar bilan taqqoslab baholanadi. Shuningdek, kutubxonaning potensial
amaliy qo‘llanilish sohasi, ayniqsa elektron hukumat va moliyaviy xizmatlar
xavfsizligi kontekstida ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar
: milliy kriptografiya, dasturiy kutubxona, O‘zDSt algoritmlari,
raqamli imzo, xavfsizlik arxitekturasi, modullilik, OpenSSL integratsiyasi.
KIRISH
Axborot xavfsizligini ta’minlashda kriptografik algoritmlarning o‘rni beqiyos.
Har bir davlat o‘zining xavfsizlik siyosatiga muvofiq milliy standartlarga asoslangan
algoritmlarni ishlab chiqadi. O‘zbekistonda ham O‘zDSt 1105:2009, O‘zDSt
1106:2009 va boshqa standartlar asosida milliy kriptografik algoritmlar mavjud. Shu
bilan birga, ushbu algoritmlarni dasturiy ta'minot shaklida keng ko‘lamda qo‘llash
uchun mos kutubxona arxitekturasini yaratish dolzarb masalalardan biridir.
ILMIY ASOSLAR VA TADQIQOT HOLATI
Ko‘plab xalqaro tadqiqotlarda (Stallings, Schneier, Menezes) kriptografik
tizimlarning mustahkamligi, modulliligi va xavfsizlik darajasi haqida fikr yuritilgan.
O‘zbekiston sharoitida esa O‘zDSt standartlariga asoslangan tizimlar, ko‘proq yopiq
muhitlarda qo‘llanilib, ularning ochiq, kengaytiriluvchi arxitekturasi hali to‘liq
shakllantirilmagan.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
429
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
KUTUBXONA ARXITEKTURASI LOYIHASI
Taklif etilayotgan kutubxona quyidagi modullardan iborat:
•
Core module
– shifrlash va deshifrlash funksiyalarini bajaradi.
•
Hashing module
– O‘zDSt 1106:2009 algoritmi asosida xesh hisoblash.
•
Signature module
– raqamli imzo yaratish va tekshirish.
•
Key generation module
– kalit generatsiyasi.
•
Integration module
– OpenSSL, Python, C++ bilan integratsiya imkoniyati.
Arxitektura
mikroxizmatlar printsipida
qurilib, har bir modul mustaqil ravishda test
qilinadi va yangilanadi.
ARXITEKTURA USTUNLIKLARI
•
Milliy standartlarga to‘liq moslik
•
Ochiqlik va kengaytiriluvchanlik
•
Ko‘p tillilik (API for Python, C++, Rust)
•
Platformalarga moslik (Linux, Windows, Embedded systems)
TAQQOSLI TAHLIL
Mezoni
OpenSSL
Taklif etilgan kutubxona
Milliy algoritmlar
Qo‘llamaydi
To‘liq qo‘llaydi
Moslashuvchanlik
Yuqori
Yuqori
Xavfsizlik
Yuqori
Yuqori
Tillar bilan API
C, Python
C++, Python, Rust
XULOSA
Milliy kriptografik algoritmlarga asoslangan kutubxona arxitekturasini yaratish
O‘zbekiston axborot xavfsizligini mustahkamlashda muhim ahamiyatga ega. Taklif
etilgan kutubxona arxitekturasi ochiqlik, modullilik va xalqaro integratsiyaga tayyorlik
kabi afzalliklari bilan ajralib turadi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
430
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Schneier, B. (2015).
Applied Cryptography: Protocols, Algorithms, and Source
Code in C
. John Wiley & Sons.
2.
Stallings, W. (2016).
Cryptography and Network Security: Principles and
Practice
. 7th Edition. Pearson Education.
3.
Menezes, A. J., van Oorschot, P. C., & Vanstone, S. A. (1996).
Handbook of
Applied Cryptography
. CRC Press.
4.
OpenSSL Project. (2024).
OpenSSL Cryptography and SSL/TLS Toolkit
.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish
agentligi. (2009).
O‘zDSt 1105:2009 — Ma'lumotlarni shifrlash algoritmi
.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish
agentligi. (2009).
O‘zDSt 1106:2009 — Xesh funksiyasi
.
7.
O‘zbekiston Respublikasi Standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish
agentligi. (2009).
O‘zDSt 1092:2009 — Elektron raqamli imzo: Yaratish va
tekshirish
.
8.
O‘zbekiston Respublikasi Standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish
agentligi. (2014).
O‘zDSt 2826:2014 — Axborotni himoyalash. Raqamli imzo
algoritmlari
.
9.
Ferguson, N., Schneier, B., & Kohno, T. (2010).
Cryptography Engineering:
Design Principles and Practical Applications
. Wiley.
10.
Koblitz, N. (1987).
Elliptic curve cryptosystems
. Mathematics of Computation,
48(177), 203–209.
