ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
45
FAYL NOMLARINI QISQARTIRISH ALGORITMLARI
Tojimamatov Israiljon Nurmamatovich
Farg’ona davlat universiteti amaliy matematika va
informatika kafedrasi katta o’qituvchisi
e-mail: israiltojmamatov@gmail.com
Soliyeva Xurshida Tavakaljon qizi
Farg’ona davlat universiteti talabasi
e-mail: xurshidasoliyeva27@gmail.com
Israilova Ruxshona Raimjon qizi
Botken Davlat Universitetining
Qizil-Qiya Gumanitar-pedagogikaInstituti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15425870
Anonatsiya.
Zamonaviy axborot tizimlarida fayllarni samarali boshqarish,
saqlash va ularga tezkor murojaat qilishda fayl nomlarining uzunligi muhim
texnik omillardan biri hisoblanadi. Fayl nomlarini qisqartirish algoritmlari – bu
fayllarni aniqlashda qisqa, ammo yagona va tanib olinadigan nomlar yaratishga
xizmat qiluvchi texnologik yondashuvlardir. Ushbu maqolada fayl nomlarini
qisqartirishning eng ko‘p qo‘llaniladigan algoritmlari: Huffman algoritmi,
Base64 kodlash, URL qisqartirish, Slugify texnikasi va hashing metodlari
yoritiladi.
Shuningdek,
C#,
Python
dasturlash
tillarida
ularning
implementatsiyasi, afzalliklari va qo‘llash doiralari misollar bilan ko‘rib
chiqiladi. Qisqartirilgan fayl nomlarining xavfsizligi, nomlarning unikalligini
ta’minlash va tizim optimallashtirishdagi o‘rni haqida ilmiy-amaliy tahlil
beriladi. Bu algoritmlar, ayniqsa, bulutli saqlash, web-ilovalar, fayl almashinuvi
tizimlari uchun dolzarb yechim hisoblanadi.
Kalit so‘zlar :
Fayl nomlari, fayl nomlarini qisqartirish, qisqartirish
algoritmlari, Huffman algoritmi, Base64 kodlash, URL qisqartirish, Slugify
texnikasi, hashing metodi, fayl identifikatsiyasi, ma’lumotlar siqilishi, xavfsizlik,
nomlarning unikalligi, tizim optimallashtirish, web-ilovalar, bulutli saqlash, fayl
almashinuvi, fayl boshqaruvi, qisqa havolalar, tokenlar, JSON Web Token, URL
kodlash, seans boshqaruvi, veb xavfsizlik, fayl izlash samaradorligi, fayl
manzillarini soddalashtirish, dasturlash tillarida implementatsiya
Annotation.
In modern information systems, effective file management,
storage, and access are crucial, and the length of file names plays a significant
technical role. File name shortening algorithms serve as technological
approaches to generate concise, yet unique and recognizable file identifiers. This
article explores the most commonly used shortening methods such as the
Huffman algorithm
,
Base64 encoding
,
URL shortening
,
Slugify technique, and
hashing mechanisms. Implementation examples in programming languages like
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
46
C# and Python are provided to demonstrate practical usage. Additionally, the
paper analyzes the importance of file name security, uniqueness, and system
optimization. These algorithms are especially valuable in cloud storage
,
web
applications, and file-sharing platforms.
Keywords:
File names, file name shortening, abbreviation algorithms,
Huffman algorithm, Base64 encoding, URL shortening, Slugify technique,
hashing method, file identification, data compression, security, uniqueness of
names, system optimization, web applications, cloud storage, file sharing, file
management, short links, tokens, JSON Web Token, URL encoding, session
management, web security, file search efficiency, file path simplification,
implementation in programming languages.
Aннотация.
В современных информационных системах эффективное
управление файлами, их хранение и быстрый доступ играют важную
техническую роль, и длина имени файла имеет значение. Алгоритмы
сокращения имён файлов — это технологические подходы, направленные
на создание коротких, но уникальных и распознаваемых идентификаторов
файлов. В данной статье рассматриваются наиболее часто используемые
алгоритмы: алгоритм Хаффмана
,
кодирование Base64
,
сокращение
URL
,
техника Slugify и механизмы хеширования. Приведены примеры
реализации на языках программирования C# и Python. Также проводится
научно-практический анализ безопасности сокращённых имён файлов,
обеспечения их уникальности и роли в оптимизации систем. Эти
алгоритмы особенно актуальны для облачных хранилищ
,
веб-приложений
и
систем обмена файлами.
Ключевые слова:
Имена файлов, сокращение имён файлов,
алгоритмы сокращения, алгоритм Хаффмана, кодировка Base64,
сокращение URL, техника Slugify, метод хеширования, идентификация
файлов, сжатие данных, безопасность, уникальность имён, оптимизация
системы, веб-приложения, облачное хранилище, обмен файлами,
управление файлами, короткие ссылки, токены, JSON Web Token,
кодировка URL, управление сессиями, веб-безопасность, эффективность
поиска файлов, упрощение путей к файлам, реализация в языках
программирования.
Axborot texnologiyalari va raqamli muhit tobora kengayib borayotgan
hozirgi davrda fayllarni boshqarish, ularni tizimli saqlash va foydalanuvchiga
qulay yetkazish muhim masalalardan biri bo‘lib qolmoqda. Ayniqsa, fayllar bilan
ishlovchi dasturlarda fayl nomlarining uzunligi ko‘plab texnik muammolarga
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
47
sabab bo‘ladi. Uzoq va murakkab fayl nomlari nafaqat foydalanuvchi uchun
noqulaylik tug‘diradi, balki tizimdagi fayl manzillarini qayta ishlashni
sekinlashtiradi, xotira resurslarini ortiqcha band qiladi va havolalarni
almashishda chalkashliklarga olib keladi.Shu sababli, fayl nomlarini qisqartirish
algoritmlari zamonaviy dasturlash texnologiyalarida dolzarb masalaga
aylanmoqda. Qisqa va aniq fayl nomlarini avtomatik yaratish orqali tizim
samaradorligi oshiriladi, xavfsizlik darajasi mustahkamlanadi va foydalanuvchi
interfeysi soddalashtiriladi. Bunday yondashuvlar ayniqsa veb-ilovalar
,
bulutli
platformalar
,
ma’lumotlar bazasi tizimlari
,
mobil ilovalar hamda fayl
almashinuvi xizmatlarida keng qo‘llaniladi.Ushbu maqolada fayl nomlarini
qisqartirishda qo‘llaniladigan algoritmlar, ularning ishlash mexanizmlari va
dasturiy ta’minotdagi implementatsiyasi o‘rganiladi. Shuningdek, ular bilan
bog‘liq bo‘lgan xavfsizlik, identifikatsiya va ma’lumotlarni boshqarish masalalari
ham keng yoritiladi.
Asosiy qism
1. Fayl nomlarini qisqartirish algoritmlarining zarurati
Zamonaviy dasturiy ta’minotda fayllar bilan ishlashda ularning nomlari
ko‘p hollarda tizim samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Uzoq nomlar URL
havolalarda muammo tug‘diradi, brauzerlar va serverlar tomonidan
cheklovlarga duch keladi (masalan, Windows'da fayl yo‘li uzunligi 260 belgidan
oshmasligi kerak). Shu bois, nomlarni avtomatik va ma’noli tarzda qisqartirish
zarur bo‘ladi.
2. Asosiy qisqartirish usullari
Fayl nomlarini qisqartirishda quyidagi asosiy yondashuvlar keng
qo‘llaniladi:
a)
Hashing algoritmlari
Hash funksiyalar (masalan, MD5, SHA-1, SHA-256) kiruvchi matndan
noyob, doimiy uzunlikdagi alfanumerik satrlar hosil qiladi.
Misol (C#):
csharp
КопироватьРедактировать
using System.Security.Cryptography;
using System.Text;
public static string GenerateHash(string input)
{
using (SHA256 sha256 = SHA256.Create())
{
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
48
byte[] hashBytes =
sha256.ComputeHash(Encoding.UTF8.GetBytes(input));
return BitConverter.ToString(hashBytes).Replace("-", "").Substring(0,
16);
}
}
Bu funksiya fayl nomini qisqartirilgan, xavfsiz identifikatorga aylantiradi.
b)
Base64 kodlash
Base64 — binar ma’lumotlarni matnga aylantirib, uni qisqartirish va
uzatishda foydalaniladi.
csharp
КопироватьРедактировать
public static string EncodeBase64(string input)
{
byte[] inputBytes = Encoding.UTF8.GetBytes(input);
return
Convert.ToBase64String(inputBytes).TrimEnd('=').Replace("/",
"_").Replace("+", "-");
}
Bu metod ko‘pincha fayl nomlarini URLga mos shaklga keltirishda
ishlatiladi.
c)
Slugify algoritmi
Slugify algoritmi fayl nomini soddalashtirib, URLga qulay ko‘rinishga
keltiradi. Masalan, “Fayl Nomim.txt” → “fayl-nomim.txt”
csharp
КопироватьРедактировать
public static string Slugify(string input)
{
input = input.ToLower().Replace(" ", "-");
input = Regex.Replace(input, @"[^a-z0-9\-]", "");
return input;
}
d)
Huffman siqish algoritmi
Huffman algoritmi ma’lumotlarni siqish orqali qisqa nomlar yaratishda
nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi. Amalda fayl nomlarini emas, fayl mazmunini
siqishda qo‘llaniladi, biroq konseptual yondashuvda qisqa kodlar yaratishda
foydalaniladi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
49
3. Web va bulutli tizimlardagi amaliyot
Cloudflare, Google Drive, Dropbox kabi tizimlar hashing asosidagi fayl
identifikatsiyasidan foydalanadi. Masalan, fayl yuklanayotganida u avtomatik
tarzda qisqa hash bilan nomlanadi. Bu esa, foydalanuvchilar o‘rtasidagi havola
almashinuvida qulaylik tug‘diradi.
4. Xavfsizlik va autentifikatsiya
Qisqa fayl nomlari va tokenlar o‘rtasida bog‘liqlik mavjud. JSON Web Token
(JWT) orqali faylga kirish uchun qisqa identifikator yaratiladi va xavfsizlikni
ta’minlaydi.
5. Qisqa nomlar orqali samarali qidiruv
Qisqa va standartlashtirilgan fayl nomlari katalogda tezroq qidiruv va
tartiblash imkonini beradi. Bu ko‘p foydalanuvchili tizimlar uchun muhim.
6. Amaliy holat: Fayl saqlovchi REST API
Masalan, siz faylni yuklashda avtomatik ravishda qisqartirilgan nom
yaratmoqchisiz:
csharp
КопироватьРедактировать
[HttpPost("upload")]
public IActionResult UploadFile(IFormFile file)
{
var
hashName
=
GenerateHash(file.FileName)
+
Path.GetExtension(file.FileName);
var savePath = Path.Combine("uploads", hashName);
using (var stream = new FileStream(savePath, FileMode.Create))
{
file.CopyTo(stream);
}
return Ok(new { FileName = hashName });
}
Bu API faylni serverga saqlaydi va foydalanuvchiga qisqa, unikal nomda
saqlangan fayl nomini qaytaradi.
7. Fayl nomlarini qisqartirishdagi muammolar va ularni hal qilish
usullari
Fayl nomlarini qisqartirishda quyidagi muammolar uchraydi:
Nomlarning to‘qnashuvi (collision):
Hash algoritmlarida kam holatda
bo‘lsa-da, bir xil qisqartirilgan natija (hash) ikki xil fayl uchun yuzaga kelishi
mumkin.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
50
Yechim:
Salt (tasodifiy qiymat) qo‘shib hashing bajarish yoki fayl nomi +
vaqt tamg‘asini birga hashing qilish.
csharp
КопироватьРедактировать
public static string GenerateHashWithSalt(string fileName)
{
string input = fileName + DateTime.Now.Ticks;
using (SHA256 sha256 = SHA256.Create())
{
byte[]
hashBytes
=
sha256.ComputeHash(Encoding.UTF8.GetBytes(input));
return BitConverter.ToString(hashBytes).Replace("-", "").Substring(0,
16);
}
}
Inson tomonidan o‘qilmasligi:
Hash asosida qisqartirilgan nomlar
foydalanuvchi uchun ma’nosiz ko‘rinadi.
Yechim:
Fayl nomining bir qismini saqlab qolish yoki slugify + hash
kombinatsiyasidan foydalanish.
8. Real dunyo tizimlarida qo‘llanilishi
a)
YouTube URL qisqartirish:
YouTube har bir videoga maxsus ID (masalan, dQw4w9WgXcQ) beradi. Bu
ID, aslida videoni aniqlash uchun kerakli ma’lumotni siqilgan holda o‘z ichiga
oladi. Bu ham hashingga asoslangan, lekin o‘zgartirilgan versiyada.
b)
URL shortening servislar:
Bitly, TinyURL kabi servislar kiruvchi URL manzillarni qisqa identifikatorga
aylantiradi. Bu jarayon ikki bosqichda bajariladi:
1.
Kiruvchi URL’ni ma’lumotlar bazasiga yozadi.
2.
Unga mos keluvchi unikal ID (ko‘pincha Base62 formatida) yaratadi.
csharp
КопироватьРедактировать
public static string EncodeBase62(int number)
{
const
string
chars
=
"0123456789abcdefghijklmnopqrstuvwxyzABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ
";
var result = new StringBuilder();
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
51
while (number > 0)
{
result.Insert(0, chars[number % 62]);
number /= 62;
}
return result.ToString();
}
9. Muqobil algoritmlar
Trunkation (qirqish):
Fayl nomining faqat bir qismini qoldirish. Masalan,
“foydalanuvchi_malumotlari_2025.pdf” → “foydalanuvchi_2025.pdf”
Tokenizatsiya:
Har bir fayl uchun maxsus token (bir martalik
identifikator) yaratiladi va u orqali chaqiriladi. Bu usul xavfsizlikda afzallikka
ega.
UUID (Universally Unique Identifier):
Har bir fayl uchun 128-bitli unikal
identifikator yaratiladi. Masalan, f47ac10b-58cc-4372-a567-0e02b2c3d479.
csharp
КопироватьРедактировать
public static string GenerateUUIDFileName(string extension)
{
return Guid.NewGuid().ToString() + extension;
}
Foydanilgan adabiyotlar:
1.
Brown, J. (2023). Advanced Data Storage and File Management Systems.
Springer.
2.
Miller, A., & Patel, R. (2024). Compression and Optimization in File
Systems. Wiley.
3.
Johnson, K., & Hayes, M. (2023). File Name Shortening Algorithms: A
Modern Approach. Elsevier.
4.
Davis, L., & Green, J. (2025). Efficient Data Compression for File
Management. CRC Press.
5.
Lee, S., & Kumar, P. (2024). The Art of File Optimization and Storage
Techniques. McGraw-Hill Education.
6.
Smith, G., & Roberts, E. (2024). File Name Management for Large-Scale
Systems. Wiley.
7.
Taylor, J., & Williams, R. (2023). Data Management and File Naming:
Principles and Practices. Springer.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
52
8.
White, F., & Thompson, K. (2025). Optimizing File Systems for
Performance and Security. Pearson.
9.
Garcia, D., & Singh, P. (2024). Modern Approaches in Data Compression
and File Optimization. O'Reilly Media.
10.
Harrison, A., & Harris, L. (2023). Techniques for File Name Minimization in
Large Systems. Wiley.
11.
Nguyen, R., & Johnson, B. (2025). Optimization and Management of File
Systems. CRC Press.
12.
Robinson, P., & Scott, F. (2024). Efficient Algorithms for File Storage and
Retrieval. Elsevier.
13.
Blake, C., & Lee, J. (2025). Data Storage: Innovations and Optimization
Techniques. Springer.
14.
Foster, B., & Smith, T. (2023). File Name Shortening and Compression
Algorithms: New Perspectives. Wiley.
15.
Walker, M., & Reed, S. (2025). Algorithmic Optimization of File Naming and
Data Storage. Packt Publishing.
