354
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 9-SON
WWW.INFOCOM.UZ
O‘ZBEKISTONNING BARQAROR ENERGIYAGA O‘TISHI
Nuraliyeva Komila Sanakulovna
“International School of Finance and Technology and Science” instituti,
Menejement kafedrasi o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada Oʻzbekistonning barqaror energiyaga oʻtish
jarayoni, qayta tiklanadigan energiya manbalarining roli, rivojlantirish imkoniyatlari
va bu borada amalga oshirilayotgan ishlar tahlil qilingan. Quyosh, shamol va suv
energiyasi kabi muqobil energiya manbalari, ularning iqtisodiy va ekologik afzalliklari
haqida soʻz boradi. Shuningdek, mavjud toʻsiqlar va kelgusidagi istiqbollar ham
oʻrganilgan.
Kalit so‘zlar: Barqaror energiya, qayta tiklanadigan energiya manbalari,
quyosh energiyasi, shamol energiyasi, gidroenergiya, muqobil energiya, energiya
xavfsizligi, ekologik barqarorlik, iqtisodiy diversifikatsiya, iqlim oʻzgarishi.
ПЕРЕХОД К ЧИСТОЙ ЭНЕРГИИ В УЗБЕКИСТАНЕ
Нуралиева Комила Санакуловна
Преподаватель кафедры менеджмента Международной школы финансов,
технологий и науки
Аннотация:
В
данной статье рассматривается переход Узбекистана к
устойчивой энергетике, роль возобновляемых источников энергии, возможности
их развития и предпринимаемые меры. Освещаются такие альтернативные
источники энергии, как солнечная, ветровая и гидроэнергия, их экономические
и экологические преимущества. Кроме того, анализируются существующие
препятствия и будущие перспективы.
Ключевые слова
:
Устойчивая энергетика, возобновляемые источники
энергии, солнечная энергия, ветровая энергия, гидроэнергия, альтернативная
энергия, энергетическая безопасность, экологическая устойчивость,
экономическая диверсификация, изменение климата.
CLEAN ENERGY TRANSITION IN UZBEKISTAN
Nuraliyeva Komila Sanakulovna
355
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 9-SON
WWW.INFOCOM.UZ
Lecturer at the Department of Management, International School of Finance and
Technology and Science
Abstract:
This article examines Uzbekista
n’
s shift to sustainable energy,
focusing on the role of renewable energy sources, development opportunities, and
ongoing initiatives. It highlights alternative energy resources such as solar, wind, and
hydropower, emphasizing their economic and environmental advantages. Additionally,
it addresses current barriers and future prospects in the transition process.
Keywords:
Sustainable energy, renewable energy sources, solar energy, wind
energy, hydropower, alternative energy, energy security, ecological sustainability,
economic diversification, climate change.
KIRISH
Hozirgi davrda energetika sohasidagi dolzarb masalalardan biri barqaror
energiya tizimlarini yaratish va qayta tiklanadigan manbalardan oqilona
foydalanishdir. Iqlim oʻzgarishining taʼsirini yumshatish, ekologik muvozanatni
saqlash va energiyaga boʻlgan ehtiyojning ortishi jahon davlatlarini anʼanaviy yoqilgʻi
manbalaridan uzoqlashib, muqobil energiya manbalariga oʻtishga undamoqda.
Oʻzbekiston tabiiy boyliklarga ega mamlakat sifatida ushbu global
oʻzgarishlardan orqada qolmaslikni maqsad qilgan. Mamlakatning quyoshli hududlari,
shamol kuchi bilan ajralib turuvchi mintaqalari va suv resurslari qayta tiklanadigan
energiya sohasida katta imkoniyatlarni taqdim etadi. Shu bilan bir qatorda, energiya
isteʼmolini optimallashtirish va ekologik xavfsizlikni taʼminlash mamlakat
siyosatining ustuvor yoʻnalishlar
idan biri sifatida belgilangan.
Oʻzbekistonning barqaror energiya tizimlariga oʻtishi boʻyicha keyingi yillarda
bir qator ahamiyatli qarorlar va tashabbuslar qabul qilindi. Ular milliy iqtisodiyotni
diversifikatsiya qilish, ekologik muvozanatni taʼminlash
va energiya resurslaridan
samarali foydalanishni koʻzda tutadi. Ushbu yoʻnalishda mamlakatimizda bir qancha
chora tadbirlar amalga oshirilib, muhim natijalarga erishilmoqda. Bunga misol qilib,
“Qayta tiklanadigan energiya manbalari toʻgʻrisida” qonuni (201
9)
Mazkur qonun
qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanishni tartibga soluvchi asosiy
hujjatdir. Unga koʻra, davlat qayta tiklanadigan energiya loyihalarini qoʻllab
-
quvvatlaydi va ishlab chiqaruvchilarga iqtisodiy ragʻbatlantiruvchi choralarni t
aqdim
etadi. Bundan tashqari, 2030-
yilgacha Oʻzbekiston Respublikasining “yashil”
iqtisodiyotga oʻtishini jadallashtirish va ushbu yoʻnalishda islohotlar samaradorligini
oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
1
https://lex.uz/docs/-4346831?ONDATE=07.06.2022
2
https://lex.uz/docs/-6303230
356
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 9-SON
WWW.INFOCOM.UZ
qonunlarda 2030-yilgacha qayta tiklanadigan energiya manbalarining ulushini umumiy
energiya balansida 25% ga yetkazish maqsadi belgilangan. Ushbu maqsadga
erishishda, ayniqsa, quyosh va shamol energiyasini rivojlantirishga katta eʼtibor
qaratilishi koʻzda t
utilgan.
Ushbu maqolada Oʻzbekistonning barqaror energiya manbalariga oʻtish
jarayoni, mavjud imkoniyatlar, amalga oshirilayotgan dasturlar va duch kelinayotgan
muammolar tahlil qilinadi. Shuningdek, qayta tiklanadigan energiya manbalarining
iqtisodiy va e
kologik foydalari ham keng koʻlamda koʻrib chiqiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Oʻzbekistonning barqaror energiyaga oʻtishi va qayta tiklanadigan energiya
manbalaridan foydalanish boʻyicha soʻnggi yillarda olib borilgan tadqiqotlar va
o‘rganishlar, energiya tizimini barqarorlashtirish masalalarini keng muhokama
qilishga imkon yaratmoqda. Ushbu mavzu boʻyicha amalga oshirilgan ishlarni tahlil
qilish, mamlakatda qayta tiklanadigan energiya manbalarining rivojlanishi va energiya
samaradorligini oshirish boʻyicha eri
shilgan natijalarni ko‘rib chiqish imkonini beradi.
Ko‘plab xalqaro tadqiqotlar barqaror energiya tizimlariga o‘tishning iqtisodiy,
ekologik va ijtimoiy jihatlarini o‘rganishga qaratilgan. Masalan, UNDP (Birlashgan
Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi) va IEA (Xalqaro Energetika Agentligi)
tomonidan taqdim etilgan ma’lumotlar [4], qayta tiklanadigan energiya manbalariga
oʻtishning global iqtisodiyotga ijobiy ta’sirini ko‘rsatadi. O‘zbekistonning energetika
tizimini diversifikatsiya qilish va qayta tiklanadigan energiya manbalarini
rivojlantirish bo‘yicha davlat siyosatining ahamiyati alohida ta’kidlanadi. Bu
manbalar, xususan, quyosh, shamol va gidroenergiya, ekologik xavfsizlikni ta’minlash
va iqlim oʻzgarishiga qarshi kurashishda samarali vositalar
hisoblanadi.
Kichik va o‘rta hajmdagi energetika loyihalarini amalga oshirish
O‘zbekistonning barqaror energiyaga oʻtish jarayonining asosiy komponentlaridan
biridir. Qayta tiklanadigan energiya manbalarining iqtisodiy va ekologik foydalari
haqida yozilgan adabiyotlar, bu sohaning ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishga qanday
ta’sir ko‘rsatishini ta’kidlaydi. Masalan, quyosh va shamol energiyasi ishlab chiqarish
energiya narxlarini pasaytirish, sanoatning barqarorligini oshirish va yangi ish
o‘rinlarini yaratishda muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, bu manbalar atmosferaga
chiqindilarni kamaytirish va ekologik barqarorlikni ta’minlashga yordam beradi.
O‘zbekistonning qayta tiklanadigan energiya resurslaridan samarali foydalanish
borasidagi ilmiy-tadqiqotlar tez rivojlanib bormoqda. Mamlakatda quyosh energiyasi
sohasida olib borilgan ko‘plab tadqiqotlar, O‘zbekistonning geografik joylashuvi va
iqlim sharoitlarining bu sohada katta potensialga ega ekanligini ko‘rsatmoqda. Quyosh
nurlanishining yuqori darajasi, mamlakatni quyosh energiyasini ishlab chiqarishda
yetakchi davlatlar qatoriga qo‘shilish imkonini beradi.
357
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 9-SON
WWW.INFOCOM.UZ
Shuningdek, shamol energiyasi va gidroenergiya sohalaridagi tadqiqotlar ham
kengayib bormoqda, bu sohalarga bo‘lgan talab va quvvatning ortishi yangi
loyihalarning ishlab chiqilishiga sabab bo‘lmoqda. O‘zbekistonda shamol
energiyasidan foydalanish imkoniyatlarini o‘rganish uchun turli hududlarda shamol
portlari va stansiyalarini qurish bo‘yicha ilmiy izlanishlar olib borilmoqda.
Gidroenergiya sohasida esa, mavjud suv resurslaridan samarali foydalanish uchun
yangi texnologiyalarni joriy etish ustida ishlar davom etmoqda.
Bundan tashqari, mamlakatda energiya samaradorligini oshirishga qaratilgan
ilmiy tadqiqotlar ham kengaymoqda. Energetika tarmoqlarini modernizatsiya qilish va
qayta tiklanadigan energiya manbalarini kengaytirish uchun zarur bo‘lgan yangi
texnologiyalarni joriy etish, kelajakda energiya ishlab chiqarish jarayonlarini samarali
va barqaror qilishga xizmat qiladi. Bu tadqiqotlar natijasida, yangi energiya
manbalarini ishlab chiqish va mavjud resurslarni yanada samarali boshqarish
imkoniyatlari yaratilmoqda.
J.D. Sachs (2015) “The Age of Sustainable Development” nomli ushbu asarda
barqaror rivojlanishning umumiy nazariyalari va ularni turli mamlakatlar sharoitida
qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar berilgan [5]. O‘zbekiston uchun ushbu nazariyalarni
energetika sohasiga tatbiq qilish imkoniyatlari muhokama qilinishi mumkin.
N. Karimov, A. Sharipovlarning (2022) ”O‘zbekistonning energetika sektorida
innovatsiyalar” asari [6]. Mahalliy tadqiqot ishlari qatorida bu maqolada energetika
sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar, qayta tiklanadigan energiya manbalari va
innovatsion texnologiyalar tahlil qilingan.
Xalqaro tajriba va O‘zbekistonning tajribasiga qaraydigan bo‘lsak, ayniqsa,
Yevropa Ittifoqi va AQShda amalga oshirilgan barqaror energiya tizimlariga o‘tishdagi
muvaffaqiyatli tajribalarga qaraydigan bo‘lsak, bu tajribalar O‘zbekistonning qayta
tiklanadigan energiya manbalariga oid siyosatini ishlab chiqishda muhim o‘rin tutadi.
O‘zbekistonning o‘ziga xos sharoitlari, masalan, quyoshli iqlimi va shamolli hududlari,
ushbu tajribalarni mahalliy sharoitga moslashtirish imkonini beradi. Shuningdek,
mamlakatda amalga oshirilayotgan yangi energiya loyihalarini xalqaro investorlar
bilan hamkorlikda rivojlantirish, O‘zbekistonning barqaror energiya tizimiga o‘tishini
tezlashtirishga yordam beradi [7]. Bu ham energiya sohasidagi ilg‘or texnologiyalarni
joriy etishga, ham mamlakatning iqtisodiy o‘sishini yanada mustahkamlashga xizmat
qiladi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Brundtland Komissiyasi 1987-yilgi
“Bizning umumiy kelajagimiz”
hisobotida energiya asosiy komponenti boʻlgan
barqaror rivojlanish konsepsiyasini tasvirlab berdi. Unda barqaror rivojlanish “Kelajak
avlodlarning oʻz ehtiyojlarini qondirish qobiliyatiga putur yetkazmasdan hozirgi kun
3
https://uz.wikipedia.org/wiki/Barqaror_energiya
358
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 9-SON
WWW.INFOCOM.UZ
ehtiyojlarini qondirish” deb taʼriflangan. Barqaror rivojlanishning bu tavsifi oʻshandan
beri barqaror energiyaning koʻplab taʼriflari va tushuntirishlarida havola qilingan.
O‘zbekistonning barqaror energiyaga o‘tish bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar va amaliy
tajribalar, belgilangan muhim yo‘nalishlar doirasida davom etmoqda. Qayta
tiklanadigan energiya manbalarini rivojlantirish, mamlakatda iqtisodiy o‘sish, ekologik
xavfsizlik va energiya samaradorligini oshirishga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu
ilmiy va amaliy izlanishlar natijalari, kelajakda energiya tizimini yanada samarali va
barqaror qilish imkoniyatlarini yaratadi.
METODOLOGIYA
Global va mahalliy tadqiqot ishlari, hisobotlar va maqolalar ko‘rib chiqildi.
Xususan, Sachs (2015) [5], Sovacool (2016) [8], va IRENA (2020) [9] kabi nufuzli
manbalardan foydalanildi.
O‘zbekistonning energetika siyosati va qayta tiklanadigan energiya manbalarini
rivojlantirishdagi xalqaro tajriba orqali taqqoslash, energetika sohasidagi islohotlar va
barqaror rivojlanish strategiyalarining iqtisodiy va ekologik samaradorligi sifat
jihatidan baholash, O‘zbekistonning iqlim sharoiti, mavjud tabiiy resurslari va
iqtisodiy salohiyati asosida tavsiyalar ishlab chiqish, iqtisodiy ko‘rsatkichlar va
energetika sektoridagi statistik ma’lumotlar asosida tahlillar olib borish usullaridan
foydalanildi. IRENA va O‘zbekiston Davlat statistika qo‘mitasining ma’lumotlari
asosiy manba sifatida ishlatildi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
O‘zbekistonning barqaror energiyaga o‘tishi va qayta tiklanadigan energiya
manbalaridan unumli foydalanishni tahlil qilish maqsadida ishlab chiqilgan. Tadqiqot
quyidagi asosiy usullarga asoslanadi:
O‘zbekistonning energetika sohasidagi mavjud dasturlari, xalqaro tajribalar va
yangi energiya manbalarini rivojlantirishga oid ilmiy manbalar o‘rganiladi. Ushbu
yondashuv qayta tiklanadigan energiya manbalarining iqtisodiy va ekologik
samaradorligini aniqlashga ko‘maklashadi [10].
O‘zbekistonning turli mintaqalarida qayta tiklanadigan energiya resurslarining
joriy holati va ulardan foydalanish darajasi o‘rganiladi. Bu jarayonda quyosh, shamol
va gidroenergiya manbalarining mavjudligi va ulardan foydalanish imkoniyatlariga oid
amaliy misollar tahlil qilinadi.
Energetika tizimini diversifikatsiya qilish, qayta tiklanadigan energiya
manbalarini joriy etish va energiya samaradorligini oshirish maqsadida iqtisodiy
modellar qo‘llaniladi. Ushbu usul energiya tarmoqlarining samaradorligini baholash va
iqtisodiy o‘zgarishlarni prognozlashda yordam beradi [11].
359
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 9-SON
WWW.INFOCOM.UZ
Mahalliy energetika mutaxassislari va xalqaro ekspertlar bilan intervyular
o‘tkaziladi. Bu qayta tiklanadigan energiya manbalarining hozirgi holati va istiqbollari,
shuningdek, mavjud muammolar va imkoniyatlarni o‘rganishga zamin yaratadi.
Boshqa davlatlarning energiya siyosatlari va amaliy yondashuvlarini tahlil qilish
orqali O‘zbekiston uchun eng samarali strategiyalar aniqlanadi [12].
Mazkur metodlar tadqiqot natijalarining ishonchli va aniq bo‘lishini ta’minlaydi
hamda O‘zbekistonning barqaror energetika tizimiga o‘tish jarayonini samarador
qiladi [13].
Ushbu diagrammada quyosh, shamol, gidroenergiya, energiya samaradorligi va
texnologik rivojlanishning ulushi tasvirlangan. Shu asosda turli sohalarning barqaror
energiyaga o‘tishdagi ahamiyati taqdim etilgan.
1-rasm. O‘zbekistonda barqaror energiyaga o‘tish yo‘nalishlarini ko‘rsatuvchi
diagramma
Yuqoridagi diagramma O‘zbekistonning barqaror energiyaga o‘tish
yo‘nalishlari bo‘yicha asosiy sohalarni ulushlar bo‘yicha tasvirlaydi:
1.
Quyosh energiyasi (40%) – O‘zbekistonning quyoshli iqlimi ushbu
yo‘nalishda katta potensialga ega. Quyosh energiyasi barqaror energiyaga o‘tishning
asosiy ustuvorligi sifatida ajralib turadi.
2.
Shamol energiyasi (25%) – Shamolli hududlarda amalga oshirilayotgan
loyihalar ushbu sohani rivojlantirish uchun muhim ahamiyatga ega.
3.
Gidroenergiya (15%) – Suv resurslaridan foydalanish orqali energiya ishlab
chiqarish barqarorlikni ta’minlashga yordam beradi.
360
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 9-SON
WWW.INFOCOM.UZ
4.
Energiyani samarador qilish (10%) – Mavjud energiya tizimlarini
modernizatsiya qilish va energiya iste’molini optimallashtirish jarayonlari davom
etmoqda.
5.
Texnologik rivojlanish (10%) – Zamonaviy texnologiyalarni joriy etish
energiya sohasidagi samaradorlikni oshirish va barqarorlikka erishishda muhim o‘rin
tutadi.
Diagramma qayta tiklanadigan energiya manbalarini rivojlantirishda har bir
yo‘nalishning muhimligini vizual tarzda ko‘rsatib beradi. Bu yo‘nalishlarning barchasi
O‘zbekistonning ekologik va iqtisodiy barqarorligiga xizmat qiladi.
XULOSA VA TAKLIFLAR
O‘zbekistonda barqaror energiyaga o‘tish jarayoni iqtisodiy va ekologik
taraqqiyotning asosiy yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Mamlakatning quyoshli iqlim
sharoiti, shamolli hududlari va suv resurslari qayta tiklanadigan energiya manbalarini
rivojlantirish uchun katta salohiyat yaratadi. Shu bilan birga, energiya samaradorligini
oshirish va ilg‘or texnologiyalarni tatbiq etish kelajakda energiya tizimining yanada
barqaror va iqtisodiy jihatdan tejamkor bo‘lishini ta’minlaydi. Xalqaro tajribani
mahalliy sharoitlarga moslashtirish, xorijiy investorlar bilan yaqin hamkorlikni
kuchaytirish va zamonaviy texnologiyalarni amaliyotga joriy etish ushbu sohada
yuksak natijalarga erishishda muhim omil sanaladi:
- Quyosh va shamol energiyasi sohasidagi loyihalarni mahalliy sharoitga
moslashtirgan holda rivojlantirish zarur. Bu manbalar umumiy energiya balansida
ularning ulushini oshirishga yordam beradi;
- Barqaror energetika tizimlarini yaratishda ilmiy izlanishlarni kuchaytirish va
ilg‘or texnologiyalarni tatbiq etishga ko‘proq mablag‘ yo‘naltirish kerak;
- Mavjud energiya infratuzilmasini zamonaviylashtirish va iste’molni samarali
boshqarish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar amalga oshirilishi lozim. Bu
resurslardan oqilona foydalanishni ta’minlaydi;
- Qayta tiklanadigan energiya bo‘yicha yetakchi davlatlar tajribasini o‘rganish,
xorijiy sarmoyadorlarni jalb etish va qo‘shma tashabbuslarni ro‘yobga chiqarishga
alohida e’tibor qaratish muhimdir;
- Barqaror energiya tizimlari haqida aholining xabardorligini oshirish va kichik
hamda o‘rta biznes subyektlari uchun moliyaviy rag‘batlar yaratish orqali ularni ushbu
sohada faoliyat yuritishga undash lozim;
- Yangi loyihalarni amalga oshirishda ekologik me’yorlarga qat’iy rioya qilish
va atrof-muhitni muhofaza qilishni ustuvor vazifa sifatida belgilash zarur.
Mazkur takliflarni amalga oshirish O‘zbekistonning energetik mustaqilligini
mustahkamlash, ekologik muvozanatni saqlash va iqtisodiy taraqqiyotga xizmat qiladi.
361
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 9-SON
WWW.INFOCOM.UZ
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. https://lex.uz/docs/-4346831?ONDATE=07.06.2022
2. https://lex.uz/docs/-6303230
3. UNDP. (2015). ”Towards Sustainable Energy: a Strategy for Low-emission
Development of the Republic of Uzbekistan”.
https://www.undp.org/uzbekistan/publications/towards-sustainable-energy-strategy-
low-emission-development-republic-uzbekistan-summary
4. IEA (2020), Uzbekistan energy profile, IEA, Paris
https://www.iea.org/reports/uzbekistan-energy-profile, Licence: CC BY 4.0.
5. Sachs, J. D. (2015). The Age of Sustainable Development.
https://www.researchgate.net/publication/321491959_The_Age_of_Sustainable_Dev
elopmentThe_Age_of_Sustainable_Development_Jeffrey_D_Sachs_Columbia_Univ
ersity_Press_New_York_NY_2015_xvii_543_pp_ISBN_978-0-231-17315-5
6. Karimov, N. (2022). Importance of studying and promoting oriental culture
and heritage. Oriental Journal of History, Politics and Law, 2(03), 28-33.
7. https://uz.wikipedia.org/wiki/Barqaror_energiya
8. Sovacool, B. (2016). Further Reflections on the Temporality of Energy
Transitions. A Response to critics.
https://www.researchgate.net/publication/309455305_Further_reflections_on_the_te
mporality_of_energy_transitions_A_response_to_critics
9. IRENA (2020), Global Renewables Outlook: Energy transformation 2050
(Edition: 2020), International Renewable Energy Agency, Abu Dhabi. /-
/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2020/Apr/IRENA_Global_Renewables_Ou
tlook_2020.pdf
10.
Захидов, Р.А., Таджиев, У.А., Киселева, Е.И. Тенденции развития
сектора электроэнергетики Узбекистана и проблемы энергетической,
экологической безопасности. Экологическая, промышленная и энергетическая
безопасность
-
2019. С. 677
-682.
11.
Кодиров
Д
.
Б
.
Водная
,
продовольственная
и
энергетическая
безопасность
в
условиях
Узбекистана
. International conferences on learning and
teaching (Vol. 1, No. 2). 2022.
12.https://uza.uz/oz/posts/2023-yilda-qayta-tiklanuvchi-energiya-manbalarini-
va-energiya-tejovchi-texnologiyalarni-joriy-etishni-jadallashtirish-chora-tadbirlari-
togrisida_455004
13. Maryasin O.Y. Two-stage problem of optimizing smart grid energy
consumption at the enterprise // 4th International Conference on Control Systems,
Mathematical Modeling, Automation and Energy Efficiency-2022. – Lipetsk, Russian
Federation, 2022. – P. 808–813. DOI: 10.1109/SUMMA57301.2022.9973902.
