20
RAQAMLI IQTISODIYOT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 4-SON
WWW.INFOCOM.UZ
O‘ZBEKISTONDA IT-KLASTERINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
VA ULARNI BOSHQARISHNING YANGI STRATEGIYALARINI
ISHLAB CHIQISH
Xojiyeva Nazokat Davronbekovna
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU,
“Menejment va marketing” kafedrasi katta o‘qituvchisi
khadjievanazokat57@gmail.com
Annotatsiya:
O‘zbekistonda IT-klasterlarni rivojlantirish hukumatning
iqtisodiy o‘sishni jadallashtirish va mamlakatni modernizatsiya qilish bo‘yicha ustuvor
yo‘nalishlaridan biridir. IT-klasterlar mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirishning eng
istiqbolli yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Maqolada O‘zbekistonda IT-klasterlarni
rivojlantirishning hozirgi tendensiyalari, boshqaruvning yangi strategiyalari va sohani
rivojlantirish istiqbollari muhokama qilinadi.
Kalit so‘zlar: IT-klaster, yangi strategiyalar, IT-klasterini rivojlantirish
istiqbollari.
РАЗВИТИЕ ПЕРСПЕКТИВ РАЗВИТИЯ ИТ
-
КЛАСТЕРОВ В
УЗБЕКИСТАНЕ И РАЗРАБОТКА НОВЫХ СТРАТЕГИЙ ИХ
УПРАВЛЕНИЯ
Хожиева Назокат Давронбековна
ТУИТ имени Мухаммада ал-Хоразмий,
старший преподаватель кафедры «Менеджмент и маркетинг»
khadjievanazokat57@gmail.com
Аннотация:
Развитие ИТ
-
кластеров в Узбекистане является одним из
приоритетов правительства для ускорения экономического роста и
модернизации страны. ИТ
-
кластеры являются одним из наиболее перспективных
направлений экономического развития страны. В статье обсуждается
современные тенденции развития ИТ
-
кластеров в Узбекистане, новые стратегии
управления и перспективы развития отрасли.
Ключевые слова:
ИТ-кластер, новые стратегии, перспективы развития
ИТ-кластера.
21
RAQAMLI IQTISODIYOT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 4-SON
WWW.INFOCOM.UZ
DEVELOPMENT OF PROSPECTS FOR THE DEVELOPMENT OF IT
CLUSTERS IN UZBEKISTAN AND DEVELOPMENT OF NEW
STRATEGIES FOR THEIR MANAGEMENT
Khojieva Nazokat Davronbekovna
TUIT named after Muhammad al-Khwarizmi,
senior lecturer of the department “Management and marketing”
khadjievanazokat57@gmail.com
Abstract:
The development of IT clusters in Uzbekistan is one of the
government's priorities for accelerating economic growth and modernization of the
country. IT clusters are one of the most promising directions for the development of
the country's economy. The article discusses the current trends in the development of
IT clusters in Uzbekistan, new management strategies and prospects for the
development of the industry.
Keywords:
IT cluster, new strategies, IT cluster development prospects.
Kirish
So‘nggi yillarda O‘zbekiston Markaziy Osiyoda jadal rivojlanayotgan
respublikaga aylanmoqda, barqaror o‘sish kuzatilayotgan sohalardan biri bu axborot-
texnologiya sohasidir. Ushbu sohani yanada rivojlantirish uchun O‘zbekiston hukumati
o‘zbek IT-kompaniyalarini birlashtirish va innovatsion texnologiyalar milliy
ekotizimini rivojlantirish uchun mo'ljallangan bir qator
IT-klasterlarni tashkil etmoqda. Uzoq vaqt davomida u tor mijozlar guruhi uchun
dasturiy ta’minot va IT xizmatlarini yaratish ustida ishlagan avangard
kompaniyalarning kichik jamoasi edi. Bugungi kunda rivojlanishning boshlang‘ich
bosqichidan o‘tgan va o‘z xizmatlarini chet elga faol eksport qilishni boshlagan
ko‘plab IT-kompaniyalar mavjud. IT klasterlari-bu yuqori texnologiyali mahsulotlarni
ishlab chiqaradigan va bir-biriga geografik jihatdan yaqin bo‘lgan kompaniyalar
guruhlari. O‘zbekistonda bunday klasterlar hali ham sekin sur’atlarda paydo
bo‘lmoqda, shu bilan birga ularning rivojlanish salohiyati juda katta.
Umuman
olganda, O‘zbekistonda klasterni rivojlantirish iqtisodiyot
tarmoqlarini modernizatsiya qilish, investisiyalar oqimini jadallashtirish, mahsulot
sifatini oshirish, infratuzilmani yaxshilash va yangi ish o‘rinlarini yaratishga
qaratilgan. IT-klasterlarni yaratish ustida O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim fan va
innovatsiya vazirligi ish olib bormoqda. Buning uchun ma’lum sohalarda
mamlakatning asosiy IT-ishlab chiquvchilarini aniqlash, ularning biznesining nozik
nuqtalarini aniqlash va ular o'rtasidagi hamkorlikni rag‘batlantirishni o‘z ichiga olgan
22
RAQAMLI IQTISODIYOT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 4-SON
WWW.INFOCOM.UZ
metodologiya ishlab chiqildi. Asosiy maqsad kuchli Klaster o‘sishini ta’minlashdir [1].
1-rasmda O‘zbekistonda klasterni rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlarini keltirilgan.
1-rasm. O‘zbekistonda klasterni rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlari
O‘rganilganlik darajasi
Xalqaro tajribalar shuni ko‘rsatadiki, klasterlar mahalliy sanoat guruhlari, ta’lim
va ilmiy institutlar va davlat boshqaruv institutlarining (Iqtisodiyot, moliya va sanoat
vazirliklari) mintaqaviy tarmoqlari o'rtasidagi munosabatlarni mustahkamlash
doirasida shakllanadi. Nemis va italyan Klaster modellari iqtisodiyotning Klaster
tashkilotini va mintaqaviy segmentatsiyani rag‘batlantirishda davlatning alohida roli
bilan ajralib turadi. Davlatning klasterga yo‘naltirilgan mintaqaviy siyosatining o‘rni
shundan iboratki, u davlat tomonidan aniq belgilangan tarmoq tamoyillari bo‘lgan
“vakolat tarmoqlari” ni belgilaydi. Ushbu tamoyillarga muvofiq, bog‘langan Klaster
subyektlari yagona strategik yondashuvga rioya qilishlari kerak; innovatsion ishlab
chiqarish zanjirining barcha a’zolari (shu jumladan ta’lim va tadqiqot muassasalari,
xizmat ko'rsatish korxonalari va tayyor mahsulotni yaratish bo‘yicha ishlab chiqarish
tsiklining turli bosqichlari) o‘zaro bog‘liq bo‘lishi kerak. Fransiya klasterlarini qo‘llab-
quvvatlashning tashkiliy-huquqiy mexanizmining noyob tajribasi qiziq, bu yerda
•IT-klasterlarni yaratish, IT-ta’lim sifatini oshirish,yangi
texnologiyalarni rivojlantirish uchun xorijiy investitsiya
larni jalb qilish.
Axborot texnologiyalari
•sanoatni diversifikatsiya va modernizatsiya qilishni
kengaytirish,
iqlimga
chidamli
ishlab
chiqarishni
qo‘llab-quvvatlash, logistika va transport infratuzilma-
sini yaxshilash.
Paxtachilik
•kimyoviy ishlab chiqarish texnologiyasi va sifatini
oshirish, sarmoya oqimini tezlashtirish, ilmiy tadqiqot-
lar va innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash.
Kimyo sanoati
•yuqori sifatli oziq-ovqat mahsulotlarini eksport qilish va
sotishni rivojlantirish, ishlab chiqarish texnologiyasi va
sifat nazoratini takomillashtirish, xorijiy sarmoya-larni
jalb qilish.
Oziq-ovqat
•turizm
klasterlarini
yaratish,
madaniy
merosni
rivojlantirishni qo‘llab-quvvatlash, infratuzilmani va
xizmatlar
sifatini
yaxshilash,
turistlar
oqimini
ko‘paytirish.
Turizm
•kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash, eksportni
rivojlantirish,
ishlab
chiqarish
texnologiyalari
va
mahsulot sifatini oshirish, yangi ish o‘rinlari yaratish.
Yengil sanoat
23
RAQAMLI IQTISODIYOT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 4-SON
WWW.INFOCOM.UZ
“raqobatbardoshlikni oshirish bo‘yicha hukumat qo‘mitasi” homiyligida “raqobat
qutblari” deb nomlangan
innovatsion klasterlar tashkil etishgan. “Raqobat qutblari”
asosida Klaster tuzilmalarini yaratish biznes-ilmiy sheriklik doirasida mintaqaviy
iqtisodiy quyi tizim miqyosida ishlab chiqarish, innovatsion va moliyaviy tarmoqlar
o‘rtasida integratsiyani ta’minlashga imkon beradi, uning rivojlanish natijasi uzoq
muddatda milliy darajadagi sanoat integratsiyalashgan ilmiy institutlarga aylanadi.
Shuningdek, mahalliy o‘zini o‘zi ta’minlaydigan ishlab chiqarish tarmoqlari global
ishlab chiqarish tarmoqlariga aylanmoqda, bu sanoat klasteri kompaniyalarining
eksportga yo‘naltirilganligida namoyon bo‘ladi [2].
Mintaqaviy rivojlanish Klaster strategiyasining muvaffaqiyatli qo‘llanilishiga
Janubiy Koreya iqtisodiyoti ham misol bo‘la oladi. Janubiy Koreya klasterlashining
eng yorqin namunasi Kumi shahridagi elektronika klasteri bo‘lib, LG Electronics
segmentida yetakchi kompaniya hisoblanadi.
Janubiy Koreyada Klaster tashabbuslarini institutsional qo‘llab-quvvatlash
yuzlab iqtisodiy institutlar va tartibga solish va muvofiqlashtirish agentliklari, shu
jumladan savdo agentliklari, sug‘urta kompaniyalari, davlat va xususiy ta’lim
muassasalari, sanoat uyushmalari, texnik va ma’muriy maslahat kompaniyalari,
transport kompaniyalari tomonidan amalga oshiriladi. Ushbu institutlarning barchasi:
•
Klaster mahsulotini amalga oshirishning soddalashtirilgan savdo rejimiga
bo‘lgan talabni qondirishga;
•
Klaster ishining iqtisodiy xavfsizligini ta’minlash;
•
mehnat va soliq ma’muriyatiga;
•
kerakli malakaga ega mutaxassislarga;
•
klasterga yo‘naltirilgan resurslarga qaratilgan.
Shunday qilib, hududlarni rivojlantirishning Klaster strategiyasini
qo‘llab-quvvatlash rejimi yagona geografik jihatdan bog‘liq iqtisodiy makon doirasida
barqaror tashkiliy, texnologik, tranzaktsion, axborot, innovatsion ko‘p tarmoqli
mintaqaviy munosabatlarni yaratadigan va kuchaytiradigan federal va mintaqaviy
darajadagi tartibga soluvchi va muvofiqlashtiruvchi institutlarning institutsional
yordamisiz mumkin emas [3].
Tahlil va natijalar
Elektron tijorat, bulutli texnologiyalar, masofaviy o‘qitishning yangi shakllari va
virtual ofisni rivojlantirish uchun davlat tomonidan taqdim etilayotgan imkoniyatlar
O‘zbekistonda IT-klasterlarni rivojlantirishning istiqbolli yo‘nalishlari hisoblanadi.
Ushbu yo'nalishlarning barchasi allaqachon mamlakat ichida rivojlangan va sanoat va
davlat boshqaruvida faol foydalanilmoqda. IT klasterlari yuqori sifatli xizmatlarni
taqdim etishi, umumiy maqsadlarga erishishi va ma’lumotlar va g‘oyalarni intensiv
24
RAQAMLI IQTISODIYOT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 4-SON
WWW.INFOCOM.UZ
almashish bilan shug‘ullanishi kerak. IT-kompaniyalarning klasteri katta loyihalarni
yaratishga, katta natijalarga erishish uchun bir nechta kompaniyalarning sa’y-
harakatlarini birlashtirishga imkon beradi. Mintaqa miqyosida xarajatlarni sezilarli
darajada tejash ham muhimdir. IT klasterlarini yaratish uchun turli xil usullardan
foydalanish mumkin, ulardan biri ilmiy-tadqiqot markazlarini yaratishdir. IT-
kompaniyalarning birgalikdagi ishi va hamkorligi murakkab muammolarni hal etishda
katta muvaffaqiyatlarga olib kelishi, shuningdek, O‘zbekiston iqtisodiyotining jahon
miqyosidagi raqobatbardoshligini oshirishiga imkon yaratishi mumkin. IT-klasterlar
O‘zbekiston iqtisodiyotining o'sishi uchun zarur, chunki ular ish o‘rinlari sonini
ko‘paytirish, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish va mahsulot sifatini oshirishga
imkon beradi.
Bundan tashqari, IT-klasterlarning mavjudligi xalqaro investorlarning e’tiborini
tortadi, bu esa O‘zbekiston Respublikasida yuqori texnologiyalar sohasini
rivojlantirish uchun qo‘shimcha imkoniyatlar yaratadi. O‘zbekiston Respublikasi Oliy
ta’lim fan va innovatsiya vazirligi va Raqamli texnologiyalar vazirliklari tomonidan
yuqori sifatli IT xizmatlarini ko‘rsatadigan kompaniyalarni birlashtirishga imkon
beradigan IT klasterlarini yaratish bo'yicha faol ish olib bormoqda. O‘zbekiston
iqtisodiyotining kelajagi ko‘p jihatdan IT-sektorning rivojlanishiga bog‘liq va, albatta,
IT-klasterlarni yaratish bu maqsadga erishish yo‘lidagi muhim qadamdir [4].
O‘zbekiston IT-klasterlarining rivojlanishini bashorat qilish murakkab jarayon,
chunki ko'p narsa mamlakatning tashqi iqtisodiy ahvoli va ichki omillariga bog‘liq.
Biroq, mutaxassislar O‘zbekistonda IT-klasterlarni rivojlantirish bo‘yicha optimistik
prognozlarni yuqori sifatli xizmat ko'rsatish bilan xodimlarning arzonligi asosida
bildirmoqdalar.
IT klasterlarini yaratish kompaniyalarga hamkorlik qilish va boshqa
kompaniyalarning eng yaxshi amaliyotlaridan foydalanish imkonini beradi.
Shuningdek, IT-klasterlar o‘zbek IT-kompaniyalariga yanada sifatli dasturiy ta’minot
yaratishga yordam beradi, bu esa o'z navbatida ularning bozorda raqobatbardoshligini
oshirishga olib keladi. O‘zbekistonda bir nechta IT klasterlar mavjud, jumladan:
1.
O‘zbekistondagi eng yirik IT-klasterlardan biri Mirzo Ulug‘bek Innovation
Center (MUIC) bo‘lib, u yosh IT-startaplarni qo‘llab-quvvatlaydi, zamonaviy
infratuzilma imkoniyatlariga ega va yirik xalqaro IT-kompaniyalar bilan hamkorlik
qiladi.
2.
“Infors”Toshkentda joylashgan Klaster bo‘lib, dasturiy ta’minot, mobil
ilovalar va bulutli texnologiyalar bo‘yicha xizmatlarni ishlab chiqish kabi
yo‘nalishlarni faol rivojlantirmoqda.
3.
“IT dunyosi” - bu joylashgan Klaster Navoiy, mintaqada IT sohasini
rivojlantirishga bag'ishlangan va veb-ishlab chiqish, mobil ilovalar, autsorsing va
konsalting xizmatlarini taqdim etadi.
25
RAQAMLI IQTISODIYOT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 4-SON
WWW.INFOCOM.UZ
4.
“Alayda” - joylashgan Klaster Olmaliq, axborot xavfsizligi sohasida dasturiy
ta’minot va xizmatlarni yaratishga ixtisoslashgan.
5.
“One Stop Shop” Toshkentda joylashgan Klaster bo‘lib, dasturiy ta’minot,
veb-ishlab chiqish va bulutli texnologiyalar bo‘yicha xizmatlar bilan shug‘ullanadi.
O‘zbekiston IT-klasteri axborot texnologiyalarini ishlab chiqarishga,
shuningdek ularni iqtisodiyotning turli tarmoqlarida qo‘llashga ixtisoslashgan
kompaniyalarni o‘z ichiga olgan yosh loyihadir. IT-klasterning asosiy maqsadi
O‘zbekistonda IT-industriyani rivojlantirish uchun qulay ekotizim yaratishdir. Ushbu
strategiyani amalga oshirish doirasida klasterda axborot texnologiyalarini ishlab
chiquvchilar, integratorlar va foydalanuvchilar jamoalari, ta’lim muassasalari va ilmiy-
tadqiqot institutlari shakllantiriladi. O‘zbekistonda IT-industriya doimiy ravishda
rivojlanib bormoqda, asosan iqtisodiyotning yuqori texnologiyali tarmoqlarini faol
rivojlantirish tufayli. So'nggi yillarda O‘zbekiston hukumati yangi texnologiyalar
uchun qulay ekotizim yaratish bilan bog‘liq tashabbuslarni faol qo‘llab-
quvvatlamoqda. Shu munosabat bilan IT-klasterni tashkil etish O‘zbekistonda
innovatsion iqtisodiyotni barpo etish yo‘lidagi qadamdir.
O‘zbekiston IT-klasterining asosiy vazifalaridan biri IT-kompaniyalar va
startaplarni qo‘llab-quvvatlashdir. Klaster loyihalarni o‘qitish, maslahat berish va
moliyalashtirishda yordam beradi. Yangi kompaniyalar forumlar, seminarlar va
konferentsiyalar kabi Klaster tomonidan o'tkaziladigan turli tadbirlarda ishtirok
etishlari mumkin [5].
O‘zbekistonda IT-klasterni tashkil etish mamlakatning innovatsion
iqtisodiyotini rivojlantirish uchun qulay muhit yaratishga imkon beradi. IT-klasterning
O‘zbekiston iqtisodiyotini rivojlantirish uchun asosiy afzalliklari:
1.
Yangi ish o‘rinlari – yangi kompaniyalar tashkil etish va mavjud
IT-kompaniyalarda xodimlar sonining ko‘payishi;
2.
Iqtisodiyot samaradorligini oshirish – axborot texnologiyalaridan mehnat
unumdorligini oshirish vositasi sifatida foydalanish va biznesning turli bosqichlarida
xarajatlarni kamaytirishga imkon beradi;
3.
Davlat boshqaruvini avtomatlashtirish – axborot texnologiyalarini joriy etish
davlat boshqaruvi tizimini takomillashtirishga, muntazam jarayonlarni
osonlashtirishga va qaror qabul qilishni tezlashtirishga imkon beradi.
4.
Xalqaro raqobatbardoshlikni oshirish – IT klasterini yaratish innovatsion
iqtisodiyotni yaratish va mamlakatning xalqaro raqobatbardoshligini oshirish yo‘lidagi
qadamdir.
Yuqoridagi vazifalarni amalga oshirish uchun IT klaster strategiyasini ishlab
chiqish lozimdir.
IT klasterlari strategiyasi
- bu ma’lum bir geografik mintaqadagi IT
kompaniyalari faoliyatini rejalashtirish, rivojlantirish va muvofiqlashtirish, ularning
26
RAQAMLI IQTISODIYOT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 4-SON
WWW.INFOCOM.UZ
ish samaradorligini va raqobatbardoshlikni oshirish hamda investitsiyalarni jalb
qilishdir. Klaster strategiyasi mintaqalarning alohida korxonalari va butun
hududlarning raqobatbardoshligini oshirishning eng muhim vositasidir. Mintaqaviy
klasterlarni shakllantirish va tashkiliy qo‘llab-quvvatlashning boshlang‘ich nuqtasi
bunday institutsional muhitning mavjudligi bo‘lib, uning doirasida innovatsion ta’lim,
davlat boshqaruv va xususiy ishlab chiqarish muhiti korxonalarining o‘zaro ta’sirining
Klaster texnologiyasidan foydalanish bilan bog‘liq sinergetik va aglomeratsion
ta’sirlarning ta’siridan maksimal natija olinadi.
Bunday o‘zaro ta’sir doirasida uning ishtirokchilari ishlab chiqarish
imkoniyatlarini kengaytirishda (resurslarning mavjudligi), tranzaktsion xarajatlarni
kamaytirishda, ishlab chiqarish omillarining umumiy samaradorligini oshirishda,
boshqaruv, marketing, moliya sohasidagi kompaniyalarning strategik vakolatlarini
kengaytirishda namoyon bo‘ladigan ko‘rinadigan iqtisodiy o‘zgarishlarga duch
kelmoqdalar, bu resurslar va boshqaruv vositalaridan foydalanishda iqtisodga hissa
qo‘shadi [6].
2-rasm. IT klasterlari strategiyasining asosiy maqsadlari
Umuman olganda, IT klasterlari strategiyasi juda ko'p afzalliklarga ega va
mintaqa iqtisodiyotini rivojlantirish uchun kuchli vosita bo'lishi mumkin. O‘zbekiston
Respublikasiga AKT xizmatlari importi eksportdan ancha yuqori. Bu shuni
anglatadiki, O‘zbekistondagi ko'plab kompaniyalar o‘z faoliyati uchun xorijiy AKT
xizmatlaridan foydalanadilar. Bu boshqa mamlakatlardan malakali mutaxassislarni
1
Muallif tomonida o‘rganilgan ma’lumotlar asosida ishlab chiqilgan.
Mintaqadagi IT-kompaniyalarning ish sharoitlarini
yaxshilash, bu ularning samaradorligi va
rentabelligini oshirishga yordam beradi.
Investitsiyalarni jalb qilish uchun qulay muhit
yaratish va IT xizmatlari eksportini oshirish uchun
sa'y-harakatlarni birlashtirish.
Yangi IT-loyihalarni yaratish va innovatsion
kompaniyalarni jalb qilish orqali mintaqada
innovatsion iqtisodiyotni rivojlantirish.
IT sohasidagi mutaxassislarning bilim darajasi va
malakasini oshirish
.
27
RAQAMLI IQTISODIYOT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 4-SON
WWW.INFOCOM.UZ
jalb qilish zarurligini keltirib chiqaradi, bu esa umuman global iqtisodiyotni
rivojlantirishga yordam beradi.
3-rasm. O‘zbekiston Respublikasi AKT xizmatlari importi ming
AQSh dollar
4-rasm. O‘zbekiston Respublikasi AKT xizmatlari eksporti ming AQSh
dollar
2
Muallif tamonida ishlab chiqilgan.
3
Stat.uz ma’lumotlari asosida tayyorlangan.
0
20000
40000
60000
80000
100000
120000
Kompyuter
dasturlash xizmatlari
Boshqa kompyuter
xizmatlari
Axborot agentligi
xizmatlari
Boshqa axborot
xizmatlari
Telekommunikasiya
xizmatlari
2017
2018
2019
2020
2021
0
20000
40000
60000
80000
100000
120000
140000
160000
180000
Kompyuter
dasturlash xizmatlari
Boshqa kompyuter
xizmatlari
Axborot agentligi
xizmatlari
Boshqa axborot
hizmatlari
Telekommunikasiya
xizmatlari
2017
2018
2019
2020
2021
28
RAQAMLI IQTISODIYOT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 4-SON
WWW.INFOCOM.UZ
Biroq, so‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasi AKT xizmatlari eksportini faol
rivojlantirmoqda. O‘zbekistondagi yetakchi kompaniyalar allaqachon o‘z xizmatlarini
chet elda, asosan MDH va boshqa mamlakatlarda taqdim etishni boshladilar.
O‘zbekiston Respublikasida AKT-xizmatlar eksporti mamlakat iqtisodiyotini
rivojlantirishga, yangi ish o‘rinlari tashkil etishga va hayot sifatini yaxshilashga
ko‘maklashishi mumkin. O‘zbekistonga AKT xizmatlari importi hajmi ham sezilarli
darajada oshdi va 2019-yilda 417,3 million AQSh dollarini tashkil etdi, bu 2018-yilga
nisbatan 43,6 foizga o‘sdi.
2019-yilda O‘zbekiston 20 million AQSh dollaridan ziyod AKT xizmatlarini
eksport qildi, bu mamlakat eksportining 0,2 foizini tashkil etadi. AKT xizmatlari
eksportining asosiy tovar pozitsiyalari orasida dasturiy ta’minotni ishlab chiqish,
xizmatlarni autsorsing, dizayn va multimedia texnologiyalari xizmatlari ajralib turadi.
O‘zbekistonda ishlab chiqilgan ba’zi muvaffaqiyatli loyihalar orasida “Oston”
turar joylarini onlayn bron qilish uchun ilova, “Visit Uzbekistan” turizmni boshqarish
platformasi va boshqa ko‘plab loyihalarni ta’kidlab o‘tishimiz joizdir. Ushbu loyihalar
xalqaro tanlovlarda e’tirof etilib, O‘zbekistonda IT-tarmoq rivojiga hissa qo'shdi. Bu
ko‘rsatkichlarni yanada oshirish uchun albatta
IT klasterlarini boshqarishning yangi
strategiyalarini ishlab chiqish maqsadga muvofiqdir.
Ushbu strategiya bir-biri bilan yaqin hamkorlikda ishlaydigan IT-kompaniyalar
tarmog‘ini yaratishni o‘z ichiga oladi. Ular birgalikda yangi texnologiyalarni ishlab
chiqishlari, tajriba almashishlari, xodimlarni o‘qitishlari va hamkorlikdagi loyihalarda
ishtirok etishlari mumkin.
IT klasterlarini boshqarish ishtirokchilarning xilma-xilligi, yo‘nalishning birligi,
moslashuvchanlik, samaradorlik va natijalar uchun javobgarlik kabi tamoyillarga
asoslanadi. IT klasterlarini boshqarishning yangi strategiyalarini ishlab chiqish
ularning raqobatbardoshligini oshirishi va ularni bozorda yanada innovatsion va
muvaffaqiyatli qilishi mumkin.
Ushbu strategiya bir-biri bilan yaqin hamkorlikda ishlaydigan IT-kompaniyalar
tarmog‘ini yaratishni o‘z ichiga oladi. Ular birgalikda yangi texnologiyalarni ishlab
chiqishlari, tajriba almashishlari, xodimlarni o‘qitishlari va hamkorlikdagi loyihalarda
ishtirok etishlari mumkin.
29
RAQAMLI IQTISODIYOT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 4-SON
WWW.INFOCOM.UZ
5-rasm. IT klasterlarini boshqarishning yangi strategiyalarini ishlab chiqish
quyidagi qadamlar va tamoyillarga asoslanishi mumkin
Ushbu strategiya bir-biri bilan yaqin hamkorlikda ishlaydigan IT-kompaniyalar
tarmog'ini yaratishni o‘z ichiga oladi. Ular birgalikda yangi texnologiyalarni ishlab
chiqishlari, tajriba almashishlari, xodimlarni o‘qitishlari va hamkorlikdagi loyihalarda
ishtirok etishlari mumkin. IT klasterlarini boshqarish ishtirokchilarning xilma-xilligi,
yo‘nalishning birligi, moslashuvchanlik, samaradorlik va natijalar uchun javobgarlik
kabi tamoyillarga asoslanadi. IT klasterlarini boshqarishning yangi strategiyalarini
4
Muallif tamonida ishlab chiqilgan.
1. Bozor
tadqiqotlari
•IT va uning mijozlari bozorining tendentsiyalari va ehtiyojlarini o‘rganish,
raqobatchilar va ularning afzalliklarini tahlil qilish, xavf va imkoniyatlarni
baholash.
2. Asosiy
klasterlarn
i aniqlash
•Ularning rivojlanish potentsiali, bilimlari va afzalliklari asosida eng muhim
klasterlarni tanlash, ularning aloqalari va o‘zaro tasirini tahlil qilish.
3. Klaster
guruhlari-
ni yaratish
•Klasterlarni ishlab chiqish va boshqarish bilan shug‘ullanadigan mutaxassislar va
mutaxassislardan iborat jamoalarni shakllantirish.
4. Klaster
strategiyasi
ni ishlab
chiqish
•Klasterning
maqsad
va
vazifalarini
aniqlash,
missiya
va
asosiy
strategik
yo‘nalishlarni ishlab chiqish, rivojlanish rejalari va resurslarini aniqlash.
5.
Strategiyan
i amalga
oshirish
•Ustuvorliklarni belgilash, tadbirlar va dasturlarni ishlab chiqish, resurslarni tashkil
etish va xatarlarni boshqarish.
6.
Natijalarni
baholash
•Vazifalarni
bajarish
va
Klaster
maqsadlariga
erishish
tahlili,
strategiya
samaradorligini baholash va uni yaxshiroq natijalarga erishish uchun sozlash.
7.O‘zaro
ta
’
sir va
tashkilot
•Biznes hamjamiyatidagi klasterlarning ishlashini va ularning tashqi dunyo bilan
o‘zaro
ta'sirini
muvofiqlashtirish,
klasterlarni
keng
qo‘llab-quvvatlash
va
moliyalashtirishni tashkil etish, IT klasterlarining o‘sishi va rivojlanishi uchun qulay
ekotizimni yaratish.
30
RAQAMLI IQTISODIYOT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 4-SON
WWW.INFOCOM.UZ
ishlab chiqish ularning raqobatbardoshligini oshirishi va ularni bozorda yanada
innovatsion va muvaffaqiyatli qilishi mumkin.
O‘zbekistonda IT-klasterlarni samarali boshqarish uchun yangi strategiya va
yondashuvlardan foydalanish zarur. Klaster tarkibiga kiruvchi korxona va tashkilotlar
faoliyatini muvofiqlashtiruvchi klasterni boshqarish markazini yaratish ana shunday
strategiyalardan biri bo‘lishi mumkin. Bundan tashqari, risk va innovatsiyalarni
boshqarish usullaridan bozor haqida aniqroq tasavvurga ega bo‘lish va ko‘proq asosli
qarorlar qabul qilish uchun foydalanish mumkin [7].
Xulosa
O‘zbekiston IT-klasteri mamlakatda IT-industriyani rivojlantirish uchun
istiqbolli loyihadir. IT-kompaniyalar uchun qulay ekotizim yaratish O‘zbekistonda
raqamli iqtisodiyotning rivojlanishini jadallashtirish va uning xalqaro bozorda
imkoniyatlarini kengaytirish imkonini beradi. O‘zbekiston IT sohasini rivojlantirish
uchun tobora jozibador yo'nalishga aylanib bormoqda. IT-klasterlarning tashkil etilishi
O‘zbekistonda joylashgan IT-kompaniyalar o‘rtasidagi aloqalarni mustahkamlash,
iste’dodlarni rivojlantirish va innovatsiyalarni rag‘batlantirish imkonini beradi. Silicon
Valley Uzbekistanning ochilishi O‘zbekistonga yirik investorlarni jalb etishga yordam
beradi va IT sohasini rivojlantirish uchun yangi imkoniyatlar yaratadi. Umuman
olganda, IT klasterlari O‘zbekistonni Markaziy Osiyodagi yangi it markaziga
aylantirish uchun asosdir.
Shunday qilib, O‘zbekistonda IT-klasterlarni rivojlantirish mamlakat
iqtisodiyotini modernizatsiya qilishning istiqbolli yo‘nalishi hisoblanadi. IT
klasterlarini boshqarishda yangi strategiya va yondashuvlarni qo‘llash jahon bozorida
yuqori samaradorlik va raqobatbardoshlikka erishishga yordam beradi.
O‘zbekistonda
IT-klasterlash sohasidagi ilg'or qadamlarga qaramay, sanoat hali ham
investitsiyalarning yetishmasligi, malakali mutaxassislarning etishmasligi va yanada
faol xalqaro hamkorlik zarurati bilan duch kelmoqda. AKT xizmatlari umuman jahon
iqtisodiyoti, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyoti uchun muhim
ahamiyatga ega. O‘zbekistonda AKT sohasini rivojlantirish nafaqat mamlakatning
texnologik darajasini yaxshilashga, balki biznesni rivojlantirish va ish o‘rinlari yaratish
uchun yangi imkoniyatlar yaratishga imkon beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA “KLASTER” VA “KLASTER
SIYOSATI”NING YAGONA KONSEPSIYASI TO‘G‘RISIDA VQL-1130/23-4
2.
Портер Майкл. Конкуренция: Пер. с англ. / Майкл Портер.
–
М. и др.:
Вильямс, 2003. 605 с.
31
RAQAMLI IQTISODIYOT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 4-SON
WWW.INFOCOM.UZ
3.
Ферова И.С., Коженова Т.В., Шорохов Р.Г. Промышленные кластеры и
их рол в развитии промышленной политики региона.
–
М.: ИНФРА
-
М;
Красноярск; Сиб. фидер. унив
-
т, 2018.
247 с.
4.
Убоженко Е.В. Анализ мирового опыта создания кластеров и
повышение конкурентоспособности территорий и производственных
комплексов // Интерэкспо Гео
-
Сибирь, 2017.
–
№ 2
5.
Davronbekovna, K. N., & al-Khwarizmi, M. THE CLUSTER APPROACH
AS A SYSTEM OF INNOVATIVE DEVELOPMENT OF THE ECONOMY.
6.
Хожиева,
Н.
Д.
(2020).
МИЛЛИЙ
ИКТИСОДИЁТНИНГ
РАКОБАТБАРДОШЛИГИНИ
ОШИРИШДА
КЛАСТЕР
ЁНДАШУВИ.
Academic research in educational sciences
, (4), 328-333.
7.
O‘zbekiston Respublikasi statistika agentligi URL:
