DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
178
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA: KICHIK VA O‘RTA BIZNESLAR
UCHUN YANGI IMKONIYATLAR
Ro‘zimov Bahromjon Baxodirjonovich
PhD. Andijan davlat universiteti
dotsenti bahromjon7174@inbox.ru
Xamidov Muhammadjon Baxodir o‘g‘li
Amirov Islomjon Dilshodbek o‘g‘li
Andijon davlat universiteti magistratura talabalari
https://doi.org/10.5281/zenodo.15321158
Annotatsiya
Ushbu maqolada kichik va o‘rta bizneslar (KOB) uchun raqamli
transformatsiyaning ahamiyati, uni joriy etishning asosiy yo‘nalishlari va
zamonaviy texnologiyalar orqali ochilayotgan yangi imkoniyatlar tahlil qilinadi.
Raqamli vositalar yordamida biznes jarayonlarini optimallashtirish, xaridorlar
bilan interaktiv muloqot o‘rnatish, shuningdek, bozordagi raqobatbardoshlikni
oshirish imkoniyatlari o‘rganiladi. Maqola, shuningdek, O‘zbekistonda KOB
subyektlari raqamli transformatsiya yo‘lida duch kelayotgan muammolar va
ularni bartaraf etish bo‘yicha tavsiyalarni ham o‘z ichiga oladi.
Kalit so‘zlar:
Raqamli transformatsiya, Kichik va o‘rta biznes (KOB),
Raqamlashtirish, Innovatsion texnologiyalar, Biznes avtomatlashtirish, Raqamli
iqtisodiyot
XXI asrda raqamli texnologiyalar global iqtisodiyotni tubdan
o‘zgartirmoqda. Har bir davlat, har bir soha, va ayniqsa kichik va o‘rta biznes
subyektlari (KOB) raqamli transformatsiyani joriy etish orqali o‘z faoliyatining
samaradorligini oshirmoqda. BMT ma’lumotlariga ko‘ra, jahon bo‘ylab KOBlar
umumiy kompaniyalar sonining 90 foizini tashkil etadi va ular global
bandlikning 50 foizidan ortig‘ini ta’minlaydi [1].
Globallashuv sharoitida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal
sur’atlar bilan rivojlanishi iqtisodiyotning barcha tarmoqlarini chuqur isloh
qilmoqda. Ayniqsa, kichik va o‘rta biznes (KOB) subyektlari uchun
raqamli
transformatsiya
nafaqat texnologik modernizatsiya vositasi, balki strategik
raqobatbardoshlikni oshiruvchi muhim omil sifatida namoyon bo‘lmoqda. Bu
jarayon
raqamli
infratuzilmani
rivojlantirish,
biznes-modellarni
takomillashtirish va innovatsion yondashuvlarni joriy etish orqali amalga
oshmoqda.
Zamonaviy iqtisodiy muhitda KOB subyektlari iqtisodiy o‘sishning drayveri
sifatida e’tirof etilmoqda. Ular mehnat bozorida bandlikni ta’minlash, mahalliy
resurslardan samarali foydalanish, shuningdek, hududiy rivojlanishga xizmat
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
179
qiluvchi subyektlar sanaladi. Shu sababli, raqamli transformatsiyani KOB
sektorida joriy etish – bu nafaqat texnik masala, balki institutsional va ijtimoiy-
iqtisodiy muvofiqlikni ta’minlashning dolzarb yo‘nalishidir.
Ushbu maqola doirasida kichik va o‘rta bizneslar kontekstida raqamli
transformatsiyaning nazariy asoslari, amaliy jihatlari, mavjud to‘siqlar va ularni
bartaraf
etish
mexanizmlari
tahlil
qilinadi.
Shuningdek,
raqamli
texnologiyalarning KOB faoliyatiga integratsiyalashuvi natijasida yuzaga
keladigan yangi imkoniyatlar, iqtisodiy samaradorlik va innovatsion rivojlanish
omillari atroflicha o‘rganiladi.
1-jadval. Jahon bo‘yicha KOBlarning iqtisodiyotdagi ulushi (2023)
Hudud
KOBlar ulushi (%) Bandlikdagi hissasi (%)
Yevropa Ittifoqi
99%
66%
AQSh
99.9%
47.3%
Osiyo (umumiy)
97%
50–60%
O‘zbekiston
95%
75%
Manba:
World Bank SME Report, 2023
Bu ko‘rsatkichlardan ko‘rinadiki, KOBlar nafaqat iqtisodiy o‘sish, balki
ijtimoiy barqarorlik uchun ham muhim omildir. Shunday ekan, ularning raqamli
transformatsiyasini jadallashtirish global va milliy strategiyalarning ajralmas
qismiga aylangan.
O‘zbekistonda “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasiga muvofiq,
raqamli infratuzilmani kengaytirish va biznes subyektlarining texnologik
rivojlanishini ta’minlash bo‘yicha qator loyihalar amalga oshirilmoqda. 2022-yil
yakuniga ko‘ra, respublikada faoliyat yuritayotgan kichik biznes subyektlarining
faqat
34%
qismigina raqamli texnologiyalardan to‘laqonli foydalanmoqda [2].
1-rasm.
O‘zbekistonda kichik bizneslar orasida raqamli texnologiyalardan
foydalanish darajasi (2020–2023)
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
180
Bu statistik ma’lumotlar KOBlar orasida raqamli texnologiyalarga qiziqish
ortib borayotganini ko‘rsatadi, biroq rivojlangan mamlakatlar bilan
solishtirganda bu hali juda past ko‘rsatkichdir. Muammo asosan quyidagi omillar
bilan bog‘liq:
texnologik savodxonlikning yetarli emasligi,
dastlabki investitsiyalarning yuqoriligi,
texnik infratuzilmaning yetishmasligi.
Demak, raqamli transformatsiya KOBlar uchun nafaqat strategik imkoniyat,
balki zaruratdir. Ushbu maqolada kichik va o‘rta bizneslar uchun raqamli
transformatsiyaning afzalliklari, uni amalga oshirishdagi muammolar va ularni
bartaraf etish yo‘llari chuqur tahlil qilinadi.
Asosiy qism
Raqamli transformatsiyaning mohiyati
Raqamli transformatsiya (RT) — bu raqamli texnologiyalar yordamida
biznes jarayonlarini, tashkilot tuzilmasini, mijozlar bilan aloqalarni va umumiy
strategiyani qayta ko‘rib chiqish va optimallashtirish jarayonidir. RT nafaqat
mavjud tizimlarni avtomatlashtirish, balki butunlay yangi ish yuritish usullarini
shakllantirishga xizmat qiladi.
2
-jadval. Raqamli transformatsiya va raqamlashtirish o‘rtasidagi farq
Asosiy
mezonlar
Raqamlashtirish
Raqamli transformatsiya
Maqsad
Analog ma’lumotlarni raqamli
ko‘rinishga o‘tkazish
Biznes modelini raqamli
asosda qayta shakllantirish
Jarayon
Texnik jarayon
Strategik va tizimli yondashuv
Innovatsion
yondashuv
Kam
Yuqori
Mijoz bilan
aloqa
O‘zgarishsiz
Mijoz markazida qurilgan
Misol
Qog‘oz hujjatlarni PDF
ko‘rinishga o‘tkazish
Elektron tijorat platformasi
yaratish
Manba:
Deloitte Digital Strategy Guide, 2022
Bu jadvaldan ko‘rinib turibdiki, raqamlashtirish — bu transformatsiyaning
birinchi qadami, ammo RT kengroq, strategik va innovatsion o‘zgarishlarni
qamrab oladi.
Quyidagi diagramma raqamli transformatsiya jarayonining bosqichlarini
ifodalaydi:
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
181
1.
Raqamlashtirish
– analog jarayonlarni raqamli formatga o‘tkazish
2.
Avtomatlashtirish
– raqamli jarayonlarni dasturlar yordamida
bajarish
3.
Optimallashtirish
– resurslarni tejash va samaradorlikni oshirish
4.
Innovatsion transformatsiya
– yangi biznes modellari, mahsulotlar
va xizmatlar yaratish
Shu asosda grafikni chizamiz:
2-rasm. Raqamli transformatsiyaning 4 bosqichi
KOB uchun raqamli texnologiyalarning afzalliklari
№ Afzallik
Tavsif
1 Vaqt va ishchi kuchidan
samarali foydalanish
Avtomatlashtirish orqali xodimlar samaradorligi
oshadi; masofadan ishlash imkoniyati yaratiladi.
2 Xarajatlarni kamaytirish
Qog‘oz, texnika, ofis uskunalari xarajatlari
kamayadi; bulutli xizmatlar arzonroq tushadi.
3 Inventar
va
zaxiralarni
optimallashtirish
Real vaqt rejimida monitoring qilish orqali
zaxiralarni aniq rejalashtirish mumkin.
4 Mijozlar bilan munosabatni
boshqarish (CRM)
Mijozlar haqidagi ma’lumotlarni boshqarish
osonlashadi; samarali marketing yuritiladi.
5 Tahlil va tezkor qaror qabul
qilish
Ma’lumotlar asosida tez va aniq qarorlar qabul
qilinadi.
Resurslardan unumli foydalanish
: avtomatlashtirilgan tizimlar inson
resurslaridan tejash imkonini beradi.
Xaridorlar bilan aloqa
: CRM tizimlari yordamida mijozlar bilan
munosabatlar yaxshilanadi.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
182
Marketing imkoniyatlari
: raqamli marketing vositalari (SMM, SEO, email
marketing) orqali bozorda o‘z o‘rnini topish osonlashadi.
Moliyaviy monitoring
: raqamli hisob-kitob tizimlari orqali moliyaviy
nazorat kuchayadi.
O‘zbekistonda KOB subyektlarining holati
O‘zbekistonda kichik va o‘rta bizneslar iqtisodiyotning muhim qismini
tashkil qiladi. Ammo ko‘pchilik KOB subyektlari raqamli transformatsiyani to‘liq
joriy eta olmagan. Sabablari quyidagilardan iborat:
Texnologik savodxonlikning pastligi
Moliyaviy resurslar yetishmasligi
Infratuzilmaning cheklanganligi
3-rasm. O‘zbekistonda KOB subektlarining holati
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
183
4-rasm. Kichik bizneslarda raqamli texnologiyalardan foydalanish foizi
Yechim va tavsiyalar
Davlat tomonidan subsidiyalar va grantlar ajratish
Raqamli savodxonlik bo‘yicha o‘quv kurslarini tashkil etish
Texnologik startaplar bilan hamkorlik qilish
Raqamli infratuzilmani yaxshilash
Xulosa.
Kichik va o‘rta bizneslar uchun raqamli transformatsiya — bu
raqobatbardoshlikni oshirish, samaradorlikni kuchaytirish va yangi bozorlarga
chiqish uchun muhim vositadir. O‘zbekiston sharoitida bu jarayonni
tezlashtirish uchun tizimli yondashuv va davlat-hususiy sheriklik zarur.
Maqolada keltirilgan takliflar ushbu sohadagi muammolarni hal qilishga
ko‘maklashadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Tapscott, D. (2016). The Digital Economy: Rethinking Promise and Peril in
the Age of Networked Intelligence. McGraw-Hill Education.
2.
Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2014). The Second Machine Age. W. W.
Norton & Company.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qarori (2020). "Raqamli O‘zbekiston –
2030" strategiyasi.
4.
Deloitte Insights. (2023). Digital transformation for SMEs: Opportunities
and challenges.
5.
Statista (2024). Digital transformation adoption rates among SMEs
worldwide.
6.
Ro‘zimov Bahromjon Baxodirjonovich. Katta hajmdagi ma’lumotlar (big
data) texnologiyasining elektron tijoratda ishlatilishi. Vol. 44 (2024):
Gospodarka
i
Innowacje.
https://gospodarkainnowacje.pl/index.php/issue_view_32/article/view/2336
7.
Ruzimov Bahromjon Bakhodirjonovich. (2024). Computer networks: the
backbone of the digital age. Tafakkur_manzili iyun 1-qism 63-67.
https://doi.org/10.5281/zenodo.12508342
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
184
8.
Ruzimov Bahromjon Bakhodirjonovich. (2024). Leveraging cloud
technologies
in
education:
transforming
learning
environments.
Ta'lim_fidoyilari.
Iyun
1-qism
133-136.
https://doi.org/10.5281/zenodo.12508428
