DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
147
RAQAMLI IQTISODIYOTNING REAL TARMOQLARI UCHUN
MALAKALI KADRLAR TAYYORLASH TIZIMINI
TAKOMILLASHTIRISH.
Ro‘zimov Bahromjon Baxodirjonovich
PhD.
Andijan davlat universiteti
dotsenti bahromjon7174@inbox.ru
Mirabdullayeva Moxichexra Xayrullo qizi
Xamidov Muhammadjon Baxodir o‘g‘li
Andijon davlat universiteti, IT-injiniringi fakulteti
magistratura talabalari
https://doi.org/10.5281/zenodo.15489783
Annotatsiya (Abstract).
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida
real tarmoqlar uchun malakali kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish
masalalari ko‘rib chiqilgan. Raqamli iqtisodiyotning kengayishi natijasida ishlab
chiqarish, xizmat ko‘rsatish va boshqa iqtisodiy sohalarda yuqori darajada
raqamli kompetensiyalarga ega bo‘lgan mutaxassislarga bo‘lgan talab keskin
oshmoqda. Tadqiqot davomida O‘zbekiston Respublikasi ta’lim tizimida mavjud
bo‘lgan kadrlar tayyorlash jarayonidagi asosiy kamchiliklar aniqlanib, ularga
sabab bo‘layotgan omillar ilmiy asosda o‘rganib chiqildi. Xalqaro ilg‘or
tajribalarni o‘rganish va qiyosiy tahlillar natijasida, aniqlangan kamchiliklarni
bartaraf etish uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi. Shu bilan birga, raqamli
iqtisodiyotning talablariga mos keladigan ta’lim dasturlarini takomillashtirish,
ishlab chiqarish korxonalari bilan ta’lim muassasalari o‘rtasidagi hamkorlik
mexanizmlarini rivojlantirish, amaliy mashg‘ulotlarni samarali tashkil qilish
bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
Kalit so‘zlar:
raqamli iqtisodiyot, real sektor, malakali kadrlar, raqamli
kompetensiyalar, innovatsion ta’lim, mutaxassislarni tayyorlash.
Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi dunyo bo‘yicha yangi iqtisodiy
imkoniyatlar yaratmoqda. Bu jarayon, ayniqsa, real tarmoqlar — sanoat, qishloq
xo‘jaligi, xizmatlar va savdo kabi sohalarda sezilarli o‘zgarishlarga olib
kelmoqda. Raqamli texnologiyalarni qo‘llash orqali ishlab chiqarish jarayonlarini
avtomatlashtirish, resurslardan samarali foydalanish va yangi biznes
modellarini yaratish mumkin. Biroq, bu jarayonning muvaffaqiyatli amalga
oshirilishi uchun malakali kadrlar zarur. Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi
bilan birga, kadrlar tayyorlash tizimi ham o‘zgarishga ehtiyoj sezmoqda.
Zamonaviy texnologiyalarni to‘g‘ri qo‘llash va real tarmoqlarni raqamlilashtirish
uchun mutaxassislar tayyorlash zarurati o‘sib bormoqda. Maqolada raqamli
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
148
iqtisodiyotning real tarmoqlari uchun malakali kadrlar tayyorlash tizimini
takomillashtirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi.
Mavzuga oid adabiyotlarning tahlili (Literature review)
Raqamli iqtisodiyot va ta’lim tizimini rivojlantirishga oid ilmiy manbalar
chuqur tahlil qilindi. OECD (2021), Jahon banki (2020) tadqiqotlarida raqamli
iqtisodiyot sharoitida ta’lim tizimlarini modernizatsiya qilish zarurligi ko‘rsatib
o‘tilgan. Schwab (2017) raqamli transformatsiyaning iqtisodiy o‘zgarishlardagi
ta’sirini batafsil yoritgan. Shu bilan birga, O‘zbekiston Respublikasining
normativ-huquqiy hujjatlarida raqamli iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi
belgilangan.
Raqamli iqtisodiyot va uning real tarmoqlarga ta’siri
Raqamli iqtisodiyot - bu axborot texnologiyalari, sun'iy intellekt,
ma'lumotlar tahlili, internetni qo‘llab-quvvatlovchi infratuzilma va boshqalar
yordamida iqtisodiyotning turli tarmoqlarining rivojlanishini anglatadi. Ushbu
iqtisodiy modelda raqamli texnologiyalar ishlab chiqarish, savdo, xizmatlar va
boshqalar kabi real tarmoqlarni shakllantiruvchi asosiy vositalardan biriga
aylanmoqda.
Masalan, sanoat tarmoqlarida avtomatlashtirish, robotlashtirish, IoT
(Internet of Things) texnologiyalaridan foydalanish, shuningdek, sun'iy intellekt
va katta ma'lumotlar (big data) tahlili ishlab chiqarish jarayonlarini
optimallashtirish va samaradorlikni oshirishga yordam bermoqda. Shu bilan
birga, qishloq xo‘jaligida raqamli texnologiyalar yordamida hosildorlikni
oshirish, resurslardan yanada samarali foydalanish imkoniyatlari mavjud.
Malakali kadrlar tayyorlash tizimi
Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi kadrlar tayyorlash tizimini qayta ko‘rib
chiqishni taqozo etadi. An'anaviy ta'lim tizimi raqamli iqtisodiyot talablariga
javob bera olmaydi. Shu sababli, kadrlar tayyorlashda innovatsion yondashuvlar,
masofaviy ta'lim, korxonalarda trening va malaka oshirish kabi yangi metodlar
ishlab chiqilishi kerak.
Malakali kadrlar tayyorlash tizimining samarali ishlashi uchun ta'lim
muassasalarida zamonaviy texnologiyalar bilan ishlashni o‘rgatadigan o‘quv
dasturlari ishlab chiqilishi zarur. Bundan tashqari, ishlab chiqarish va boshqa
real tarmoqlar bilan hamkorlikda o‘quv dasturlarini yaratish va mutaxassislarni
amaliyotga yo‘naltirish zarur.
Xalqaro tajribalar
Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, raqamli iqtisodiyot uchun malakali
kadrlar tayyorlashda ilg‘or mamlakatlar turli yondashuvlarni qo‘llamaktalar.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
149
Masalan, Germaniyada sanoatni raqamlashtirish jarayonida mutaxassislar uchun
maxsus o‘quv kurslari va tayyorlov dasturlari mavjud. Shuningdek, Amerika
Qo‘shma Shtatlarida korporatsiyalar universitetlar bilan hamkorlik qilib,
mutaxassislar tayyorlashda amaliyot va innovatsion yondashuvlarni
qo‘llamoqdalar.
Ta'lim tizimining raqamli iqtisodiyotga moslashuvi
O‘zbekiston va boshqa mamlakatlarda ta'lim tizimi raqamli iqtisodiyot
talablariga moslashtirilishi zarur. Bu o‘rinda ta'lim dasturlarida raqamli
texnologiyalarni o‘rgatish, masalan, sun'iy intellekt, ma'lumotlar tahlili,
robototexnika, 3D printlash kabi kurslar kiritilishi kerak. Ta'limning barcha
bosqichlarida raqamli kompetensiyalarni rivojlantirishga qaratilgan o‘quv
dasturlari ishlab chiqilishi lozim.
Korxona va ta'lim muassasalarining hamkorligi
Kadrlar tayyorlashda ta'lim muassasalari va ishlab chiqarish korxonalari
o‘rtasidagi hamkorlik muhim rol o‘ynaydi. O‘quvchilarni amaliyotga jalb qilish,
korxonalar tomonidan taklif etilayotgan kurslar va malaka oshirish dasturlariga
ishtirok etish imkoniyatlarini yaratish kerak.
Shuningdek, kompaniyalar o‘z xodimlarini yangi texnologiyalar bo‘yicha
muntazam ravishda malaka oshirish kurslariga yo‘naltirishi zarur.
Innovatsion ta'lim metodlari
Innovatsion ta'lim metodlari, masalan, onlayn ta'lim va interaktiv
platformalar, talabalar va ishchi kuchi uchun raqamli iqtisodiyotning real
tarmoqlariga tayyorlash jarayonini qulaylashtiradi. Bu metodlar nafaqat
ta'limning samaradorligini oshiradi, balki unga kirish imkoniyatini kengaytiradi.
O‘zbekistonning bir qator yirik kompaniyalari va ta'lim muassasalari
raqamli transformatsiyani amalga oshirish uchun turli innovatsion dasturlarni
ishlab chiqmoqda. Masalan, "O‘zbektelekom" kompaniyasi tomonidan ishlab
chiqilgan "Raqamli sanoat" dasturi mutaxassislarni yangi texnologiyalar bilan
tanishtirishga qaratilgan. Boshqa davlatlarda, masalan, Singapurda, raqamli
iqtisodiyotga mos kadrlar tayyorlash bo‘yicha maxsus davlat dasturlari mavjud.
Tahlil va natijalar (Analysis and results)
Muammo turi
Respondentlar
soni
Qamrovi
(%)
Ta’lim dasturlarining eskirganligi
168
42%
Amaliy
ko‘nikmalarning
yetishmasligi
140
35%
Ishlab
chiqarish
bilan
92
23%
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
150
integratsiyaning zaifligi
1-jadval. Aniqlangan muammolarning foizdagi taqsimoti.
Tahlil natijasida quyidagi ilmiy asoslangan yechimlar taklif etildi:
Ta’lim dasturlarini innovatsion raqamli vositalar bilan boyitish;
Korxonalar bilan birgalikda dual ta’lim modelini joriy qilish;
Elektron ta’lim platformalari orqali maxsus raqamli kompetensiyalar
kurslarini tashkil qilish;
Davlat-xususiy sherikchilik asosida ta’lim ishlab chiqarish integratsiyasini
mustahkamlash.
Xulosa va takliflar.
Raqamli iqtisodiyotning real tarmoqlari uchun
malakali kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirishda asosiy e'tibor raqamli
kompetensiyalarni rivojlantirishga qaratilishi lozim. Ta'lim tizimiga yangi
texnologiyalarni o‘rgatish, ta'lim muassasalari va ishlab chiqarish o‘rtasida
hamkorlikni kuchaytirish va innovatsion ta'lim metodlarini qo‘llash kerak.
Kelajakda, raqamli iqtisodiyotning tarmoq mutaxassislari uchun talablar
o‘zgarishi mumkin, shuning uchun tizimning doimiy yangilanishi zarur.
Ishlab chiqilgan takliflar asosida O‘zbekiston va boshqa mamlakatlarda
raqamli iqtisodiyotning real tarmoqlarini muvaffaqiyatli rivojlantirish va
malakali kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish mumkin bo‘ladi.
Raqamli iqtisodiyot uchun malakali kadrlar tayyorlash tizimini samarali
rivojlantirish uchun quyidagilar tavsiya etiladi:
Ta’lim
dasturlarini
xalqaro
standartlarga
mos
ravishda
modernizatsiya qilish;
O‘quv amaliyotlarini ishlab chiqarish korxonalari bilan hamkorlikda
tashkil etish va rivojlantirish;
Raqamli ko‘nikmalarni shakllantiruvchi maxsus ta’lim kurslarini
muntazam ravishda tashkil qilish;
O‘qituvchilarning raqamli kompetensiyalarini muntazam oshirib
borish.
Quyida taklif etilgan tizimning umumiy sxemasi ko‘rsatilgan
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
151
1-rasm. Malakaliy kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish sxemasi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati (References):
1. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 05.10.2020 yildagi PF-6079-son
“Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga
oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” farmoni. https://lex.uz/ru/docs/-5030957
2. O‘zbekiston Innovatsion rivojlanish vazirligi. (2022). Raqamli transformatsiya
strategiyasi 2022-2025.
3. Ro‘zimov Bahromjon Baxodirjonovich. Katta hajmdagi ma’lumotlar (big data)
texnologiyasining elektron tijoratda ishlatilishi. Vol. 44 (2024): Gospodarka i
Innowacje.
https://gospodarkainnowacje.pl/index.php/issue_view_32/article/view/2336
4.
Ruzimov Bahromjon Bakhodirjonovich. (2024). Computer networks: the
backbone of the digital age. Tafakkur_manzili iyun 1-qism 63-67.
https://doi.org/10.5281/zenodo.12508342
6.
Ruzimov Bahromjon Bakhodirjonovich. (2024). Leveraging cloud
technologies
in
education:
transforming
learning
environments.
Ta'lim_fidoyilari.
Iyun
1-qism
133-136.
https://doi.org/10.5281/zenodo.12508428
