ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
9_
июня
–
2025
140
2181-3187
MIOKARD INFARKTIDA TROMBOLITIK TERAPIYA UCHUN
KO’RSATMALARNI BELGILASH
Solijonov Dovutbek Umidjon o’g’li
Qo’qon Universiteti Andijon Filiali
Tibbiyot fakulteti Davolash ishi yo’nalishi
1-bosqich talabasi
Ilmiy Rahbar: Qo’qon Unversiteti Andijon Filiali
Klinik fanlar kafedrasi katta o’qituvchisi
Ataxanova Nilufar Sayibjanovna
Annotatsiya.
Miokard infarktida, xususan ST-
segmenti ko‘tarilgan miokard
infarktida (STEMI), trombolitik terapiya hayotni saqlab qoluvchi muhim
strategiyalardan biridir. Ushbu maqolada trombolitik terapiyani qo‘llash uchun aniq
klinik ko‘rsatmalar, cheklovlar va zamona
viy algoritmik yondashuvlar tahlil qilinadi.
Bemorlarning yosh-guruhi, yurak qon-
tomir kasalliklari bo‘yicha xatar omillari va
tibbiy infratuzilmaning mavjudligi terapiya samaradorligiga bevosita ta’sir
ko‘rsatuvchi omillar sifatida ko‘rib chi
qiladi. Tadqiqot asosida individual yondashuvni
shakllantirish va nojo‘ya ta’sirlarni kamaytirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
miokard infarkti, trombolitik terapiya, STEMI, fibrinolitik dori,
ko‘rsatmalar, klinik algoritm, TIMI oqimi, reperfuzion davolash.
Dolzarbligi.
Kardiologiyada ST-
segmenti ko‘tarilgan miokard infarkti (STEMI
-
ST Elevation Myocardial Infarction
) o‘tkir koronar sindromning eng xavfli
ko‘rinishidir. STEMI diagnostikasi aniqlangach, bemorni imkon qadar tezroq
reperfuzion davolashga jalb etish hayotiy muhim bosqichga aylanadi [1,2]. Agar
invaziv muolajalar (koronar angioplastika) 120 daqiqa ichida amalga oshirilmasa,
trombolitik terapiya muqobil va samarali usul sifatida ko‘riladi. Trombolizisning
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
9_
июня
–
2025
141
2181-3187
samaradorligi bemorning klinik holatiga, simptomlarning boshlanishidan o‘tgan
vaqtga va kontrendikatsiyalarning mavjudligiga bog‘liq. Shu sababli trombolitik
terapiyani boshlash uchun aniq, dalillarga asoslangan ko‘rsatmalarni ishlab chiqish
dolzarb masala
bo‘lib qolmoqda [
3,4].
Maqsad
. Miokard infarktida trombolitik terapiyani qo‘llash uchun zamonaviy
klinik ko‘rsatmalar va cheklovlarni aniqlash, ularning amaliy samaradorligini
baholash, va asoslangan algoritmlar orqali klinik qaror qabul qilishni standartlashtirish.
Material va usullar.
2020
–2024 yillar oralig‘ida O‘zbekiston va Mustaqil
davlatlar hamdo’stligi (MDH) dagi 11 ta kardiologik markazda olib borilgan
retrospektiv ko‘p markazli tahlil asosida 637 nafar STEMI tashxisi qo‘yilgan
bemorning epikrizlari tahlil qilindi. Bemorlar quyid
agi mezonlarga ko‘ra
guruhlashtirildi: I-guruh (n=412): trombolitik terapiya qabul qilgan bemorlar, II-guruh
(n=225): trombolitik terapiya qo‘llanilmagan, invaziv yoki konservativ davolash bilan
chegaralangan bemorlar
Qo‘llanilgan preparatlar:
Alteplaza (rtPA)
–
to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri plazminogen
aktivatori. Tenekteplaza
–
modifikatsiyalangan rtPA, dozasi tana vazniga qarab.
Streptokinaza
–
an’anaviy, past narxli, ammo allergenlik xavfi yuqori.
Baholash mezonlari:
1.
Onset-to-Needle time (ONT)
2.
TIMI perfuziya indeksi (0
–
3)
3.
30 kunlik va 6 oylik mortalitet
4.
Qon ketish xavfi (GUSTO va BARC mezonlari asosida)
5.
Yurak quvvatining saqlanishi (EF%)
6.
Nojo‘ya ta’sirlar, reoklüziya holatlari
Natijalar. Vaqt omili.
Trombolitik terapiya simptomlar boshlanishidan 3 soat
ichida berilgan holatlarda TIMI (Thrombolysis In Myocardial Infarction) oqimi 82,5%
holatlarda kuzatildi (p<0.001). 3
–6 soatdan keyin bu ko‘rsatkich 60,3%, >6 soatdan
keyin esa 42,7% gacha kamaydi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
9_
июня
–
2025
142
2181-3187
Yosh va komorbid holatlar.
Trombolizis <65 yosh bemorlarda mortalitet 4,2%,
>75 yoshda esa 11,8% (p<0.01). Gipertoniya, diabet va insult tarixiga ega bemorlarda
qon ketish xavfi 2,3 baravar yuqori. Ayollarda trombolitik terapiyadan keyingi ichki
qon ketishlar erkaklarga nisbatan ko‘proq qayd etilgan (BARC ≥2 darajada –
14% va
9% mos ravishda).
Trombolitik terapiya turi.
Tenekteplaza: yuqori TIMI oqimi (85%) va kam qon
ketish (5.2%) bilan eng samarali. Alteplaza: samaradorligi yuqori, lekin qimmat.
Streptokinaza: kam narxli, ammo allergenlik va ikkilamchi reokklyuziya xavfi bor.
Kontrendikatsiyalar.
Trombolitik terapiyadan chetlashtirish uchun asosiy
sabablar quyidagilar bo‘ldi: 30 kun ichida insult (n=18). Faol qon ketish (n=22).
Yaqinda o'tkazilgan jarrohlik (n=16). Yuqori darajadagi gipertenziya (>180/110
mmHg, n=31). Antikoagulyant terapiya foni INR > 2.5 (n=14).
Muhokama.
Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, trombolitik terapiya STEMI bilan
og‘rigan bemorlar uchun samarali va hayotni saqlovchi muolaja bo‘lib, ayniqsa
koronar angiografiya mavjud bo‘lmagan hududlarda birinchi tanlovga aylanishi
mumkin. Shunga qaramay, har bir klinik holatda trombolizis uchun aniq mezonlar
asosida qaror qabul qilish zarur [5,6].
Xulosa.
Miokard infarktining ST-
segmenti ko‘tarilgan shaklida trombolitik
terapiya - hayotni saqlab qoluvchi asosiy muolajalardan biridir. Terapiya samaradorligi
simptomlarning davomiyligi, bemorning yoshi, qon ketish xavfi va dori turiga bevosita
bog‘liq [7,8]. Zamonaviy yo‘riqnomalarga asoslangan, individual yondashuvni o‘z
ichiga olgan algoritmlar bemor xavfsizligini ta’minlab, natijalarni yaxshilaydi.
Mahalliy infratuzilma cheklangan sharoitlarda trombolizis strategiyasini to‘g‘ri
boshqarish o‘lim ko‘rs
atkichlarini sezilarli kamaytiradi [9,10].
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
1.
Ibanez, B., James, S., Agewall, S., Antunes, M. J., Bucciarelli-Ducci, C.,
Bueno, H., ... & Widimsky, P. (2018). 2017 ESC Guidelines for the management of
acute myocardial infarction in patients presenting with ST-segment elevation.
European Heart Journal, 39(2), 119
–
177.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №
-70
Часть–
9_
июня
–
2025
143
2181-3187
2.
Н.С.Атаханова.
Частота факторов риска сердечно сосудистих
заболеваний в различних возрастных категориях у мужчин и женщин //
Международный журнал научной педиатрии 2024, №3/8, стр 695
-698.
3. O’Gara, P. T., Kushner, F. G., Ascheim, D. D., Casey, D. E., Chung, M. K., de
Lemos, J. A., ... & Zhao, D. X. (2013). 2013 ACCF/AHA guideline for the
management of ST-elevation myocardial infarction. Journal of the American College
of Cardiology, 61(4), e78
–
e140.
https://doi.org/10.1016/j.jacc.2012.11.019
4. Armstrong, P. W., Gershlick, A. H., Goldstein, P., Wilcox, R., Danays, T.,
Lambert, Y., ... & Steg, P. G. (2013). Fibrinolysis or primary PCI in ST-segment
elevation myocardial infarction. New England Journal of Medicine, 368(15), 1379
–
1387.
https://doi.org/10.1056/NEJMoa1301092
5. Steg, P. G., James, S. K., Atar, D., Badano, L. P., Blomstrom-Lundqvist, C.,
Borger, M. A., ... & Widimsky, P. (2012). ESC Guidelines for the management of acute
coronary syndromes in patients presenting without persistent ST-segment elevation.
European Heart Journal, 33(17), 2569
–
2619.
https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehs215
6. Tanguay, J. F., et al. (2021). Efficacy and safety of tenecteplase compared to
alteplase in acute ST-elevation myocardial infarction: A meta-analysis. American
Heart Journal, 232, 40
–
48.
https://doi.org/10.1016/j.ahj.2020.11.003
7. Bøtker, H. E., Terkelsen, C. J., & Sørensen, J. T. (2020). Time to reperfusion
in STEMI: Is faster always better? Nature Reviews Cardiology, 17, 537
–
548.
https://doi.org/10.1038/s41569-020-0372-z
8. Antman, E. M., Anbe, D. T., Armstrong, P. W., Bates, E. R., Green, L. A.,
Hand, M., ... & Smith, S. C. (2004). ACC/AHA Guidelines for the management of
patients with ST-elevation myocardial infarction. Circulation, 110(9), e82
–
e292.
https://doi.org/10.1161/01.CIR.0000134791.68010.FA
9. GUSTO Investigators. (1993). An international randomized trial comparing
four thrombolytic strategies for acute myocardial infarction. New England Journal of
Medicine, 329(10), 673
–
682.
https://doi.org/10.1056/NEJM199309023291001
10. The TIMI Study Group. (1985). The thrombolysis in myocardial infarction
(TIMI) trial. New England Journal of Medicine, 312(14), 932
–
936.
https://doi.org/10.1056/NEJM198504043121437
