Том 70 № 9 (2025)

Abstract: Intensive therapy in the postoperative period following neuro-oncological surgeries aims to reduce cerebral edema and protect cells from hypoxia and oxidative damage. This article provides a comprehensive analysis of the neuroprotective properties of dexmedetomidine, sodium oxybutyrate, and osmodiuretics, as well as their application and combined effectiveness. Dexmedetomidine, with its sympatholytic and anti-inflammatory effects, contributes to improved cerebral blood circulation. The efficacy of dexmedetomidine in lowering arterial pressure and providing neuronal protection further broadens its application. Considering its role in strengthening the blood-brain barrier, its use in neurosurgery marks a new dimension of its efficacy. The clinical advantages of dexmedetomidine in reducing postoperative complications are highly valued due to the aforementioned factors. This article presents a detailed analysis of the outcomes of using dexmedetomidine, sodium oxybutyrate, and osmodiuretics in intensive therapy following neuro-oncological surgery.

Annotatsiya. Ushbu maqolada raqamli texnologiyalar sharoitida bank boshqaruvini tashkil etishning xorijiy tajribalari tahlil qilinadi. Raqamlashtirish jarayonlarining bank faoliyatiga ta’siri, jumladan, sun’iy intellekt, blokcheyn, katta ma’lumotlar tahlili va avtomatlashtirilgan tizimlarning qo‘llanilishi o‘rganiladi. Xalqaro banklarning raqamli transformatsiya strategiyalari, mijozlar bilan ishlashda innovatsion yondashuvlar va operatsion samaradorlikni oshirish tajribalari misollar orqali ko‘rib chiqiladi. Maqolada raqamli texnologiyalarning bank boshqaruvi, xavf-xatarlarni boshqarish va moliyaviy xizmatlar sifatiga ta’siri tahlil qilinadi.

В данной статье рассматриваются вопросы повышения профессиональной компетентности учителей в условиях цифровой 
трансформации образования. Особое внимание уделяется применению инновационных технологий в процессе преподавания, их роли в формировании новых педагогических подходов, а также в развитии умений и навыков, 
соответствующих требованиям современного образования. 

В данной статье мы рассмотрим преимущества использования информационно-коммуникационных технологий (ИКТ) в образовании. Современный мир постоянно развивается и меняется, и образовательна система 
должна быть готова адаптироваться к этим изменениям. ИКТ предоставляют широкий спектр инструментов и возможностей, которые могут значительно улучшить обучение и образовательный процесс. Одним з главных преимуществ 
использования ИКТ в образовании является доступ к огромному объему информации. Интернет предоставляет огромное количество ресурсов, учебных материалов, электронных книг и т.д., которые позволяют ученикам и 
преподавателям получить достоверную и актуальную информацию на 
различные темы. 

Abstract. The leading cause of death in elderly patients currently remains heart disease, in particular acute coronary syndrome (ACS). Recently, revascularization therapy centers have been opened in almost all regions of our country. In particular, percutaneous coronary interventions (PCI) are carried out effectively to manage patients with ACS to improve the quality of life . These so-called endovascular interventions are currently a highly effective treatment method that can significantly improve the condition of patients and increase their tolerance to physical activity, returning people to normal everyday life.

Annotation. Coronary artery disease (CHD) remains the leading cause of death in elderly patients. Recently, centers for revascularization therapy have been opened in almost all regions of our country. In particular, percutaneous coronary interventions (PCI) are used to effectively manage patients with ACS and PICS to improve the quality of life. These so-called endovascular interventions are currently a highly effective treatment method that can significantly improve the condition of patients and increase their tolerance to physical activity, return people to normal everyday life.

Annotatsiya. Ushbu maqolada intermodal tashishlar tizimida konteyner oqimlarini samarali boshqarish va optimallashtirish bo‘yicha model ishlab chiqishga e’tibor qaratilgan. Konteynerlar harakatini muvofiqlashtirish, transport turlari o‘rtasida yuk almashinuvi jarayonlarini soddalashtirish hamda logistika zanjirining har bir bo‘g‘inida resurslardan oqilona foydalanish orqali umumiy tashish xarajatlarini kamaytirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Maqolada matematik modellashtirish va optimallashtirish usullaridan foydalangan holda konteyner oqimlarini boshqarish modeli ishlab chiqilgan bo‘lib, u yuklarni eng qisqa vaqt va eng kam xarajat bilan yetkazib berishni ta'minlashga qaratilgan. Model transport yo‘nalishlari va operatsion shartlar asosida testdan o‘tkazilgan. Tadqiqot natijalari intermodal tashishlarda konteyner oqimlarini samarali boshqarish orqali logistika tizimining barqarorligi va iqtisodiy samaradorligini oshirish mumkinligini ko‘rsatadi

Annotatsiya. Ushbu maqolada intermodal tashish tizimini tashkil etishning texnik va iqtisodiy samaradorligi tahlil qilinadi. Turli transport turlari (avtomobil, temir yo‘l, dengiz transporti) ishtirokida yuk tashishning kombinatsiyalangan shakli orqali yuk tashish jarayonining samaradorligini oshirish imkoniyatlari o‘rganiladi. Texnik jihatdan yuklarni uzluksiz va tez yetkazib berish, logistika operatsiyalarini optimallashtirish kabi jarayonga ta’sir qiluvchi omillar ko‘rib chiqilgan. Iqtisodiy baholashda tashish xarajatlari, vaqt tejalishi, atrof-muhitga ta’sir, investitsiya samaradorligi kabi ko‘rsatkichlar asosida intermodal tashishning afzalliklari baholangan. Maqolada intermodal tizimni joriy etish bo‘yicha taqqoslamali tahlillar, baholash usullari va amaliy misollar keltirilgan. Tadqiqot natijalari intermodal transport logistikasi samaradorligini oshirish va barqaror transport tizimini shakllantirish uchun muhim asos bo‘lib xizmat qiladi.

В условиях глобализированного рынка эффективная организация перевозки грузов становится ключевым фактором конкурентоспособности компаний. Исследование посвящена анализу методов и стратегий, позволяющих оптимизировать процессы транспортировки грузов на основе технологии съемных кузовов. Рассматриваются основные элементы, влияющие на эффективность перевозок, такие как выбор маршрутов, использование и управление складскими запасами.   Особое внимание уделяется оптимизации логистических цепочек и взаимодействию всех участников процесса — от производителей до конечных потребителей.

         Annotatsiya: Ushbu maqolada bugungi kunda dunyo iqtisodiyotining integratsiyalashuvi fonida moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga (MHXS) o‘tishning maqsadi va ahamiyati xususida so‘z yuritilgan. Bunda chet el tajribasiga asoslangan holda, milliy hisob tizimimizni moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari asosida tashkil etishning ijobiy jihatlari va afzalliklari, shuningdek, MHXSga o‘tishning foydali taraflarini inobatga olib, kelajakda amalga oshirilishi zarur bo‘lgan yo‘nalishlar bo‘yicha amaliy tavsiyalar shakllantirilgan.

Annotatsiya. Ushbu maqolada biometrik autentifikatsiya tizimlariga tahdid soluvchi xavfsizlik muammolari tahlil qilinadi hamda ularni bartaraf etish uchun mavjud texnik va tashkiliy himoya usullari ko‘rib chiqiladi. Avvalo, autentifikatsiya protokollariga nisbatan amalga oshiriladigan hujumlar — masqarad, takroriy uzatish, soxtalashtirish, kechiktirish va tanlangan matn asosidagi hujumlar turlari bayon qilinadi. Asosiy e’tibor biometrik autentifikatsiya vositalariga, xususan, foydalanuvchining barmoq izi, yuz tasviri yoki boshqa jismoniy-biologik belgilariga asoslangan tizimlarga qaratilgan. Har bir tahdid turi yuzaga kelish ssenariysi bilan birga tahlil qilinadi va unga nisbatan taklif etiladigan samarali himoya choralari — tiriklikni aniqlash texnologiyalari, kriptografik shifrlash, ko‘p faktorli autentifikatsiya, vaqt belgilari, sessiya nazorati kabi yondashuvlar bilan tavsiflanadi. Maqolada keltirilgan jadval biometrik autentifikatsiya tahdidlarini tizimli ko‘rinishda taqdim etib, ularni baholash va solishtirish imkonini beradi. Tadqiqot natijalari biometrik xavfsizlik tizimlarining samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi texnologik yechimlarni ishlab chiqishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Аннотация: Мақолада Амалий дастур пакетларини ўқитишда интерфаол методлардан фойдаланишга оид методик тавсиялар берилган. Мазкур мақолада “Мулоҳазалар хисоби” мавзусини ўқитишда интерфаол методлардан “Ручка стол ўртасида” методи, “Мулоҳазалар хисоби аксиомалари” мавзусини ўқитишда эса “Блиц-ўйин” методини ва “3х4” технологиясини тадбиқ қилиш намуналари келтирилган. Аввало, барча интерфаол методлар “Ручка стол ўртасида” методи, “Блиц-ўйин” методини ва “3х4” технологиялари тўғрисида маълумотлар, ўтказиш технологияси, ушбу технология ўтказилиш босқичлари ўрганилган ва маъруза ҳамда амалий машғулотда қўллаш усуллари ёритилган.

This article provides examples of the use of interactive methods in the teaching of "Feedback", the method "Pen in the middle of the table", and the teaching of "Axioms of feedback" in the teaching of "Blitz-game" and "3x4" technology. First of all, all the interactive methods are studied, the method of "Pen in the middle of the table", the method of "Blitz-game" and "3x4" technology, the technology of transmission, the stages of implementation of this technology and methods of application in lectures and practical training.

Abstract. The article presents the results of preoperative preparation, anesthesia and surgical treatment of patients operated on for non-toxic nodular goiter. A new approach to preoperative preparation for thyroid surgery is described. The effectiveness in the preoperative period of using the modified method of preoperative preparation using sibazon and droperidol and anesthesia with the use of ketamine and the advantages of this method compared with other methods of general anesthesia are shown.

Аннотация: В статье рассматривается применение нечетко-множественного подхода для оценки перспективности месторождений подземных вод (ПВ) в условиях Средней Азии. В условиях техногенных нагрузок и ухудшения экологической обстановки оценка и рациональное использование водоносных пластов (ВПВ) приобретают особую актуальность. Предложен нечетко-логический метод, основанный на модели Мамдани, для анализа параметров ВПВ с учетом лингвистической неопределенности исходной информации. Используется программный пакет Fuzzy Logic Toolbox в среде Matlab для построения нечетких моделей, которые позволяют экспертам–гидрогеологам качественно оценить перспективность месторождений с помощью вербальных правил. Результаты моделирования демонстрируют среднее расхождение с фактическими данными в 5,27%, что подтверждает адекватность подхода. Выводы подчеркивают перспективность интеграции полученных результатов в автоматизированные системы управления водозаборами.

Annotatsiya: Yangi Oʻzbekiston davrida mamlakatimizning taraqqiyot yoʻlida ayollarning ijtimoiy faolligini oshirish va ularni har tomonlama qoʻllab-quvvatlash muhim vazifalardan biri sifatida belgilangan. Ayollar jamiyatning ajralmas qismi boʻlib, ularning ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy va madaniy hayotdagi faol ishtiroki davlat taraqqiyotining barqarorligi va farovonligi uchun zamin yaratadi. Shu bois, yangi Oʻzbekiston taraqqiyotida ayollarning ijtimoiy faolligini ragʻbatlantirish va ularni qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan samarali strategiyalar ishlab chiqish va amalga oshirish dolzarb masalalardan hisoblanadi.

Annotatsiya: Yangi Oʻzbekiston taraqqiyotining asosiy ustunlaridan biri sifatida ayollarning ijtimoiy jarayonlarga faol jalb etilishi muhim ahamiyat kasb etadi. Davlat siyosatida gender tengligini ta’minlash, ayollarning huquq va imkoniyatlarini kengaytirish, ularning jamiyatdagi o‘rnini mustahkamlash masalalari ustuvor vazifa sifatida belgilangan. Bu yo‘nalishda amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar, yangi qonunlar hamda strategiyalar mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda.

Badiiy adabiyot va adabiyotshunoslik tushunchalarini bir-biridan ayro  holda tasavvur qilish mumkin emas, albatta. Badiiy asarning qiymatini belgilashdagi muhim omillardan biri bu – adabiyotshunoslar tomonidan unda yoritilayotgan muammo, qahramonlar xarakteri, shuningdek mavzu va g‘oya, badiiy asar tili, uning kompozitsiyasi va yana bir qancha unsurlarining o‘rganilishidir. Ayniqsa, asar poetikasiga to‘xtalganda uning eng nozik jihatlariga ham e’tibor berish va kichik bir detalning vazifasini ham ochib berish nazariyotchilar tomonidan amalga oshiriladigan ish hisoblanadi. Hozirgi kunda o‘zbek adabiyoti rivojlanib borayotgan tur va janrlardagi o‘ziga xosliklar, shakl va mazmunning o‘zgarishi, modernistik va posmodernistik adabiyotning shakllanishi, mantiqsizlik nazariyasi va falsafiy asarlarning paydo bo‘lishi bilan xarakterlanadi. Bu jarayonda janrlar taraqqiyotida ham ko‘plab o‘zgarishlarning guvohi bo‘lmoqdamiz. Jumladan, nasrda drabllar, mini romanlar, yoki aksincha qissa yoki roman hajmiga teng hikoyalar, nazmda esa uchchanoq va ignabarg she’rlar yoki bir so‘zdan iborat lirik asarlarning yaratilishi fikrimizning yaqqol isbotidir. Xususan, ilmiy ishimiz obyekti hisoblanmish qissa janri ham dastlab paydo bo‘lgandan to hozirgi kunga qadar ko‘plab adabiyotshunoslar tomonidan o‘rganilib, uning janr xususiyatlari yoxud adib qissalari poetikasi misolida dissertatsiyalar, ilmiy maqolalar, monografiyalar chiqarilmoqda. Dastlab, ushbu janr rus adabiyotshunosligida V.G.Belinskiy, M.Baxtin, S.Lixachev, N.Nadejdin kabi olimlar tomonidan uning tuzilishi, tabiati, janrlarga bo‘linishiga ko‘ra roman va hikoya oralig‘idagi voqealar bayoni ekanligi shungidek, roviy nutqi, hikoya qilinishi ham nazariy jihatdan asoslab berilgan bo‘lsa, o‘zbek adabiyotshunosligida I.Sulton, O.Sharafiddinov, M.Qo‘shjonov, B.Nazarov, U.Normatov, H.Umurov, Q.Yo‘ldoshev, B.Karimov, Y.Solijonov, D.Quronov[1] kabi bir qator olimlar tomonidan janr xususiyatlari haqida o‘z asarlarida so‘z yuritiladi. Qissa janrining adiblar ijodi misolida poetik strukturasi ham bir qancha tadqiqotchilar tomonidan o‘rganilgan. Jumladan, Sh.Doniyorova, U.Rasulova va M.Boboxonovlarning[2] bu borada amalga oshirgan ishlari ham muhim ahamiyatga ega hisoblanadi.

[1] Султонов И. Адабиёт назарияси. – Тошкент: Ўқитувчи, 1986; Шарафиддинов О. Ижодни англаш бахти. – Тошкент: Шарқ, 2004; Қўшжонов М. Моҳият ва бадиият. – Тошкент: Ғ.Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1977; Назаров Б. Ҳаётийлик – безавол мезон. – Тошкент: Фан, 2008; Умуров Ҳ. Адабиёт назарияси. – Тошкент: Шарқ, 2002; Каримов Б. Адабиётшунослик методологияси. – Тошкент: Муҳаррир, 2011; Солижонов Й. ХХ асрнинг 80-90 йиллари ўзбек насрида бадиий нутқ поэтикаси. Филол. фан. док... дисс.  – Тошкент, 2002; Солижонов Й. Ҳақиқатнинг синчков кўзлари. – Тошкент: Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий кутубхонаси, 2009;  Қуронов Д. Адабиётшуносликка кириш. – Тошкент: А.Қодирий номидаги халқ меъроси нашриёти, 2004; Қуронов Д. Чўлпон ҳаёти ва ижодий мероси. – Тошкент: Ўқитувчи, 1997; Қуронов Д. Адабиётшунослик назарияси. – Тошкент: Академнашр, 2018.

[2] Дониёрова Ш. Омон Мухтор ижодида янгича талқинлар. – Тошкент: Turon zamin ziyo, 2017. –Б.112.; Расулова У. ХХ аср ўзбек қиссачилиги (поэтик изланишлар ва тараққиёт тамойиллари). Филол.фан.док...дисс. – Тошкент: 2020. –Б.249.; Бобохонов М. Ўзбек қиссачилигида бадиий психологизм. – Тошкент: Баёз. 2014. –Б.132.

Annotatsiya: Ushbu ilmiy maqolada O‘zbekiston Respublikasida davlat boshqaruvi tizimida zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining qo‘llanilishi, ularning huquqiy asoslari, amaliy holati va yuzaga kelayotgan dolzarb muammolar yoritilgan. Shuningdek, xorijiy ilg‘or tajribalar asosida davlat xizmatlarini raqamlashtirish, elektron hukumat infratuzilmasini shakllantirish, fuqarolar bilan interaktiv aloqalarni mustahkamlash va huquqiy islohotlar doirasida istiqbolli takliflar ilgari surilgan.

Annotatsiya. Miokard infarktida, xususan ST-segmenti ko‘tarilgan miokard infarktida (STEMI), trombolitik terapiya hayotni saqlab qoluvchi muhim strategiyalardan biridir. Ushbu maqolada trombolitik terapiyani qo‘llash uchun aniq klinik ko‘rsatmalar, cheklovlar va zamonaviy algoritmik yondashuvlar tahlil qilinadi. Bemorlarning yosh-guruhi, yurak qon-tomir kasalliklari bo‘yicha xatar omillari va tibbiy infratuzilmaning mavjudligi terapiya samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatuvchi omillar sifatida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot asosida individual yondashuvni shakllantirish va nojo‘ya ta’sirlarni kamaytirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Abstract: Pathologies occurring in the body are characterized by the induction of severe complications affecting all systems. The significance of perioperative monitoring of key homeostatic parameters, including colloid osmotic pressure, blood plasma osmolality, and blood coagulation potential, is highlighted. Alterations in these parameters are considered inevitable during surgical interventions, particularly in patients with concomitant diseases. The correction of volume disturbances is considered a primary task determining the outcome of surgical treatment. Infusion-transfusion therapy utilizing colloid and crystalloid solutions, along with the accompanying hemodilution, has a significant impact on homeostatic parameters. This literature review was conducted to gain a deeper understanding of the pathophysiology of these processes.

Abstract: The use of general anesthesia is unquestionable in the surgical correction of congenital ophthalmic pathologies occurring in children. Anesthetic approaches employed in these cases are typically aimed at enhancing the quality of surgical interventions. Unlike other branches of ophthalmic surgery, the impact of the anesthetics used on the functional state of the visual organs is of significant importance. Certain anesthetics (ketamine) and agents (muscle relaxants) can increase intraocular pressure during surgery, potentially inducing unexpected adverse effects. Therefore, a tailored approach is essential in selecting anesthetic agents and techniques for surgeries for congenital ophthalmic pathologies in children, aiming to prevent potential complications that may arise during and after surgery.