ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–5_ июня–2025
415
2181-
3187
CHAYKOVSKIYDIŃ OPERA JANRINDAǴI 3 BÓLIMLI FORMANIŃ
ORNI
Ózbekstan mámleketlik konservatoriyası
Nókis filialı, “Ulıwma kásiplik hám social
gumanitar pánler” kafedrası Muzıkatanıw
qánigeligi 2-kurs studenti
Abdikarimova Indira Toxtarbay qızı
Ilimiy basshı: Kamalova Gúlmaryam Maksetdullaevna
Annotaciya:
Bul
maqalada
Rus
kompozitorı
P.I.Chaykovskiydiń
dóretiwshiligindegi Evgeniy Onegin operasınıń Lenskiy ariyası “Я вас люблю” diń
talıqlanıwı haqqında sóz etiledi.
Gilt sózler:
Kompozitor, dóretpe, shıǵarma, opera, simfoniya, balet, variaciya,
muhabbat, ayrılıq, roman.
Annotation:
This article discusses the analysis of the aria “Ya vas lyublyu” (I
love you) from the opera Eugene Onegin by the Russian composer P.
I. Tchaikovsky.
Key words:
Composer, creation, work, opera, symphony, ballet, variation, love,
separation, novel.
Аннотация:
В этой статье обсуждается анализ арии “Я вас люблю” из
оперы Евгений Онегин русского композитора П. И. Чайковского.
Ключевыe слова
: Композитор, создание, произведение, опера, симфония,
балет, вариация, любовь, расставание, роман.
Belgili rus kompozitorı Pyotr Ilich Chaykovskiy XIX ásirdiń iri kompozitorları
arasında óziniń jaqtı uqıbı menen bólek ajıralıp turadı. Kompozitor, dirijyor, muzıka
sınshısı hám jámiyetlik ǵayratker bolǵan P.I.Chaykovskiy M.I.Glinka hám
A.S.Dargomijskiylerdiń dawamshısı retinde rus klassik kompozitorları qatarınnan
múnásip jay alǵan. Kompozitor sheber psixolog-artist retinde turmısdaǵı ámeldegi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–5_ июня–2025
416
2181-
3187
haqıyqat, sezimler, zamanlaslarınıń quramalı hám qarama-qarsılıqlı álemin úlken
emocional kúsh penen óz dóretpelerinde sáwlelendiredi. Ol óz dáwirine tán bolǵan,
ulıwmalasqan qaharmanlar obrazın jarattı. Onıń dóretiwshiliginde opera, balet,
simfoniya, oratoriya, variaciya, fortepiano ushın shıǵarmalar hám basqa da shıǵarmalar
dóretti. Men sonıń ishinde Chaykovskiydiń opera janrındaǵı Evgeniy Onegin
operasınan Lenskiydiń ariyasına itibar qaratpaqshıman. Sebebi bul ariya “Я вас
люблю” ápiwayı 3 bólimli formada jazılǵan.
Evgeniy Onegin – P.I.Chaykovskiydiń tanıqlı operası bolıp, ol Aleksandr
Pushkinniń “Evgeniy Onegin” romanına tiykarlanǵan. Operanıń bir neshe tanıqlı
ariyalarınıń biri “Lenskiy ariyası” esaplanadı. Bul ariya opera waqıyasınıń oraylıq
obrazlarınan biri bolǵan Vladimir Lenskiy tárepinen atqarıladı.
Lenskiy ariyası - operanıń 1-aktında, Lenskiy ornına jazılǵan, ol jas hám idealistik
shayır bolıp tabıladı. Chaykovskiy bul ariyada muhabbat, doslıq hám óziniń jek
kóriwlerin ańlatadı. Ayırım talıqlawlarǵa kóre, bul ariya tekǵana Lenskiydiń jeke
sezim-sezimlerin emes, bálki ulıwma bir shaxstıń turmısındaǵı qayǵılardı hám ishki
gúreslerdi de sáwlelendiriledi. Ariya operanıń drama hám muzıkasında úlken
áhmiyetke iye. Lenskiy ariyasında óziniń qız dosı Olga menen bolǵan baylanısı hám
dosı Evgeniy Onegin menen bolǵan konflikciyadan kelip shıqqan halda, óziniń ishki
qarama-qarsılıqların ańlatadı. Bul jeke sezimlerdiń tereńligin hám adamlar arasındaǵı
baxıtsızlıqtı aytıp ótedi. Ol, sonıń menen birge, turmıstıń ádalatsızlıǵın hám
keshirimliligin sezedi. Bunıń muzıkasında Chaykovskiydiń romantik usılı anıq
kórinedi, ol óziniń názik hám izbe-iz melodiya sızıǵına iye. Texnikalıq tárepten qatal
bolıp, vokalistlardan ájayıp kontroller hám joqarı registrlardı talap etedi. Bul ariya
opera atqarıwshıları tárepinen óziniń vokal sheberligin kórsetiw ushın qollanıladı.
Lenskiy ariyası “Я вас люблю” .
Ariyanıń dúzilisine názer awdaratuǵın bolsaq, ol gomofon garmoniyalı fakturada,
ápiwayı úsh bólimli formada, 4/4 ólshemde, E-dur (mi major) tonlıǵında, Moderato
(ortasha) tempinde jazılǵan. Romans 2 takt kirisiw menen baslanadı. Bunda II-basqısh
hám D funkciyaları menen arpedjio fakturasında kórsetilip, 3/4 ólsheminde berilgen.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–5_ июня–2025
417
2181-
3187
Vokal partiyası 3-taktten Lenskiydiń “Men seni jaqsı kóremen” atlı sózi menen
L’istesso tempinde 4/4 ólshemde baslanadı. (1-mısal)
Lenskiy Olga menen bolǵan múnásebetlerin eslep, onıń muhabbatına bolǵan
isenimin, Olga menen árman qılǵan baxtın oylaydı. Bul kórinis birinshi bólimde 2 gáp
ishinde keltirilip ótilgen olar dúzilisi jaǵınan bir birine sáykes emes gáplerden
quralǵan. Bul bólimde gáptegi taktler sanı teń bolmaǵanlıǵı sebepli kvadratlı emes
dáwirge kiredi. 2-gáp baslanǵan waqtında meno mosso tempinde baslaydı hám gáp
juwmaǵına kelip, animando tempine ózgeredi. (2-mısal)
Sxema1-bólim
1-gáp
2-gáp
a
7 t.
b
6 т.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–5_ июня–2025
418
2181-
3187
Ekinshi bólimde ariya dawamında muzıkanıń ritmi páseyedi hám dramatik bolıp
baradı. Lenskiy óziniń idealistlik súwretlewinen bas keship, haqıyqattı tán alıwǵa
májbúr boladı. Bul bólim baslanıwında Andante non tanto tempinde hám jańa tonallıq
penen baslanadı yaǵnıy b-moll (si bemol minor). 2 gápten dúzilgen bolıp, ózgesheligi
gápler bir birine uqsas emes hám taktler sanı teń emes. Kompozitor bul jerde
Lenskiydiń xarakteri minor tonlıǵında kórsetip bergen. (3-mısal) Diapazonı kishi
oktava si notasınan ekinshi oktava sol notasına shekem. Bul bólimde kulminaciya si
bemol notasınan sol bekar notasına shekem sekiriw arqalı boladı.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–5_ июня–2025
419
2181-
3187
Úshinshi bólim ariya aqırına kelgende muzıkada tek ǵana ashshılıq hám
úmitsizlik bilinedi. Lenskiy óziniń muhabbat sezimlerin ámelge asırıwdıń qıyınlıǵın
hám Olga menen bolǵan waqıtların joytqanın túsinip jetedi. Muzıka qayǵılı hám
tragediyalı bolıp, bul bólektiń dramatik kúshin asıradı. Bul bólim Andante non tando
tempinde baslanıp, eki gápten quralǵan, onıń uqsaslıǵı birinshi bólimdegi sózleri
tákirarlanǵan, al akkomponimenti bolsa ózgergen. Bul bólimde de taktler sanı teń
bolmaǵanlıqtan kvadratsız. (4-mısal)
Soń shıǵarmanıń juwmaǵı Olga hám Lenskiydiń dueti menen juwmaqlanadı.
Ariyasining úsh bólegi Lenskiydiń ishki gúreslerin jáne onıń muhabbatı hám doslıǵına
bolǵan óziniń sadıqlıǵın sáwlelendiredi. Ol birinshi bólekte muhabbat sezimlerin eń
shın júrekten tárizde ańlatadı, ekinshi bólimde óziniń gúmanları hám qarama-
qarsılıqların sezedi, hám úshinshi bólekte bolsa úmitsizlik hám baxıtsızlıq penen
júzlesedi. Bul ariya operanıń eń tereń hám tásirli momentlerinen biri bolıp tabıladı.
Paydalanǵan ádebiyatlar:
Sxema 2-bólim
1-gáp
2-gáp
c
7 t.
d
6 t.
Sxema 3-bólim
1-gáp
2-gáp
e
7 t.
f
8 t.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–5_ июня–2025
420
2181-
3187
1.
Qaraqalpaqstan kompozitorları, muzıka dóretiwshileri hám izertlewshileriniń
antalogiyası. Nókis “Qaraqalpaqstan” 2024
2.
G.M.Kamalova. Kompozitor Dariko Djanabaeva. Nókis “Ilimpaz” 2023-j.
3.
Charshemov, J., & Orazalieva , G. (2024). BAROKKO DÁWIRINIŃ
GARMONIYASÍ. Вестник музыки и искусства, 1(3), 49–53. извлечено от
https://science.uzdknf.uz/index.php/science/article/view/144
4.
XORMEYSTER MÁMBETOVA ZAMIRA ABDIJABBAROVNANIŃ
QARAQALPAQ MUZIKA MÁDENIYATINA QOSQAN ÚLESI. (2025).
Ustozlar
Uchun
,
65
https://pedagoglar.org/02/article/view/6998
5.
QARAQALPAQSTANDA XOR RAWAJLANIWINDA XORMEYSTER
ÓTENIYAZOVA
BÁHÁRGÚL
XOJANIYAZOVA
TUTQAN
ORINI.
(2025).
Ustozlar Uchun
,
65
https://pedagoglar.org/02/article/view/6995
6.
Kamalova G. QÁLEMI ÓTKIR KOMPOZITOR (D. Djańabaeva
dóretiwshilik jolı) //Вестник музыки и искусства. – 2023. – Т. 1. – №. 2. – С. 37-39.
7.
Kamalova G. JAMIL CHARSHEMOVTÍŃ “POPURRI” SHÍǴARMASÍNÍŃ
ÓZGESHELIGI //Вестник музыки и искусства. – 2024. – Т. 1. – №. 4. – С. 52-57.
