Лексико-семантические особенности терминологических сочетаний, связанных с риэлторской деятельностью в английском и узбекском языках

Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika –

Зарубежная лингвистика и
лингводидактика – Foreign

Linguistics and Linguodidactics

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics

Lexical and Semantic Features of Terminological Collocations
Related to Real Estate Activity in English and Uzbek

Zaynab EGAMNAZAROVA

1

Termez State Pedagogical Institute

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received March 2025
Received in revised form

10

April 2025

Accepted 2 April 2025
Available online
25 May 2025

This article focuses on revealing the lexical-semantic

features and morphological formation characteristics of

terminological collocations related to real estate activities in

English and Uzbek languages. Furthermore, the study classifies

the terms used in real estate activities in both languages based
on their usage aspects and develops percentage ratios

accordingly.

2181-3701/© 2025 in Science LLC.
DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol3-iss5

/S

-pp288-296

This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (

https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru

)

Keywords:

Terminological collocation,
field-specific terms,

grammatical models,
terminological component,
nomination,

idiomatic expression,
lexical-semantic features,
semantics,

lexical meaning.

Ingliz va o‘zbek tillarida rieltorlik faoliyatiga oid termin
birikmalarning leksik-semantik o‘ziga xosliklari

ANNOTATSIYA

Kalit so‘zlar:

Terminologik birikma,

sohaviy terminlar,
grammatik modellar,
terminologik komponent,
nominatsiya,

iborali belgi,

leksik-semantik
xususiyatlar,

semantika,

leksik ma’no.

Ushbu maqola ingliz va o‘zbek tillaridagi rieltorlik faoliyatiga

oid termin birikmalarning leksik-semantik xususiyatlari,
ularning morfologik yasalish xosliklarini ochib berishga

qaratilgan. Shuningdek ingliz va o‘zbek tillaridagi rieltorlik

faoliyatiga oid terminlar qo‘llanilishi jihatidan guruhlarga

tasniflanib, foiz nisbatlari ishlab chiqilgan.

1

PhD, Termez State Pedagogical Institute.

Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика

и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics

Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701

289

Лексико-семантические особенности терминологических

сочетаний, связанных с риэлторской деятельностью

в английском и узбекском языках

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

терминологическое

сочетание,

профессиональные

термины,

грамматические модели,

терминологический

компонент,

номинация,

фразеологический

признак,

лексико-семантические

особенности,

семантика,

лексическое значение.

Данная статья направлена на раскрытие лексико-

семантических

особенностей

и

морфологической

структуры терминологических сочетаний, связанных с

риэлторской деятельностью в английском и узбекском

языках. Также проведена классификация терминов по

признаку их употребления в указанных языках и

рассчитаны процентные соотношения.

KIRISH

Tadqiq etilgan maqolada termin yasalishining eng sermahsul usuli sodda va erkin

birikmalarni murakkab “so‘z ekvivalentlariga” aylantirishdan iborat bo‘lgan sintaktik

usul hisoblanadi. Zamonaviy terminologiyada ushbu “usul” yordamida “Yevropa

tillarining turli o‘rganilgan terminologiyalari tarkibining 60% – 95% shakllanadi, bu esa

terminologik birikmalarning (qo‘shma terminlar) bir so‘zli terminlarga nisbatan

ustunligini ko‘rsatadi”.

Terminologik birikma (TB) deganda biz terminologiya tizimida nominatsiya birligi

bo‘lgan birikmani, shuningdek, maxsus so‘zning nomi sifatida xizmat qiladigan ikki (yoki

undan ortiq) to‘liq qiymatli so‘zlarning semantik va grammatik birikmasini tushunamiz.

Terminologik birikmaning tuzilishi “u chaqirayotgan tushuncha”ning turdosh

tushunchalar tizimidagi o‘rnini ko‘rsatadi.

ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA

So‘z birikmasi shakllangan yaxlit bir butun tushunchani ifodalovchi birlikdir,

masalan, so‘z birikmasi gapda predmet guruhi yoki predikat guruhi, sifatlovchi va

aniqlovchi va hokazo holatlarda qo‘llaniladi. U nafaqat murakkab grammatik tarkibga

ega, balki mantiqiy tabiatiga ko‘ra murakkab birlik sifatida grammatik shaklni ham

ifodalaydi. U “birikma holda, bir vaqtning o‘zida bir nechta tushunchalarning

kombinatsiyasini aniq ifodalaydi, ularning har biri alohida-alohida butun bir birlik

sifatida olingan kombinatsiyadan farq qiladi”.

Birikmalar so‘zning semantik taqsimoti prinsipi asosida quriladi. Odatda,

birikmani o‘rganishda unda so‘zning qandaydir xususiyatlari borligi taxmin qilinadi

masalan, u gapda nominatsiya birligi vazifasini bajarishi va butun birlik sifatida gapda

yaxlit bir gap bo‘lagi bo‘lib keladi.

Sohaviy terminlar ma’lum bir bilim sohasiga xos bo‘lgan asosiy tushunchalarni

ifodalaydi va terminologik birikmalarni yasash uchun tarkibiy va semantik yordam bo‘lib

xizmat qiladi. Tahlil shuni ko‘rsatdiki, ingliz tilidagi rieltorlik terminologiyasida eng

samarali bo‘lgan terminologik birikmalarni, biz L.B. Tkacheva tobe bog‘lanishlar asosida

izchil terminologik birikmalarga

va

frazemali terminologik birikmalarga

ajratamiz, bunda

munosabatlar yuklamalar va bog‘lovchilar yordamida bog‘lanadi.

Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика

и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics

Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701

290

MUHOKAMA VA NATIJALAR

Tilning tarkibiy qismlari va grammatik modellari soniga bog‘liq holda izchil

terminologik birikmalarni ko‘rib chiqamiz.

I.

Bogʻlovchilar yordamida bog‘langan terminologik birikmalar bizning

tadqiqotimizda eng samarali ishlatiladigan termin-birikmalar bo‘lib chiqdi. Bu
terminologik iboralardagi komponentlar soniga qarab

ikki, uch

va

to‘rt

komponentli

terminologik birikmalar farqlanadi.

Eng keng tarqalgan turi ikki komponentli TB bo‘lib, modellashtirish usuli

yordamida ikki komponentli terminologik birikmalarni hosil qiluvchi quyidagi modellar
aniqlandi:

N+N, A+N, Ving+N, PII+N, N+ Ving, Num+N, A+Ving.

1.

Ikki komponentli terminologik birikmalar hosil qilishning eng samarali modeli

sifat+ot (A+N)

modelidir, ya’ni ko‘p komponentli terminologik birikmalarimizning

aksariyati qurilgan asosiy model namunalar hisoblanadi. Bu termin birikmasi ot,
aniqlovchisi esa sifatdoshdir, masalan:

productive- labour – samarali mehnat; natural growth – tabiiy o‘sish; economic good

– iqtisodiy foyda; legal risk – tavakkalchilik; price boom – narxlarning keskin o‘sishi; wealth
economy – farovonlikning iqtisodiy nazariyasi.

Nafaqat sodda, balki murakkab sifatdosh ham sifatlovchi vazifasini bajara oladi,

masalan:

special – purpose funds – maxsus maqsadli fondlar; deep – discount bond– rishta;

sotilgan: sezilarli chegirma bilan; single – factor model – yagona omil modeli; duty – free
items – soliqqa tortilmaydigan tovarlar; interest – free account – foizsiz hisob.

2.

Ikkinchi eng samarali –

ot + ot (N+N)

. Atributiv otning roli: oddiy va murakkab

terminlarni bajarishi mumkin. Otning asosiy vazifasida obyektni, obyektivlikni bildiradi
va qo‘shimcha funksiya sifatida belgilashi mumkin ya’ni belgi vazifasini ham bajaradi.
Belgilaganda, iborali belgi orqali belgilaydi ot atributning obyektiv xususiyatini birinchi
o‘ringa qo‘yadi; chunki bu erda, birinchi navbatda, obyekt belgilanadi.

A.A. Potebnyaning fikricha, “ot atribut sifatida fikrga o‘zining avvalgi mustaqilligi

xususiyatini kiritadi”.

Biz atributiv funksiyaga ega quyidagi oddiy otlarni taqdim etamiz:

income distribution – daromadlarni taqsimlash; government bonds davlat

obligatsiyalari; sales approach – sotishni rag‘batlantirish usullari; commodity movement –
mahsulot taqsimoti; mechanism design – rag‘batlantirish mexanizmi; opportunity cost –
tanlov narxi.

Qo‘shma ot sifatlovchi so‘z sifatida ishlatilishi mumkin.

trademark act –

tovar belgisi to‘g‘risidagi qonun; sales – type lease –

sotish turi

bo‘yicha ijara; cost – benefit calculation – xarajat va foyda smetasi; input – output table –
kirim-chiqim jadvali; blank – check tactic – bo‘sh tekshirish taktikasi; stock – appreciation
rights – aksiyalarning qiymatini oshirish huquqi.

2.1.

Uchinchi eng samarali model

harakat nomi + ot (Ving+N)

boʻlib, bunda

birinchi element harakat nomi bilan ifodalanadi va termin yasalishi jarayonida sifatdosh
bo‘lib o‘zgaradi, shu jumladan murakkab shakldagi gap bo‘lagi bo‘lib keladigan
terminologik birikmalar hisoblanadi, masalan:

marketing mix – murakkab marketing; buying agent – xarid agenti; sliding – scale

budget – moslashuvchan dastur– smeta; market – sharing arrangement – savdo bozorlari
bo‘limi; labour – saving debt – mehnat xarajatlarini tejash omili.

Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика

и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics

Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701

291

2.2.

To‘rtinchi unumdor model

o‘tgan zamon sifatdoshi + ot (PII+N)

bo‘lib, unda

birinchi element o‘tgan zamon fe’li bilan ifodalanadi, uning ma’nosi o‘zining zamon
xususiyatini yo‘qotib, sifat xarakterini kasb etadi. Demak, sifatlovchi birinchi element
sifatdoshga aylangan, masalan:

remained dormant – harakatsiz kapital; indicated cost – belgilangan narx; leveraged

lease – aralash moliyaviy lizing; passed dividend – o‘tkazib yuborilgan dividend; trade –
marked article – markali tovarlar; price – maintained goods – chakana narxlar to‘g‘risidagi
qonun hujjatlarida narxlari belgilangan tovarlar; value – added tax – Qo‘shilgan qiymat
solig‘i; accumulated – earnings tax – taqsimlanmagan foyda solig‘i.

2.3.

Kam mahsuldor guruhlardan biri

ot + Harakat nomi (N+Ving)

modeli bo‘lib,

unda ikkinchi element xarakat nomi bilan ifodalanadi, masalan:

board melting – kompaniyaning muhim ishlarini muhokama qilish uchun kompaniya

direktorlarining yig‘ilishi; rights offering – aksiyalarni imtiyozli sotib olish huquqini taklif
qilish; tax saving – soliq to‘lovlarining kamayishi hisobiga tejamkorlik; price – of – the
action financing – mulk daromadidan qo‘shimcha moliyalashtirish.

1.6

.

Eng kam samarali guruh

son+ot (Num+N)

va

sifat+harkat nomi (A+Ving)

modellaridir, masalan:

fourth market – to‘g‘ridan-to‘g‘ri investorlar o‘rtasida kotirovkasiz qimmatli

qog‘ozlarni xarid qilish va sotish, “to‘rtinchi” bozor; first board – birja ma’muriyati
tomonidan belgilangan fyuchers shartnomalarini yetkazib berish sanasi, “birinchi
kengash”; dual listing – bir nechta fond birjalarida ro‘yxatga olingan, “ikki” kotirovka
qilingan qimmatli qog‘ozlar.

Tahlildan ko‘rinib turibdiki, eng samarali usullar: ikki komponentli terminologik

birikmalarni shakllantirish

A + N (177 birlik, 37,12%), N + N (156 birlik, 36,56%), PP + N

(36 birlik)

modellaridir.

5,61%, Ving+N (34 birlik, 5,29%), N+Ving (18 birlik, 2,80%)

,

semantik imkoniyatlarni ifodalaydi; Shuni ta’kidlash kerakki, N+N modeliga muvofiq
termin birikmalarida, birinchidan; ot atributivdir. P.Tomas oʻz asarida “ikki yoki undan
ortiq otlar qoʻshilib, tushuncha hosil qilganda va keyinchalik terminni ifodalaganda,
birinchi ot atributiv tarzda qoʻllanadi...” deb keltirgan.

II.

Qo‘llanilishi jihatidan terminologik birikmalarning ikkinchi turi ikki tarkibli

birikmalarning birlamchi modellari asosida shakllangan uch tarkibli terminologik
birikmalar hisoblanadi. Keyinchalik murakkablar paydo bo‘lib, terminologik birikmalarga
shakllantiruvchi qoʻshish yoʻli bilan yasaladi yoki boshqa bir termin yoki terminologik
birikma bilan ifodalanadi va koʻp komponentli terminologik iboralar deb ataladi. V. M.
Leychik yangi turdagi modellarning paydo bo‘lishini “terminologik paradigmalarning
kengayishi va murakkabligi sifatida belgilaydi”. Tadqiqot olib borilgan tahlillar shuni
ko‘rsatdiki, uch tarkibli terminologik iboralar quyidagi modellar bo‘yicha shakllantirildi:

N+N+N, A+N+N, PII+A+N, Ving+N+N, PII+N+N, N+Ving+N, N+A+N, Adv+PH+N,
Num+N+N

2.1.

Uch komponentli terminologik birikmalarni shakllantirishning eng samarali

usuli bu:

sifat + ot + ot modeli (A+N+N)

, masalan:

direct finance lease – to‘g‘ridan-to‘g‘ri moliyaviy lizing; net profit margin –

rentabellik koeffitsienti; gross income margin – daromad koeffitsienti; normal investment
practice – oddiy investitsiya amaliyoti; current market value – joriy bozor qiymati; blue sky
law – qimmatli qog‘ozlarni sotish va chiqarishni tartibga soluvchi turli shtatlarda amaldagi
qonunlar, “ko‘k osmon qonuni”.

Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика

и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics

Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701

292

2.2.

Ikkinchi eng samarali model –

ot + ot + ot {N+N+N)

, masalan:

income tax table – daromad solig‘i jadvali; Internation Joint Ventures – qo‘shma

korxonalarni yaratish; Profit Maximisation Theory – maksimal daromad nazariyasi; stock
exchange price – birja narxi; Discount Credit Line-

buxgalteriya kredit liniyasi; asset

allocation decision – investitsiyaga oid qarorlar; company income tax – korporativ
daromad solig‘i.

2.3.

Uchinchi eng samarali model –

o‘tgan zamon sifatdosh

shakli + sifat + ot

(PII+A+N)

, masalan:

limited legal capacity– cheklangan imkoniyatlar; expected annual capacity –

kutilayotgan yillik ishlab chiqarish; tax – based income policy – soliq imtiyozlari va
jarimalarga asoslangan daromad siyosati.

2.4.

To‘rtinchi eng samarali model –

Ving+N+N

harakat nomi + ot + ot

, masalan:

Operating Income Margin – maxsus operatsion foyda;

Standing Interpretations

Committee – standartlarni talqin qilish qo‘mitasi; floating rate bond – suzuvchi foizli
obligatsiya; nonqualifying stock option – soliq bo‘limining ko‘rsatmalariga rioya
qilmaydigan kompaniya xodimlarining aksiyalarini sotib olish huquqi.

2.5.

Ko‘p qo‘llanilishiga ko‘ra beshinchi; uch komponentli terminologik birikmalar

modeli

o‘tgan zamon sifatdosh shakli + ot + ot: (PII + N- + N)

, masalan:

fixed term contract:–

shartnomaning belgilangan muddati; Discounted Payback

Period – investitsiyalarning diskontlangan qaytarilish muddati; risk – adjusted discount
rate; –

riskga moslashtirilgan chegirma stavkasi; tax -based income policy – soliq

imtiyozlari va jarimalarga asoslangan daromad siyosati; long – dated currency swap –
uzoq muddatli valyuta almashinuvi; discounted cash flow – pul oqimini diskontlash
natijasida olingan summa.

2.6.

Terminologik birikmalar soni nisbatan kamroq bo‘lgan terminologik iboralar

quyidagi modelga ko‘ra shakllangan:

ot + harakat nomi + ot (N+Ving+N)

,

masalan:

cost accounting plan – hisoblash tizimi, buxgalteriya hisobi; price distorting effect –

narxni buzish effekti; Arbitrage Pricing Theory:–

arbitraj bahosi nazariyasi.

N+A+N, Adv+PH+N, Num+N+N

modellari unumdorligi past bo‘lib,

N+PII+N,

A+N+Ving

, modellarining esa umumiy soni har bir model uchun 5-1 birlik bilan

ifodalanadi, masalan:

tax differential theory – soliqlarni farqlash nazariyasi; serially produced goods –

ommaviy ishlab chiqarilgan mahsulotlar; five percent rule – Qimmatli qog‘ozlar dilerlari
milliy assotsiatsiyasi, dilerlardan qimmatli qog‘ozlarni sotishda axloqiy me'yorlarga rioya
qilishni talab qiluvchi adolatli amaliyotlar qoidasi; public debt financing – davlat qarzini
moliyalashtirish.

Uch komponentli terminologik birikmalarning tahlili shuni ko‘rsatdiki, eng

samarali modellar

ot + ot + ot (N+N+N)

va

sifat + ot + ot (A+N+N) (A+N+N)

modellaridir.

Ving+N+N, N+Ving+N, VII+N+N, N+A+N

Adv+PII+N, Num+N+N, N+PII+N

va A+N+Ving

modellari ko‘p qo‘llanilmaydigan modellar bo‘lib, ularning har biri faqat 1,

4, 5 yoki 6 birlik bilan ifodalanadi.

Ko‘p komponentli terminologik birikmalarning eng samarali “shakllanishi”

bo‘yicha uchinchi o‘rinni to‘rt komponentli terminologik birikmalar egallaydi. To‘rt
komponentli termin iboralar quyidagi

A+N+N+N, N+N+N+N, N+N+Ving+N, N+A+N+N,

A+N+.Ving+N, VII+A+N+N, A+A+N+N, N+ N +VII+N, A+N+A+N, N+N+A+N,

VH+N+N+N

modellari bo‘yicha tuzilgan.

Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика

и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics

Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701

293

To‘rt komponentli terminologik birikmalarni shakllantirish modellari quyidagi

jadvalda keltirilgan.

1-jadval.

To‘rt komponentli TI larni shakllantirish modellari

Model

Model namunasi

Miqdori

Foizi

A+N+N+N

Real estate mortage note – ko‘chmas mulk ipotekasi;
restrictive trade practices act –tadbirkorlik amaliyotini

cheklovchi qonun;

direct materials cost basis – qo‘shimcha xarajatlarni

taqsimlash uchun asos sifatida olingan ishchilarning ish

haqi;

high volume production capability – yuqori hajmli ishlab

chiqarish imkoniyati;

extra risk life insurance – xavfli kasblar bo‘yicha

shaxslarni korxona hisobidan sug‘urta qilish;

direct materials cost basis – umumiy xarajatlarni

taqsimlash uchun asos sifatida olingan asosiy materiallar
narxi;

corporate profits tax liability – korporativ daromad

solig‘ini to‘lash majburiyati.

8

1,06

N+N+N+N

Interest rate risk management–

foiz stavkasi riskini

boshqarish;

service output depreciation – bajarilgan ish hajmiga

mutanosib ravishda hisoblanadigan amortizatsiya usuli;

bid price determination model – taklif narxini aniqlash

modeli;

capital stock exchange offer – aksiyalarni almashtirish

taklifi;

contract fund status report – shartnoma bo‘yicha

mablag‘larning holati to‘g‘risida hisobot;

Unit Share Investment Trust – aksiyadorlik investitsiya

fondi;

resale price maintenance law – yagona narx qonuni;

8

1,06

N+N+Ving +N

cash profit sharing plan – foydaning bir qismi naqd

pulda to‘lanadigan foydani taqsimlash tizimi; Capital Asset

Pricing Model – moliyaviy aktivlarning rentabelligini
baholash modeli;

Commodity Futures Trading Commission –birja savdosi

uchun komissiya fyuchersi.

3

0,4

N+A+N+N

Standard direct materials cost – asosiy moddiy

xarajatlar standarti;

farm seasonal labour market–

mavsumiy qishloq xo‘jaligi

bozori;

3

0,4

A+N+Ving

+N

durable goods manufacturing industry – uzoq muddatli

mahsulotlar ishlab chiqarish sanoati;

negotiable income producing assets – o‘tkaziladigan

daromad aktivlari;

2

0,02

VII+A+N+

N

hired agricultural labour market – yollanma qishloq

xo‘jaligi mehnat bozori;

2

0,02

Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика

и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics

Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701

294

registered competitive market maker – ro‘yxatdan o‘tgan

raqobatchi bozor ishtirokchisi.

A+A+N+N

finite – life real-estate investment trusts –

1

0,1

N+N+VII+

N

London Interbank Offered Rate –
London xalqaro bankining taklif stavkasi;

1

0,1

A+N+A+N

private purpose municipal bonds – xususiy maqsadlar

uchun munitsipal obligatsiyalar;

1

0,1

N+N+A+N

common stock capital accounts – oddiy aksiyalar uchun

ustav kapitali hisoblari.

1

0,1

VII+N+N+

N

discounted cash flow method – diskontlangan pul oqimi

usuli;

1

0,1

Yuqoridagi jadvaldan ko‘rinib turibdiki, to‘rt komponentli terminologik

birikmalarni shakllantirishning eng samarali modellari

sifat + ot + ot + ot (A+N+N+N)

va

ot + ot + ot + ot (N +N+N+N)

modellaridir. To‘rt komponentli TI hosil bo‘lishining past

mahsuldor modellari

N+N+Ving+N; N+A+N+N; A+N+Ving+N; VII+A+N+N; A+A +N+N;

N+N +VII+N; A+N+A+N; N+N+A+N; VII+N+N+N

modellaridir, chunki modellarning har

biri 1, 2 va 3 birliklar bilan ifodalanadi.

Ingliz iqtisodiy terminologiyasida ushbu terminologik birikmalarning tahlili shuni

ko‘rsatdiki, eng samarali tobe bog‘lanishga ega bo‘lgan ikki komponentli izchil
terminologik birikmalardir. Qolgan modellar unumdorligi past bo‘lib chiqdi (uch va to‘rt
komponentli terminologik birikmalar), oz sonli birliklar bilan ifodalanadi.

II.

Navbatdagi termin guruhi frazemali terminologik birikmalar yoki bosh va tobe

bog‘lanuvchi terminologik birikmalar orqali guruhlashtiriladi. Modellashtirish usulidan
foydalanib, biz frazemaviy birikmalar orqali tuzilgan quyidagi modellarni aniqladik,
ulardagi komponentlar soni ikkitadan yettitagacha bo‘lgan terminologik birikmalar
kiradi:

1.

ikki komponentdan iborat frazemali terminologik birikmalar – masalan:

after

taxes

–

soliqlar ushlab qolingandan keyin;

2.

uch komponentli frazema terminologik birikmalar – birlik, masalan:

elements of

tax – soliq elementlari;

3.

to‘rt komponentli frazemali terminologik birikmalar – masalan:

dues on

imported goods – import tovarga boj;

4.

besh komponentli frazemali terminologik birikmalar – masalan:

profit on net

worth ratio

–

o‘z kapitalining rentabellik darajasi;

5.

olti komponentli frazema terminologik birikmalar – masalan:

exempt from tariffs

on imported goods

– soliqdan ozod qilinadigan import tovarlar;

6.

yetti komponentli frazema terminologik birikmalar – masalan:

amount of

drawing under (a) letter of credit

– akkreditiv summasi.

Quyida predlogli terminologik birikmalarning bosh gap va qo‘shma gaplarning

hosildorlik darajasiga qarab miqdoriy va foiz nisbati keltirilgan.

Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика

и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics

Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701

295

2-jadval.

Frazemali terminologik birikmalar (FTB)

Predlod

Frazemali terminologik iboralarga misollar

Soni Foizi

Of

Admission of liability moliyaviy javobgarlikni o‘z zimmasiga olish;

advance free of interest – foiz hisoblanmaydigan kredit;

147

55,8

On

money on account – hisob raqamdagi pul;

23

8,7

In

difference in value – narxlardagi farq;

23

8,7

For

Losses for shareholders – akssiyadorlarning moliyaviy yo‘qotishlari

20

7,6

And

profit and loss account – foyda va zarar hisob-kitobi;

17

6,46

At

bill at short date – qisqa muddatli hisob;

7

2,66

From

Financing from banks – bank hisobidan moliyalashtirish;

4

1,5

Per

earnings per share – aksiyadan olinadigan daromad;

4

1,5

By

Issue by Tender Method – tenderga asoslangan savdosi;

3

1,14

Without

without pay – tekin;

3

1,14,

Under

under order – buyurtmaga asosan;

2

0,76

Against

advance against goods – tovarlarga nisbatan kredit;

2

0,76

After

bill after sight – taqdim etilgandan keyin to‘lanadigan hisob;

2

0,76

Within

within power – vakolatlari doirasida;

1

0,38

Above

above the cost of production – ishlab chiqarish tannarxidan baland narx;

1

0,38

Before

Earnings before taxes – foizlardan keyin, lekin soliqlardan oldingi korporativ

foyda;

1

0,38

As

advance as earnest money – avans – depozit;

1

0,38

Until

good until cancelled – Mijozdan brokerga “bekor qilinmaguncha amal qiladi”.

1

0,38

XULOSA

Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, frazemali terminologik birikmalar yoki terminologik

birikmalar predloglar yordamida ko‘proq shakllanadi va taqdim etilgan tadqiqotda son
va foiz nisbatlarida frazeologik terminologik birikmalarni shakllantirishning eng samarali
modellari

on, in, for

predloglarining modellardir.

Ulardan eng samaralisi prelogli model bo‘lib, eng samarali predlogli model

of

predlogli modeldir,

at, per, by, from, below, without, within, above, against, after, as, until

predlogli modellar unumsiz bo‘lib chiqdi. Ushbu predloglar va bog‘lovchilarga ega bo‘lgan
har bir model kam sonli frazema terminologik birikmalarni hosil qilish uchun xizmat qiladi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:

1.

Muzaffarovna, K. O. (2023). The Role of Dance Terminology in Linguistics.

Genius Repository, 26, 83–85.

Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика

и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics

Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701

296

2.

Qodirova Mukaddas Tog’ayevna, . (2022). THE STUDY OF PRAGMATIC

FEATURES OF ADDRESSING UNITS IN UZBEK LANGUAGE. CURRENT RESEARCH
JOURNAL OF PHILOLOGICAL SCIENCES, 3(03), 61–66. https://doi.org/10.37547/
philological-crjps-03-03-12

3.

Thomas J. Meaning in Interaction: An Introduction to Pragmatics. -London:

Longman, 1995. – P. 34

4.

Thomas J. Meaning in Interaction: An Introduction to Pragmatics. -London:

Longman, 1995. – P. 34

5.

Tkacheva L.B. Basic patterns of English terminology. / L.B. Tkacheva // Tomsk:

Publishing house of Tomsk University. – 1987. – P. 40

6.

Годер, Н.М. О логической структуре понятия, выраженного словосочетанием.

Логико-грамматические очерки [Текст] / Н. М. Годер. – М., 1961. – C. 63

7.

Лейчик, В. М. Терминоведение: предмет, методы, структура [Текст] / В. М.

Лейчик // Издание 3-е. – М.: Издательство ЛКИ, 2007. – C. 97

8.

Лейчик, В. М. Терминоведение: предмет, методы, структура [Текст] / В. М.

Лейчик // Издание 3-е. – М.: Издательство ЛКИ, 2007. – C. 97

9.

Потебня, А. А. Из записок по теории словесности [Текст] / А. А. Потебня. –

Харьков, 1905. – C. 105

10.

Kholikov, B. A. 1-sho ‘ba THE LANGUAGE OF FANTASY: LINGUISTIC FEATURES

IN MYTHOLOGICAL AND FANTASY LITERATURE. ILMIY VA PROFESSIONAL TA’LIM
JARAYONIDA MULOQOT, FAN VA MADANIYATLAR INTEGRATSIYASI, 17.