Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная
лингвистика
и
лингводидактика
–
Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Soft skills and national values
Mumin BABAJANOV
1
International Islamic Academy of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2025
Received in revised form
10
March 2025
Accepted 25 March 2025
Available online
25 April 2025
The article presents information and comparative studies of
knowledge and skills about unique human abilities and their
management, which in modern science are called soft skills and
actually existed in the Holy Quran and Hadith 14 centuries ago.
2181-3701
/©
2025 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol3-iss4
/S
-pp367-377
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
Quran,
Hadith,
soft skills,
flexibility,
emotional intelligence,
confidence and
self-motivation,
acceptance of criticism and
self-development,
creative thinking.
Soft skills va milliy qadriyatlar
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
Qur
’
on,
hadis,
soft skills,
moslashuvchanlik,
hissiy intellekt,
ishonch va
o‘
z-
o‘
zini
motivatsiya qilish,
tanqidni qabul qilish va
o‘
z-
o‘
zini rivojlantirish,
ijodiy fikrlash.
Ushbu maqolada zamonaviy fanda soft skills deb atalayotgan
insonning noyib qobiliyatlari va ularni boshqarish haqida
bilimlar va k
o‘
nikmalar aslida Qur
’
oni Karim va hadislarda
bundan 14 asr oldin ham mavjud ekanligi haqida ma
’
lumotlar
berilgan va qiyosiy solishtirishlar
o‘
rganilgan.
1
PhD, Senior lecturer, International Islamic Academy of Uzbekistan. E-mail: babajanov.mumin@gmail.com
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2025) / ISSN 2181-3701
368
Soft skills и национальные ценности
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Коран,
хадисы,
гибкие навыки,
гибкость,
эмоциональный
интеллект,
уверенность и
самомотивация,
принятие критики и
саморазвитие,
творческое мышление.
В статье представлена информация и сравнительные
исследования знаний и навыков об уникальных
способностях человека и управлении ими, которые в
современной науке называются мягкими навыками и
фактически существовали в Священном Коране и хадисах
14 веков назад.
KIRISH
Bugungi kunda shaxsiy va professional muvaffaqiyatga erishish uchun faqat texnik
yoki ilmiy bilimlar yetarli emas. Insonning har tomonlama taraqqiy etishi, jamiyatda
muvaffaqiyatli integratsiya qilishi va boshqalar bilan samarali muloqotda bo‘lishi uchun
"soft skills"
–
ko‘nikmalarning o‘rni juda muhimdir. Ushbu ko‘nikmalar orasida hissiy
intellektni rivojlantirish, ishonch va o‘z
-
o‘zini motivatsiya qilish, tanqidni qabul qilish,
ijodiy fikrlash, moslashuvchanlik kabi fazilatlar alohida o‘rin tutadi. Qur’on va hadislar
insonning ruhiy va ma’naviy o‘sishida bebaho manbalar bo‘lib, soft skills ko‘nikmalarni
rivojlantirishda ularga asoslanish mumkin. Qur’on insonni halollik, sabr
-toqat, va
mas’uliyat kabi sifatlarni rivojlantirishga chaqiradi, hadislar esa kundalik hayotda bu
fazilatlarni qanday qo‘llash bo‘yicha
ko‘rsatmalar beradi. Masalan, hissiy intellekt –
ya’ni
o‘z hissiyotlarini boshqarish va boshqalarning hissiyotlarini tushunish qobiliyati –
Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v.)ning odamlarga nisbatan rahmdil va o‘zini tutishdagi
ideal namunalari orqali targ‘ib etiladi. Bundan tashqari, tanqidni qabul qilish va o‘z
-
o‘zini
rivojlantirishga Qur’onda va hadislar orqali alohida e’tibor qaratilgan. Qur’on insonni
tafakkur qilishga, o‘zining xatti
-harakatlarini tahlil qilishga undaydi, hadislar esa har bir
musulmonni
ng har kuni o‘zini o‘zgartirib, yaxshilikka intilish kerakligini o‘rgatadi. Shu
bilan birga, ijodiy fikrlash va moslashuvchanlik kabi zamonaviy hayotning talablari ham
islomiy manbalarda o‘z aksini topadi, chunki Qur’on har qanday vaziyatda ijobiy
yechimla
r topishga va doimo yaxshilikka intilishga chaqiradi. Ushbu maqolada Qur’on va
hadislar nuqtai nazaridan soft skills ko‘nikmalarning ahamiyati va ularni hayotga tadbiq
etish yo‘llari keng ko‘rib chiqiladi. Mazkur mavzu har bir inson uchun ma’naviy va amali
y
hayotda qo‘llaniladigan boy manba bo‘lishi bilan birga, zamonaviy jamiyatda
muvaffaqiyatga erishishda ham muhim ahamiyatga ega.
Quyida yuqorida sanab o‘tilgan soft skillslar, moslashuvchanlik (adaptability),
hissiy intellekt (emotional intelligence), ish
onch va o‘z
-
o‘zini motivatsiya qilish (self
-
confidence & motivation), tanqidni qabul qilish va o‘z
-
o‘zini rivojlantirish (feedback &
self-
improvement), ijodiy fikrlash (creativity) kabi ko‘nikmalarni kur’on va hadis asosida
qiyosiy o‘rganamiz
.
MOSLASHUVCHANLIK (ADAPTABILITY)
Moslashuvchanlik (adaptability)
–
o‘zgaruvchan sharoitlarga tez va samarali
moslashish qobiliyatidir. Bu ko‘nikma zamonaviy ish muhitida, o‘qish jarayonida yoki
kundalik hayotda muhim ahamiyatga ega. U o‘zgarishlarga ijobiy munosabatda bo‘lish,
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2025) / ISSN 2181-3701
369
yangi vaziyatlarni tezda tushunish va ularga qaror qabul qilishni o‘z ichiga oladi.
Moslashuvchanlik (adaptability) Qur’onda to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri bu atama bilan
ifodalanmasada, mazmunan u sabr, irodani mustahkamlash va sharoitlarga muvofiq
harakat qilish tushunchalari bilan bog‘liq. Qur’onda sabr va tavakkul qilish haqidagi
oyatlar moslashuvchanlikka ishora qiladi:
“Alloh hech bir jonni uning kuchi
yetmaydigan narsaga mas
’
ul qilmaydi.
” –
(Baqara surasi, 286-oyat),
arabcha matni
–
الَ
لاكُي
ااهاعْسُو هلَ إ اًسْفان ُ هاللَّ ُف
Bu oyatda insonning imkoniyatlariga ko
‘
ra sharoitga moslashib
yashashi
ta’kidlanadi.
Payg‘ambarimiz
Muhammad
(s.a.v.)
o‘z
hadislarida
moslashuvchanlikka, ya’ni o‘zgaruvchan vaziyatlarda sabr qilish va donolik bilan
harakat
qilishni targ‘ib qilganlar. Masalan
:
"Ishlarning eng yaxshisi mo‘tadilligidir
."(Imom
Buxoriy va Imom Muslim rivoyatlari), arabcha matni-
ا
َ
ه
ُ
ط َس رو
َ
أ رو ُم
ُ ر
لْا ُ رْ
ي
َ
خ
Bu hadisda inson
hayotidagi har xil holatlarda muvozanatni saqlash va o‘zgaruvchan
sharoitlarga muvofiq
tarzda harakat qilishning fazilati o‘rgatilgan. Moslashuvchanlik (adaptability) soft skills
sifatida, shuningdek, Qur’on va hadis asosida ruhiy va axloqiy qobiliyat sifatida ham
yuqori qadrlanadi. Moslashuvchanlik (adaptability) ning 3
ta, o‘zgaruvchan sharoitlarga
moslashish, stressni boshqarish va yangi vaziyatlarni qabul qilish, yangi bilim va
ko‘nikmalarni tez o‘zlashtirish ko‘nikmasini qur’on va hadis bilan tatqiq qilamiz.
O‘zgaruvchan sharoitlarga moslashish, muammolarni hal qilis
hda yangi yondashuvlarni
topish, o‘zgarishlarga mos ravishda rejalash va harakat qilish qobiliyatidir. U insonning
stressga bardosh berish, ijodkorlik va yangiliklarni qabul qilish kabi fazilatlarini o‘z
ichiga oladi. Zamonaviy davrda bu ko‘nikma ish joyid
a va hayotning boshqa jabhalarida
muvaffaqiyatli bo‘lish uchun muhim hisoblanadi. O‘zgaruvchan sharoitlarga
moslashuvchanlik Qur’onda sabr, tafakkur va tavakkul bilan bog‘liq ko‘rinishda
ifodalanadi. Oyatlar insonni o‘z hayotidagi sinovlarga bardoshli bo‘lishga, o‘zgaruvchan
vaziyatlarda Allohga ishonib harakat qilishga undaydi:
“Har bir qiyinchilikdan keyin
osonlik keladi.
”
(Sharh surasi, 6-oyat), arabcha matni
–
إ
ارسُي رسعلا عم ّن
Bu oyat insonni
murakkab vaziyatlarda umidsizlikka tushmaslikka,
sharoitlar qanday bo‘lmasin, ularga
moslashib yashashga chorlaydi. O‘zgaruvchan sharoitlarga moslashuvchanlik
Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v.) hadislarida muvozanat va sharoitga qarab to‘g‘ri yo‘l
tanlash sifatida o‘rgatilgan
. Masalan:
“Mo‘min kishining ho
li ajoyibdir: unga har
qanday holat foydali bo‘ladi. Agar unga biror yaxshi narsa yetsa, shukr qiladi va bu
unga foyda keltiradi. Agar unga biror zarar yetsa, sabr qiladi va bu ham unga foyda
keltiradi.
”
(Imom Muslim rivoyati), arabcha matni-
لا رملأ اًبجع
سيلو ،ريخ هل هلك هرمأ َّنإ ،نمؤم
هل ا ًريخ ناكف ربص ءاَّرض هتباصأ نإو ،هل اًريخ ناكو ركَش ءاَّرس هتباصأ نإ ،نمؤملل لاإ ٍدحلأ كلذ
.
Bu hadis sharoit
qanday bo‘lmasin, mo‘min har doim sabr va shukr bilan moslashish yo‘lini topishini
ta’kidlaydi. O‘zgaruvchan sharoitlarga moslashuvchanlik hayotiy zarurat bo‘lib, u insonni
turli sharoitlarga muvofiq harakat qilishga va muvaffaqiyatga erishishga yordam beradi.
Qur’on va hadislar bunga ruhiy va axloqiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Stressni boshqarish va yangi vaziyatlarni qabul qilish
Stressni boshqarish va yangi vaziyatlarni qabul qilish
–
insonning hayotdagi
qiyinchiliklarni tushunish, ularga ijobiy yondashish va emosional holatini nazorat qilish
qobiliyatidir. Ushbu soft skill insonni murakkab vaziyatlarda salbiy his-
tuyg‘ularni
boshqarishga, konstruktiv qarorlar qabul qilishga va o‘zgarishlarga moslashishga yordam
beradi. Bu ko‘nikma zamonaviy ish muhitida va shaxsiy rivojlanishda katta ahamiyatga
ega. Stressni boshqarish va yangi vaziyatlarni qabul qilish Q
ur’onda sabr va Allohga
tavakkal qilish sifatida ifodalanadi. Qur’onda insonni hayotdagi sinovlarni Allohning
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2025) / ISSN 2181-3701
370
irodasi deb qabul qilish va ularga bardosh berishga undovchi oyatlar bor:
“Ey iymon
keltirganlar! Sabr va namoz bilan yordam so‘ranglar. Albatta,
Alloh sabr
qiluvchilar bilan birgadir.
”
(Baqara surasi, 153-oyat),
arabcha matni
اونمآ نيذلا اهيأ اي
نيرباصلا عم الله نإ ةلاصلاو ربصلاب اونيعتسا
Bu oyatda sabr (stressni boshqarish) va tavakkal qilish
orqali murakkab vaziyatlarni yengish ta’kidlanadi. Stre
ssni boshqarish va yangi
vaziyatlarni qabul qilish hadislar orqali ham ta’kidlangan. Rasululloh (s.a.v.) insonni
hayotdagi har qanday holatni sabr va qanoat bilan qarshi olishga o‘rgatganlar:
“Kim sabr
qilsa, Alloh unga sabr ato etadi. Sabrga qaraganda yax
shiroq va kattaroq sovg‘a
yo
‘
qdir.
”
(ImomBuxoriy va Muslim rivoyati)
, arabcha matni-
،الله هربصي ربصتي ،الله هّفعي فعتسي نم
Shuningdek, yangi vaziyatlarni qabul qilish haqida quyidagicha hadis bor:
“Ishlarning
eng yaxshisi muvozanatdir.
”
Arabcha matni-
ا
َ
ه
ُ
ط َس رو
َ
أ رو ُم
ُ ر
لْا ُ رْ
ي
َ
خ
Bu hadis hayotdagi
o‘zgarishlarni qabul qilishda haddan tashqari xavotir yoki o‘ta e’tiborsizlikdan saqlanish
zarurligini ko‘rsatadi. Stressni boshqarish va yangi vaziyatlarni qabul qilish Qur’on va
hadisda sabr, iymon va Allo
hga bo‘lgan ishonch orqali hal qilinadi, zamonaviy soft skills
esa bu ma’naviy asosni amaliy jihatdan rivojlantiradi. Yangi bilim va ko‘nikmalarni tez
o‘zlashtirish –
insonning o‘rganishga ochiqligi, yangi ma’lumotlarni tezda qabul qilish va
ulardan samara
li foydalanish qobiliyatidir. Bu ko‘nikma ijodkorlikni rivojlantirish,
zamonaviy o‘zgarishlarga moslashish va o‘z salohiyatini oshirish uchun muhimdir.
U hayot davomida ta’lim olishga, professional rivojlanishga va shaxsiy o‘sishga yordam
beradi. Qur’onda
yangi bilimlarni egallash va ulardan foydalanish juda katta ahamiyatga
ega ekanligi ko‘p oyatlarda ta’kidlangan. Alloh insonni bilimli bo‘lishga va ilmni
o‘rganishga chaqiradi:
“
Alloh sizlardan iymon keltirganlarni va bilim berilganlarni
darajalarda yuksaltiradi.
”
(Mujodala surasi, 11-oyat),
arabcha matni
-
اوُنَمآ َنيِذَّلا ُ َّاللَّ ِعَف ْرَي
ٍتاَج َرَد َمْلِعْلا اوُتوُأ َنيِذَّلا َو ْمُكْنِم
Shuningdek, Qur
’
on o
‘
qishni va bilim izlashni buyuradi:
“O‘qi! Odam bolasi bilmagan narsalarini Alloh qalam bilan o‘rgatdi.”
(Alaq surasi,
1
–
5-oyatlar),
arabcha matni
–
ِمْساِب ْأَرْقا
َكِِّبَر
َمَّلَع يِذَّلا ُمَرْكَلأا َكُّبَر َو ْأَرْقا قَلَع ْنِم َناَسنِلإا َقَلَخ َقَلَخ يِذَّلا
. ِمَلَقْلاِب
Bu oyatlar bilim olishni va yangi narsalarni o
‘
rganishni insonning oliy fazilatlaridan
biri sifatida ko‘rsatadi. Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v.) hadislarida ilm olish va yangi
bilimlarni egallashning fazilati ko‘p bor ta’kidlangan:
"Ilm izlash har bir musulmon
uchun farzdir."
(Imom Ibn Moja rivoyati)
arabcha matni
علا بلط
ةملسمو ملسم لك ىلع ةضيرف مل
Bu hadisda ilmni o‘rganish har bir musulmon uchun asosiy vazifalardan biri ekani ifoda
etilgan. Qur’on va hadisda u oliy maqsad sifatida ruhiy va ma’naviy jihatdan qo‘llab
-
quvvatlanadi. Ilm olish bu nafaqat shaxsiy rivojlanish, balki jamiyat va oxirat uchun ham
katta ahamiyatga ega.
Hissiy intellekt (emotional intelligence)
Hissiy intellekt (emotional intelligence)
–
o‘z va boshqalarning his
-
tuyg‘ularini
anglash, nazorat qilish va boshqarish qobiliyatidir. Bu ko‘nikma o‘zini
idora qilish,
empatiya ko‘rsatish, munosabatlarni boshqarish va murakkab sharoitlarda samarali
muloqot qilishni o‘z ichiga oladi. Hissiy intellekt shaxsiy va professional muvaffaqiyat
uchun muhim ahamiyatga ega, chunki u insonlar o‘rtasidagi ijtimoiy aloqa
larni
yaxshilaydi.
Qur’onda hissiy intellekt to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri bu atama bilan ifodalanmasada,
sabr, rahm-shafqat va boshqalarni anglash kabi fazilatlar orqali ifodalanadi:
“Va rahmli
bo
‘
lgin, toki Alloh ham senga rahm qilsin.
”
(Nur surasi, 20-oyat)
, arabcha matni
مَح ْرا
مَح ْرُت
Shuningdek, hissiyotlarni boshqarish va kechirimlilikka ishora qiluvchi oyatlar
mavjud:
“Yaxshilik va yomonlik teng bo‘lmas. Yomonlikni yaxshilik bilan qaytar.
O‘shanda, sen bilan o‘rtangda dushmanlik bo‘lgan kishi go‘yo sodiq do‘st
bo‘lib
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2025) / ISSN 2181-3701
371
qoladi."
(Fussilat surasi, 34-oyat)
arabcha matni-
ُنَس ۡحَأ َيِه يِتَّلٱِب ۡعَف ۡدٱ
ُُۚةَئِِّيَّسلٱ َلاَو ُةَنَسَحۡلٱ يِوَتۡسَت َلاَو
ࣱميِمَح ٌّيِل َو ۥُهَّنَأَك
ࣱ
ة َو ََٰدَع ۥُهَن ۡيَب َو َكَن ۡيَب يِذَّلٱ اَذِإَف
Bu oyat boshqalarning his-tuyg
‘
ulariga empatiya bilan
yondashish va munosabatlarni yaxshilashga chaqiradi. Payg‘ambarimiz Muhammad
(s.a.v.) hadislarida hissiy intellektning asosiy tarkibiy qismlari, masalan, sabr, rahm-
shafqat va boshqalar bilan aloqalarni yaxshilash haqida ko‘p marotaba ta’kidlanga
n:
“Mo‘minlar bir
-birlari uchun rahm-
shafqatda, o‘zaro muhabbatda va bir
-birlariga
bo‘lgan mehru oqibatda bir tananing a’zolari kabidir. Agar bir a’zo og‘risa,
tananing boshqa a’zolari ham uyqusiz qolib, azob chekadilar.”
(Imom Buxoriy va
Muslim rivoyati),
arabcha matni
-
هنم ىكتشا اذإ دسجلا لثمك مهفطاعتو مهمحارتو مهداوت يف نيملسملا لثم
ىمحلاو رهسلاب دسجلا رئاس هل ىعادت وضع
Shuningdek, o
‘
zini boshqarish haqida:
"Kuchli kishi
kurashda g‘alaba qilgan emas, balki haqiqiy kuchli o‘z g‘azabini yenggan
kishidir."
(Imom Buxoriy rivoyati)
, arabcha matn
i
ُهَسْفَن ُكِلْمَي يِذَّلا ُديِدَّشلا اَمَّنِإ ،ِةَعَرُّصلاِب ُديِدَّشلا َسْيَل
ِبَضَغْلا َدْنِع
Bu hadis hissiy intellektning muhim elementi
–
g
‘
azabni nazorat qilish va o
‘
zini
tuta bili
sh fazilatini ta’kidlaydi. Hissiy intellekt soft skills sifatida o‘z his
-
tuyg‘ularini
anglash va boshqalar bilan samimiy munosabatlar o‘rnatishni ta’kidlaydi. Qur’on va hadis
esa bu ko‘nikmaga ruhiy va axloqiy asos bo‘lib, insonning boshqalar bilan hurmat,
sabr va
rahm-
shafqat asosida yashashini o‘rgatadi. Boshqalarning hissiyotlarini tushunish va
ularga javob berish
–
empatiya deb ataladigan soft skillning asosiy qismidir. Bu ko‘nikma
boshqalarning his-
tuyg‘ularini anglash, ularni hurmat qilish va mos javo
b berish orqali
sog‘lom munosabatlar o‘rnatishga yordam beradi. Ushbu qobiliyat boshqalar bilan
muloqotda samimiylikni oshiradi, nizolarni oldini oladi va jamoada hamjihatlikni
ta’minlaydi. Qur’onda boshqalarning his
-
tuyg‘ularini tushunish va ularga ijobiy
javob
berish rahm-
shafqat, sabr va kechirimlilik orqali ta’kidlanadi:
“Mo‘minlar bir
-birlari
uchun yumshoq va rahm-shafqatli bo
‘
ladilar.
”
(Fath surasi, 29-oyat),
arabcha matni
ضعبلا مهضعب نومحري نونمؤملا
Shuningdek, boshqalarni tushunish va ularga javob berishda
rahm-shafqatning ahamiyati haqida:
"Rahmli bo‘linglarki, yer ahliga rahm qilinsin.
Osmondagi sizga rahm qiladi."
(Tavba surasi, 128-oyat)
arabcha matni
مهمحري نومحارلا
ءامسلا يف نم مكمحري ضرلأا يف نم اومحرا ،نمحرلا
oyatlar boshqalar bilan muomala qilishda
shafqatli va tushunchali bo‘lishni rag‘batlantiradi. Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v.)
boshqalarning his-
tuyg‘ularini tushunish va ularga javob berish borasida o‘rnak
bo‘lganlar. Hadislar bu borada ko‘p misollar beradi:
“Kim o‘z birodariga quvonch
ulashsa, Alloh uni Qiyomat kuni quvontiradi.
”
(Tabaroniy rivoyati),arabcha matni
.
نَمو
ةرخلآاو ايندلا يف هيلع الله رَّسي ٍرسعُم ىلع رَّسي
Shuningdek, empatiya haqida:
"Sizlardan biringiz
o‘zi uchun yaxshi ko‘rgan narsani birodari uchun ham yaxshi ko‘
rmaguncha
haqiqiy mo
‘
min bo
‘
la olmaydi.
”
(Imom Buxoriy va Muslim rivoyati
)
–
بحي ىتح مكدحأ نمؤي لا
هسفنل بحي ام هيخلأ
Bu hadis boshqalar bilan empatiya o
‘
rnatish, ularning his-tuyg
‘
ulariga
mos munosabatda bo‘lishni o‘rgatadi. Soft skills sifatida boshqalar
ning his-
tuyg‘ularini
tushunish va ularga javob berish empatiya va muloqotni yaxshilaydi. Qur’on va hadis bu
fazilatni ruhiy va axloqiy jihatdan qo‘llab
-quvvatlaydi, insonni rahm-shafqat, hurmat va
samimiylik bilan boshqalar bilan munosabat qilishga chaqiradi.
Empatiya va ijtimoiy aloqalarni mustahkamlash
Empatiya va ijtimoiy aloqalarni mustahkamlash
–
boshqalarning his-
tuyg‘ularini
tushunish, ular bilan hamdard bo‘lish va ishonchli, mazmunli munosabatlar o‘rnatishga
qaratilgan qobiliyatdir. Ushbu ko‘nikma ijtimoiy muhitda insonlar o‘rtasidagi hamjihatlik
va o‘zaro tushunishni kuchaytiradi, jamoada samarali ishlash, nizolarni hal qilish va uzoq
muddatli aloqalarni rivojlantirish uchun asosiy omildir. Qur’onda empatiya va ijtimoiy
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2025) / ISSN 2181-3701
372
aloqalarni mustahkamla
sh o‘zaro muhabbat, rahm
-shafqat va yaxshi munosabatlar
orqali targ‘ib qilinadi:
“Albatta, mo‘minlar birodarlar. Bas, birodarlaringizni
yarashtiringlar va Allohdan qo‘rqinglar, shoyadki rahm qilinsangizlar.”
(Hujurat
surasi, 10-oyat)
arabcha tarjimasi
–
إ
نومحرت مكلعل الله اوقتاو مكيوخأ نيب اوحلصأف ةوخإ نونمؤملا امن
.
Bundan tashqari, boshqalarga yaxshi munosabatda bo‘lish va ularga yordam berish
haqida:
“Kim bir mo‘mindan dunyoviy qayg‘u
-sinovni yengil qilsa, Alloh undan
qiyomatdagi qayg
‘
uni yengillashtiradi.
”
(Baqara surasi, 177-oyat)arabcha matni
–
نم
ةمايقلا موي برك نم ةبرك هنع الله ج ِّرف ،ايندلا برك نم ةبرك ملسم نع جِّرف
Payg
‘
ambarimiz Muhammad
(s.a.v.) ijtimoiy aloqalarni mustahkamlash va empatiyaning naqadar muhimligini
ta’kidlaganlar:
“Mo‘
minlar bir-birlari uchun rahm-
shafqatda, o‘zaro muhabbatda va
bir-
birlariga bo‘lgan mehru oqibatda bir tananing a’zolari kabidir. Agar bir a’zo
og‘risa, tananing boshqa a’zolari ham uyqusiz qolib, azob chekadilar.”
Shuningdek,
ijtimoiy aloqalarni mustahkamlash haqida:
"O‘zaro sovg‘a
-salom qilinglar, toki bir-
biringizni sevib qolinglar.
”
(Imom Buxoriy rivoyati)
-arabcha matni -
اوُداَهَت
اوُّباَحَت
Bu hadislar empatiya orqali boshqalarning holatini anglash va ijtimoiy aloqalarni
mustahkamlashni rag‘batlantira
di.
Soft skillsda empatiya va ijtimoiy aloqalarni mustahkamlash insonlar o‘rtasida
sog‘lom, samimiy va mustahkam munosabatlarni rivojlantirishga yordam beradi. Qur’on
va hadisda esa bu fazilat ruhiy va axloqiy asos sifatida ko‘rsatilgan bo‘lib, musulmonlar
o‘rtasida rahm
-
shafqat, birodarlik va muhabbatni kuchaytirishga alohida e’tibor
qaratiladi.
Ishonch va o‘z
-
o‘zini motivatsiya qilish (Self
-Confidence & Motivation)
Ishonch
–
insonning o‘z qobiliyatlari, qarorlari va maqsadlariga ishonishi; o‘z
-
o‘zini
motivatsiya qilish esa, maqsadlarga erishish uchun ichki kuchni topish va harakat qilish
qobiliyatidir. Ushbu soft skill shaxsiy va professional hayotda muvaffaqiyatga erishishda
muhim omil bo‘lib, murakkab sharoitlarda barqarorlikni saqlash, qiyinchiliklarni
yengish
va doimiy rivojlanishga erishishni ta’minlaydi.
Qur’onda ishonch va motivatsiya Allohga bo‘lgan tavakkul va insonga bergan kuch
-
quvvatni anglash orqali targ‘ib qilinadi:
“Allohga tavakkul qilgin. Tavakkul qiluvchilar
uchun Alloh kifoya qiladi.
”
(Ahzob surasi, 3-oyat)
arabcha matni
-
هبسح وهف الله ىلع لكوتي نمو
Shuningdek, o‘ziga ishongan holda, Allohning rahmati va yordamiga ishonish haqida:
“Va
sizlar holsizlanmanglar va g‘amgin bo‘lmanglar. Agar mo‘min bo‘lsangizlar, sizlar
albatta ustunsizlar.
”
(Oli Imron surasi, 139-oyat)
arabcha
نينمؤم متنك نإ نولعلأا متنأو اونزحت لاو
Bu oyatlar insonni ichki kuchga ega bo‘lishga va Allohning yordamiga tayangan holda
harakat qilishga undaydi.
Hadislar ishonch va motivatsiyani targ‘ib qiladi, bunda inson o‘z
kuchi bilan birga
Allohning yordamini izlashga chaqiriladi:
“Kuchli mo‘min Alloh nazdida kuchsiz
mo‘mindan yaxshiroq va yoqimlidir, biroq har ikkisi ham yaxshilikda bordir.
Senga foyda keltiradigan narsaga harakat qil, Allohdan yordam so‘ra va ojiz
bo
‘
lma.
”
(Imom Muslim rivoyati).arabcha matni
–
الله ىلإ بحأو ريخ يوقلا نمؤملا
Shuningdek,
har bir ishni chin niyat bilan qilish haqida:
“Albatta, amallar niyatga bog‘liqdir.”
(Imom
Buxoriy va Muslim rivoyati)arabcha matni-
تاينلاب لامعلأا امنا
Bu hadislar insonni harakatga
chaqiradi va unga qiyinchiliklarni yengishda motivatsiya beradi. Soft skillsda ishonch va
o‘z
-
o‘zini motivatsiya qilish shaxsning shaxsiy rivojlanishi va professional hayotida
muhim o‘rin tutadi. Qur’on va hadis esa bu fazilatlarni ruhiy va axlo
qiy jihatdan asoslab,
harakat qilish, tavakkul qilish va Allohdan yordam so‘rashni tavsiya etadi. Ichki
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2025) / ISSN 2181-3701
373
motivatsiyani saqlash
–
bu shaxsiy va professional maqsadlarga erishish uchun o‘z ichki
kuchi va qat’iyatini doimiy ravishda qo‘llab
-quvvatlash qobiliya
tidir. Bu ko‘nikma insonni
to‘siqlarga qaramay harakat qilishga undaydi, maqsadga erishish uchun ichki ishtiyoqni
uyg‘otadi va shaxsiy hamda professional o‘sishni rag‘batlantiradi. Motivatsiya tashqi
omillardan emas, balki insonning ichki ishonchi va qadri
yatlariga asoslanadi.Qur’on ichki
motivatsiyani Allohning roziligini qozonish, sabr qilish va Allohning rahmatiga umid
bog‘lash orqali saqlashni tavsiya qiladi:
“Bas, har kim oxirat hosilini istasa, Biz unga
hosilini ko‘paytirib beramiz. Kim dunyo hosilini
istasa, unga undan beramiz, lekin
uning oxiratda biror nasibasi bo
‘
lmaydi.
”
(Shuro surasi, 20-oyat)arabcha matni
َناَك نَم
ْلآا يِف ُهَل اَم َو اَهْنِم ِهِتْؤُن اَيْنُّدلا َث ْرَح ُدي ِرُي َناَك نَم َو ۖ ِهِث ْرَح يِف ُهَل ْد ِزَن ِةَر ِخ ْلآا َث ْرَح ُدي ِرُي
ِة َر ِخ
ٍبي ِصَّن ن ِم
oyatda
maqsadlarga erishishda Allohning roziligi va oxirat mukofoti uchun ishlash motivatsiyasi
alohida ta’kidlanadi.
“Shubhasiz, har bir qiyinchilik bilan birga osonlik bordir.”
(Inshiroh urasi, 6-oyat) arabcha matni
–
نإ ارسي رسعلا عم نإف
ارسي رسعلا عم
Ushbu oyat
qiyinchiliklarni
yengishda
ijobiy
motivatsiyani
saqlashni
rag‘batlantiradi.
Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v.) ichki motivatsiyani rivojlantirish uchun qat’iyat va
sabrni targ‘ib qilganlar:
“Kim yaxshi ishlarni qilishda qat’iyat ko‘r
satsa, Alloh unga
toqatidan ortiq yuk yuklamaydi.”
(Imom Buxoriy va Muslim rivoyati).
Shuningdek,
niyatning ahamiyati haqida:
“Albatta, har bir ish niyatga bog‘liqdir va har bir kishiga
faqat niyat qilgan narsasi beriladi.
”
(Imom Buxoriy va Muslim rivoyati) arabcha matn
i
ىون ام ئرما لكل امنإو تاِّينلاب لامعلأا امنإ
Bu hadislar shaxsiy va professional maqsadlar uchun
ichki motivatsiyani niyat va qat’iyat orqali saqlashni o‘rgatadi. Soft skillsda ichki
motivatsiyani saqlash insonning maqsadlarga erishishida uzluksiz harakat qilishiga
yordam beradi. Qur’on va hadis esa bu ko‘nikmani ruhiy va axloqiy asosda
mustahkamlashni o‘rgatadi, shaxsni sabr, qat’iyat va niyat bilan ishlashga undaydi.
Tanqidni qabul qilish va o‘z
-
o‘zini rivojlantirish
(Feedback & Self-Improvement)
Tanqidni qabul qilish va o‘z
-
o‘zini rivojlantirish –
boshqalarning konstruktiv fikr-
mulohazalarini eshitish, ulardan saboq olish va shaxsiy yoki professional jihatdan
yaxshilanish uchun harakat qilish qobiliyatidir. Ushbu ko‘nikma ochiq f
ikrlilik, kamtarlik
va o‘z ustida ishlashga tayyorlikni talab qiladi. Inson bu bilan o‘z qobiliyatlarini
takomillashtiradi va xatolarini bartaraf etadi.
Qur’on tanqidni qabul qilish va o‘z
-
o‘zini rivojlantirishga Allohga bo‘lgan itoat,
ochiq fikrlilik va yaxshi maslahatlarni tinglash orqali undaydi:
“Allohdan
qo‘rqadiganlar, o‘zlari qachon bir yomon ish qilgan yoki o‘zlariga zulm
qilganlarida Allohni eslaydilar va gunohlaridan istig‘for aytadilar. Va gunohlarni
Allohdan boshqa kechira oluvchi kim ham bor?!”
(Oli Imron surasi, 135-oyat) arabcha
matni
مهبونذل اورفغتساف الله اوركذ مهسفنأ اوملظ وأ ةشحاف اولعف اذإ نيذلاو
Bu oyat insonni o
‘
z xatolarini
anglashga, ulardan saboq olishga va yaxshilik sari harakat qilishga undaydi.
“Kimki
nasihat eshitsa va unga
ergashsa, u hidoyatda bo‘ladi.”
(Zumr surasi, 18-oyat)arabcha
matni
ُلوُأ ْمُه َكِئََٰلوُأ َو ۖ ُ َّاللَّ ُمُهاَدَه َنيِذَّلا َكِئََٰلوُأ ُۚ ُهَنَسْحَأ َنوُعِبَّتَيَف َل ْوَقْلا َنوُعِمَتْسَي َنيِذَّلا
ِباَبْلَ ْلأا و
Ushbu oyatda
yaxshi nasihatni tinglash va qabul
qilish zarurligi ta’kidlanadi. Payg‘ambarimiz
Muhammad (s.a.v.) boshqalarning tanqid va maslahatlariga ochiq bo‘lishni va ulardan
saboq olishni rag‘batlantirganlar:
“Mo‘min o‘z birodarining oynasidir. Agar unda
kamchilikni ko
‘
rsa, uni to
‘
g
‘
rilaydi.
”
(Imom Abu Dovud rivoyati) arabcha matni
نمؤملا
نمؤملا هيخأ ةآرم
هطوحَيو هَتَعْيَض هنع ُّفُكي هَيِقَل ثيح نمؤملا وخأ نمؤملا ،
Bu hadis mo
‘
minning
boshqalarga yordam berish va o‘z birodarini to‘g‘ri yo‘lga yo‘naltirish vazifasini eslatadi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2025) / ISSN 2181-3701
374
“Donolik –
mo‘minning yo‘qolgan boyligi. U qayerda topsa, uni oladi.”
(Imom
Tirmiziy rivoyati)arabcha matni
اهدجو ىنأ نمؤملا ةلاض ةمكحلا
اهب سانلا قحأ وهف
Bu hadis
insonning bilim va maslahatni, hatto tanqid shaklida bo‘lsa ham, qadrlashi kerakligini
ko‘rsatadi. Soft skillsda tanqidni qabul qilish va o‘z
-
o‘zini rivojlantirish insonni kamolot
sari olib boradi. Qur’on va hadis esa xatolardan saboq olish, yaxshi maslahatni tinglash va
yaxshilanish uchun ochiq bo‘lishning ruhiy va axloqiy asoslarini beradi. Bu fazilat insonga
shaxsiy
va jamoaviy muvaffaqiyat uchun muhim bo‘lgan mas’uliyat va kamtarlikni
o‘rgatadi.Tanqidni samarali qabul qilish va undan xulosa chiqarish –
boshqalardan
olingan konstruktiv tanqidni yengil qabul qilish, uning mazmunini tushunish va undan
o‘zini rivojlantirish uchun foydali saboq olish qobiliyatidir. Bu ko‘nikma ochiq fikrlilik, o‘z
kamchiliklarini tan olish va ulardan o‘rganish, shuningdek, tanqidni hissiy reaktsiyalar
bilan emas, balki mantiqiy va foydali nuqtai nazardan ko‘rish qobiliyatini talab qiladi.
Tanqidni to‘g‘ri qabul qilish orqali inson o‘zini takomillashtirishi va muvaffaqiyatga
erishish imkoniyatlarini oshiradi. Qur’onda tanqidni qabul qilish va undan o‘rganish
o‘z
-
o‘zini anglash va yaxshilanishga qaratilgan. Insonlarni xatolaridan saboq olish
ga
undaydi:
“Agar sizga biror narsa musibat kelsa, shubhasiz, bu Allohning izni bilan
bo
‘
ladi.
”
(Shura surasi, 30-oyat)arabcha matni
ٍريِثَك ْنَع وُفْعَي َو ْمُكيِدْيَأ ْتَبَسَك اَمِبَف ٍةَبي ِصُم ْنِم ْمُكَباَصَأ اَم َو
Bu oyat insonni qiyinchiliklardan o‘rganishga va musibatlardan to‘g‘ri xulosa chiqarishga
chaqiradi
Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v.) tanqidni qabul qilish va undan saboq olishni
qat’iy tavsiya qilganlar:
“Mo‘min o‘z xatolarini to‘g‘rilashga harakat qiladigan
kishidir. Agar o‘sha xato bilan y
uzma-
yuz kelsa, u uni tan olishdan tortinmaydi.”
(Imom Buxoriy rivoyati) arabcha matni
.اهراركت مدع لواحيو ،هئاطخأ حيحصتل اًدهاج ىعسي نمؤملا
اذه
ةرم اهباكترا مدع ىلع مزعلاو ،يصاعملا نع علاقلإاو ،مهملظ نمل راذتعلااو ،هيلإ ةبوتلاو ،أطخلاب فارتعلاا للاخ نم
خأ
ىر
Hadisda mo
‘
minning xatolaridan saboq olib, ularni tuzatishga intilishi kerakligi
aytiladi. Qur’on va hadislar esa bu jarayonda sabr, o‘z
-
o‘zini anglash va xatolardan saboq
olishni ta’kidlaydi. Tanqidni to‘g‘ri qabul qilish va undan o‘rganishning axloqiy
asoslari
ruhiy salomatlikni mustahkamlash va har bir insonning rivojlanishiga xizmat
qiladi.Doimiy o‘qish va rivojlanishga intilish –
bu o‘z bilim va ko‘nikmalarini doimiy
ravishda oshirish, yangi ma’lumotlarga ochiq bo‘lish va shaxsiy o‘sish uchun faol h
arakat
qilish qobiliyatidir. Ushbu ko‘nikma o‘zgaruvchan dunyoda muvaffaqiyatli bo‘lish uchun
zarurdir. Inson doimiy ravishda o‘rganishi, yangi ko‘nikmalarni egallashi va o‘zini
rivojlantirishi kerak, shuningdek, o‘z maqsadlariga erishish uchun uzluksiz o‘
sish va
takomillashishga intilishi kerak.
“Sizlarga ilm berilsa, albatta, u katta boylikdir.”
(Zumar surasi, 9-oyat)arabcha
matni
–
ِباَبْلَ ْلأا وُلوُأ ُرَّكَذَتَي اَمَّنِإ ۗ َنوُمَلْعَي َلا َنيِذَّلاَو َنوُمَلْعَي َنيِذَّلا يِوَتْسَي ْلَه ْلُق
Bu oyatda ilmning kattaligi
va ahamiyati ta’kidlanadi.
“Va deyliki: Rabbim, ilmni ko‘paytir!”
(Taha surasi,
114-oyat) arabcha matni
اًمْلِع يِنْد ِز ِِّبَّر لُق َو
Bu oyatda ilmga bo
‘
lgan intilish va doimiy
ravishda rivojlanish zarurligi ko‘rsatiladi. Payg‘ambarimiz M
uhammad (s.a.v.) bilimga
intilish va doimiy ravishda rivojlanishga katta ahamiyat berganlar:
“Ilmni o‘rganish –
har bir musulmonning burchidir.
”
(Imom Buxoriy va Muslim rivoyati) arabcha matni
ٍمِلْسُم ِِّلُك ىَلَع ٌةَضي ِرَف ِمْلِعْلا ُبَلَط
Bu hadis ilm olishni barcha musulmonlarga majburiy deb
hisoblaydi va bu ilmlar rivojlanishning kaliti ekanligini ko‘rsatadi.
“Kim Allohning
yo‘lida ilm izlab yo‘lga chiqsa, Alloh uni jannatga olib boradigan yo‘lga
yo
‘
naltiradi.
”
(Imom Muslim rivoyati)arabcha matni
ا ِنَم
ىَلِإ ُ َّاللَّ ِهيِدْهَي ،ِ َّاللَّ ِليِبَس يِف َمْلِعْلا ُبُلْطَي َقَلَطْن
ِةَّنَجْلا ىَلِإ يِِّدَؤُمْلا ِقي ِرَّطلا
.
Hadisda ilm olish va o
‘
rganishga intilishning jannatga olib boradigan
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2025) / ISSN 2181-3701
375
mukofoti ta’kidlanadi.
“Kishi o‘z bilimlarini oshirishga intilishda qat’iyatli bo‘lishi
kerak.
”
(Imom Tirmiziy rivoyati) arabcha matni
ِةَداَي ِزِل ِيْعَّسلا يِف اًرِباَثُم َنوُكَي ْنَأ ِناَسْنِ ْلإا ىَلَع ُب ِجَي
ِهِمْلِع
.
Bu hadisda bilimni doimiy oshirish va o
‘
rganish muhimligini ko
‘
rsatadi. Soft skillsda
doimiy o‘qish va rivo
jlanishga intilish insonga shaxsiy va professional muvaffaqiyatga
erishish imkoniyatini yaratadi. Qur’on va hadislar bilimga bo‘lgan ehtiyojni, ilm olishning
ahamiyatini va uning ruhiy va axloqiy foydasini ko‘rsatadi. Shaxsiy o‘sish va rivojlanishga
intili
sh har bir insonning hayotidagi asosiy yo‘nalishlardan biri bo‘lishi kerak.
Ijodiy fikrlash (Creativity)
Ijodiy fikrlash (creativity)
–
yangi g‘oyalar yaratish, mavjud muammolarga
o‘zgacha va innovatsion yechimlarni topish qobiliyatidir. Bu ko‘nikma
muammolarni
an’anaviy yondashuvlar bilan emas, balki yangi, original va samarali usullar bilan hal
qilishni talab qiladi. Ijodiy fikrlash odatda o‘zgarishlarga, yangilikka ochiq bo‘lish va
normativ qoidalar va tushunchalardan chiqishga tayyor bo‘lishni ang
latadi. Islomda
ijodiy fikrlash (creativity) insonning Alloh tomonidan berilgan aqliy va ruhiy
imkoniyatlaridan biri sifatida qaraladi. Qur’on va hadislar odamlarni tafakkur qilishga,
yaratuvchanlikka va Allohning mo‘jizalarini o‘rganishga undaydi. Qur’ond
a ijodiy fikrlash
va yangilikka intilish Allohning yaratuvchilik sifatlaridan kelib chiqadi. Qur’ondagi ba’zi
oyatlar, ijodkorlik va yangi yo‘llarni topishga undovchi sifatida qabul qilinishi mumkin:
“
Alloh osmonlarni va yerlarni yaratuvchi bo‘lib, ular uc
hun yerni sizga ijtimoiy
maqsadlar asosida bog
‘
lab qo
‘
ygan.
”
(Ar-Rum surasi, 48-oyat) arabcha matni
يف هطسبيف
ءاشي فيك ءامسلا
.
Bu oyatdagi yaratish jarayoni Allohning ijodkorligiga ishora qiladi va
insonlarni yangilik yaratishga va o‘z yaratganlarini yaxs
hilashga ilhomlantiradi.
“Ular
faqat erni va osmonni o‘ylab ko‘rishlari kerakmi? Ular uchun bu yerdan ko‘plab
hayot va ob
’
ektlar yaratildi.
”
(Al-Araf surasi, 185-oyat) arabcha matni
ِتوُكَلَم يِف اوُرُظنَي ْمَل َوَأ
َُّاللَّ َقَلَخ اَم َو ِض ْرَ ْلأا َو ِتا َواَمَّسلا
نوُنِمْؤُي ُهَدْعَب ٍثيِدَح ِ ِّيَأِبَف ۖ ْمُهُلَجَأ َبَرَتْقا ِدَق َنوُكَي نَأ َٰىَسَع ْنَأ َو ٍء ْيَش نِم
Bu oyat
ijodiy fikrlash va tabiatdagi yuksak tizimni anglashga chaqiradi, o‘zining ijodiy fikrlarini
shakllantirish uchun rag‘batlantiradiQur’on va
hadislar ijodiy fikrlash, yangilik yaratish
va o‘ziga xos yondashuvlarni qabul qilishni ruhiy va axloqiy jihatdan qo‘llab
-quvvatlaydi.
Insonni yangi g‘oyalar va yechimlar izlashga, doimiy o‘sishga va atrof
-muhitni
yaxshilashga undaydi. Yangi va innovatsio
n g‘oyalarni ishlab chiqish –
mavjud
muammolarga yangi, original va samarali yechimlar topish qobiliyatidir. Bu ko‘nikma
yaratish, izlanish va yangi g‘oyalarni amalga oshirishga bo‘lgan intilishni o‘z ichiga oladi.
Innovatsion g‘oyalarni ishlab chiqish, oddiy va an’anaviy usullardan tashqariga chiqish,
risk qilish va yangi yo‘llarni kashf etishga tayyor bo‘lishni talab qiladi. Bu jarayonda
kritikali fikrlash va doimiy o‘rganish muhim ahamiyatga ega.
Soft skillsda yangi va innovatsion g‘oyalarni ishlab chiqi
sh yuksak yaratuvchanlikni
talab qiladi. Qur’on va hadislar yangilik yaratish, ijodiy fikrlash va yangi yondashuvlarni
qo‘llashni ruhiy va axloqiy jihatdan qo‘llab
-
quvvatlaydi. Yangi g‘oyalarni ishlab chiqish va
ilg‘or fikrlar yaratishga intilish insonning
rivojlanishiga yordam beradi va jamiyatni
yaxshilashga olib keladi.
Qiyin vaziyatlarda noodatiy yechimlarni topish
–
muammolarni va qarorlar qabul
qilishni an’anaviy usullardan tashqarida, innovatsion va ijodiy yondashuvlar orqali hal
qilish qobiliyatidir
. Bu ko‘nikma stressli yoki noaniq holatlarda mantiqiy fikrlash,
kreativlik va yangilikka ochiqlikni talab qiladi. Bunday vaziyatlarda noan’anaviy
yechimlar, yangi usullar va kreativ fikrlar kutilgan natijalarni berishi mumkin.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2025) / ISSN 2181-3701
376
Soft skillsda qiyin vaziyatlarda noodatiy yechimlarni topish kreativlik, sabr va
mantiqiy fikrlashni talab qiladi. Qur’on va hadislar bunday vaziyatlarda sabr, iymon va
yangilikka intilishning ahamiyatini ta’kidlaydi. Yangi yondashuvlar izlash va
muammolarni hal qilishda innovatsion fikrlar yaratish insonning ruhiy va amaliy
rivojlanishiga yordam beradi.
XULOSA
Soft skills, ya’ni insonning ijtimoiy va shaxsiy rivojlanishini ta’minlovchi
ko‘nikmalar –
moslashuvchanlik (adaptability), hissiy intellekt (emotional intelligence),
i
shonch va o‘z
-
o‘zini motivatsiya qilish (self
-confidence & motivation), tanqidni qabul
qilish va o‘z
-
o‘zini rivojlantirish (feedback & self
-improvement), ijodiy fikrlash
(creativity) kabi ko‘nikmalar –
zamonaviy hayotda va ish muhitida muvaffaqiyatli bo‘li
sh
uchun juda muhimdir. Ushbu ko‘nikmalar insonning ijtimoiy aloqalarini mustahkamlash,
stressni boshqarish, samarali ishlash va doimiy o‘sish uchun zarur. Qur’on va hadislar bu
ko‘nikmalarni rivojlantirishda insonni yaxshilikka undovchi, iymon va sabrni
t
a’minlovchi asosiy manbalar sifatida xizmat qiladi. Qur’onda va hadisda aytilgan sabr,
ijodkorlik, hissiy ong, o‘z
-
o‘zini rivojlantirish va yangi yechimlar izlash kabi qadriyatlar,
insonni qiyin vaziyatlarda to‘g‘ri qarorlar qabul qilishga, boshqa odamlarg
a nisbatan
mehr-
shafqat ko‘rsatishga, o‘zini motivatsiya qilishga va davomiy o‘sishga
rag‘batlantiradi. Masalan, “ijodiy fikrlash” yoki “hissiy intellekt” kabi soft skills Qur’onda
yaratish, yangilikka intilish va insonning o‘z ruhiy holatini boshqarish bilan bog‘liq
oyatlarda aks etgan. Shuningdek, hadislar ham bunday ko‘nikmalarni hayotda qo‘llash va
samarali bo‘lish uchun yo‘l
-
yo‘riq beradi. Shu bilan birga, tanqidni qabul qilish, o‘z
-
o‘zini
rivojlantirish va doimiy o‘rganish Qur’ondagi o‘gitlar va payg‘
ambarimiz Muhammad
(s.a.v.) ning hadislari bilan mustahkamlanadi. Bu ko‘nikmalar insonni o‘zining
xatolaridan saboq olishga, yangi bilimlarni o‘zlashtirishga va har tomonlama
rivojlanishga undaydi.
Umuman olganda, Qur’on va hadislar, soft skillsni rivojlan
tirishda yuqori axloqiy
va ruhiy qiymatlarni taqdim etadi. Bu ko‘nikmalarni hayotda tatbiq etish insonni nafaqat
professional sohada, balki shaxsiy hayotida ham muvaffaqiyatga erishishga olib keladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
RO‘YXATI:
1.
Al-
Qur’on al
-Karim.
–
Toshkent: O‘zbekiston Musulmonlari Idorasi nashri,
2004.
–
604 b.
2.
Imom al-Buxoriy.
Al-
Jome’ as
-Sahih (Sahih al-
Buxoriy): hadislar to‘plami. –
Toshkent: Movarounnahr, 2006.
–
1-jild: 672 b.; 2-jild: 688 b.; 3-jild: 704 b.; 4-jild: 720 b.;
5-jild: 736 b.; 6-jild: 752 b.; 7-jild: 768 b.; 8-jild: 784 b.
–
Jami: 5 824 b.
3.
Imom Muslim.
Sahih Muslim: hadislar to‘plami. –
Toshkent: Movarounnahr,
2007.
–
4-jild: 2 400 b.
4.
Imom at-Tirmiziy.
Jome’ at
-
Tirmiziy: hadislar to‘plami. –
Toshkent:
Movarounnahr, 2008.
–
3-jild: 1 800 b.
5.
Abu Dovud.
Sunan Abu Dovud: fiqhiy va axloqiy masalalarga oid hadislar.
–
Toshkent: Movarounnahr, 2009.
–
4-jild: 2 200 b.
6.
Goleman, D.
Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ / D.
Goleman.
–
New York: Bantam Books, 1995.
–
352 p.
7.
Robbins, S.P.; Judge, T.A.
Organizational Behavior / S.P. Robbins, T.A. Judge.
–
18th ed.
–
London: Pearson Education, 2019.
–
744 p.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2025) / ISSN 2181-3701
377
8.
Spencer, L.M.; Spencer, S.M.
Competence at Work: Models for Superior
Performance / L.M. Spencer, S.M. Spencer.
–
New York: Wiley, 1993.
–
384 p.
9.
Covey, S.R.
The 7 Habits of Highly Effective People / S.R. Covey.
–
New York:
Free Press, 1989.
–
381 p.
10.
Alavi, S.; Gill, A.
The Role of Islamic Teachings in Developing Soft Skills / S.
Alavi, A. Gill // International Journal of Ethics and Systems.
–
2020.
–
Vol. 36, No. 3.
–
P.
345
–
360.
