Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika –
Зарубежная лингвистика и
лингводидактика – Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Linguocognitive analysis of verbal and non-verbal means
that emdiv the processes of conceptualization and
categorization
Shohidakhon KURBONOVА
1
Kokand University Andijan branch
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received March 2025
Received in revised form
10
April 2025
Accepted 2 April 2025
Available online
25 May 2025
Taking into account that the problems of studying the
processes of conceptualization and categorization of known
reality are among the most relevant and topical issues of
cognitive linguistics, a description of the concept recognized by
scientists as the main form of classification of knowledge and the
main means of conceptualizing reality, category, frame, which
has become a means of learning in cognitive linguistics.
Conducting large-scale scientific research of such terms as gestalt
and slot remains the most urgent task facing modern linguists of
the world. This article is devoted to the linguocognitive analysis
of verbal and non-verbal means that implement the processes of
conceptualization and categorization.
2181-3701/© 2025 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol3-iss5
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
categorization,
classification,
conceptualization,
frame,
concept,
lexical level,
system.
Kontseptuаlizаtsiya vа kаtegorizаtsiya qilish jаrаyonlаrini
voqelаntiruvchi verbаl hаmdа noverbаl vositаlаrning
lingvokognitiv tаhlili
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
kategoriyalashtirish,
klassifikatsiyalash,
kontseptualizatsiya,
freym,
kontsept,
leksik sath,
tizim.
Maʼlum voqelikni kontseptualizatsiya va kategorizatsiya qilish
jarayonlarini o‘rganish muammolari kognitiv tilshunoslikning
o‘ta dolzarb va kechiktirib bo‘lmas masalalaridan bo‘lib
kelayotganini hisobga olgan holda, olimlar tomonidan
bilimlarni klassifikatsiyalashning asosiy shakli va voqelikni
kontseptualizatsiya qilishning asosiy vositasi sifatida tan olingan
kontseptsiyani tavsiflash, kognitiv tilshunoslikda o‘rganish
vositasiga aylangan kategoriya, freym, geshtalьt va slot kabi
1
PhD, Associate Professor, Kokand University Andijan branch. E-mail: Shohidaxon199011@gmail.com
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701
374
atamalar ustida kengroq ilmiy izlanishlar olib borish dunyo
zamonaviy tilshunos olimlarining oldida turgan eng dolzarb
vazifa bo‘lib qolmoqda. Ushbu maqola kontseptualizatsiya va
kategorizatsiya qilish jarayonlarini voqelantiruvchi verbal hamda
noverbal vositalarning lingvokognitiv tahliliga bag‘ishlangan.
Лингвокогнитивный анализ вербальных и невербальных
средств, реализующих процессы концептуализации и
категоризации
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
категоризация,
классификация,
концептуализация,
фрейм,
концепт,
лексический уровень,
система.
Принимая во внимание, что проблемы изучения
процессов концептуализации и категоризации известной
действительности относятся к числу наиболее актуальных и
актуальных вопросов когнитивной лингвистики, описание
концепта,
признанного
учеными
основной
формой
классификации
знания
и
основным
средством
концептуализации реальности, категории, фрейма, ставшей
средством обучения в когнитивной лингвистике. Проведение
масштабных научных исследований таких терминов, как
гештальт и слот, остается наиболее актуальной задачей,
стоящей перед современными лингвистами мира. Данная
статья посвящена лингвокогнитивному анализу вербальных
и
невербальных
средств,
реализующих
процессы
концептуализации и категоризации.
KIRISH
Maʼlumki, kategoriyalashtirish – bu odamning har kuni duch keladigan barcha
xilma-xil maʼlumotlarni tartiblash, turlarga ajratish bilan bog‘liq fundamental bilimlar
jarayoni hisoblanadi. Obʼektlarning sinflarga taqsimlanishi lingvistik xususiyatga ega
bo‘lib, shuning uchun til bilish va aloqa vositasi sifatida kategoriya jarayonini o‘rganish
uchun material sifatida xizmat qilishi mumkin. Quyida kognitiv tilshunoslikda
kategorizatsiya hamda freym tushunchalari atroflicha yoritilib, olimlarning qarashlari
orqali taʼriflar berib o‘tiladi va ketma-ket ko‘rib chiqiladigan muammolar doirasi
aniqlanadi: birinchidan, kategoriya nima va uning aspektlari nimalardan iborat;
ikkinchidan, kategoriyalar kognitiv siklda qaysi o‘rinni egallaydi; uchinchidan, qanday
qilib til birliklarini tahlil qilish orqali kategoriyalarni o‘rganish va qaysi kategoriyalar
faktor atributini bilish sohasida aniqlanishi mumkin.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYASI
Shu o‘rinda lingvokognitiv kontsept tabiati hamda uning o‘ziga xos xususiyatlari
yuzasidan izlanishlar olib borgan xorijiy va mahalliy olimlarni keltirish o‘rinlidir:
V. Von Gumboldt, E. Sepir, B. Uorf, Dj. Lakoff, M. Minskiy, R.I. Pavilenis, C. Fillmor,
A.A. Potebni,
S.A. Askoldova,
D.S. Lixacheva,
N.D. Arutyunova,
Yu.S. Stepanova,
Ye.S. Kubryakova, A.P. Babushkina, Z.D. Popova, I.A. Sternin, V.V. Kolesov, Sh. Safarov,
D.U. Аshurova, А.E. Mamatov, M. Rasulova, G‘.M. Hoshimov, J. Yakubov va boshqalar
tadqiqotlarida o‘z aksini topgan. Аytish joizki, tillar va aqliy tuzilmalarning o‘zaro taʼsiri
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701
375
kognitiv tilshunoslikda markaziy muammodir. Nutqni, fikrlash jarayonlarini
modellashtirish bilan bir qatorda, turli xil bilimlarni o‘rganish, muhim kognitiv
strategiyalarni o‘rganish, kategoriya nazariyalarini ishlab chiqish ushbu fanning
dolzarbligini yanada oshiradi. Maqolada ingliz tili leksik-semantik sistemasidan “tongue”
kontseptini bildiruvchiso‘zlarni lingvistik vositalarning imkoniyatlari ochib berilgan.
Darhaqiqat, hayotiy tajribaning muhim qismi bizga til orqali yetkaziladi; turli darajadagi
til birliklari orqali, kishi o‘zi tomonidan ishlov berilgan maʼlumotni kodlaydi, shu bilan
birga dunyoga yoxud tashqi olamga bo‘lgan qarashini aks ettiradi. Bundan tashqari,
kategorizatsiya lingvistik xususiyatga ega: kognitiv obʼektlarni turlarga va sinflarga
taqsimlash tilning bog‘lanishini yaratish va obʼektni uning nomining semantik tarkibiga
qarab maʼlum bir toifaga tayinlashning ahamiyatini taqqoslash bilan birga keladi.
Masalan, M.I. Rasulovaning monografiyasi umumiy lingvistik kategorizatsiyaning leksik
sathiga bag‘ishlangan bo‘lib, ushbu masala asosida til sistemasining qator muammolari,
jumladan, semantik maydon va leksik tipologiya nazariyasi tahlil qilingan. Monografiyada
ilk bor lingvistik tipologiyani mustaqil fan doirasida shakllanish masalasi ko‘rib chiqilgan.
Mazkur ishda birinchi marta ingliz va o‘zbek tillarida animativlik kategoriyasining
metodik tahlili ishlab chiqilgan. Ushbu kategoriyani ifodalovchi lisoniy birliklarning
leksik kategorizatsiyasi, frazeologik va sintaktik birliklaringi o‘zaro munosabatlari,
shuningdek turli xil so‘zlarning leksikogrammatik farqlari ochib berilgan. V. Maslovaning
fikriga ko‘ra, “kategoriya” atamasi falsafa fanida juda keng qo‘llanilib, bunda u inson aqliy
fikrlashining kognitiv shakllaridan biri hisoblanadi. Uning taʼkidlashicha, falsafada
kategoriya eng muhim hisoblanuvchi narsalar; obьektiv dunyo hodisalari (vaqt, zamon,
makon, harakat, sifat va miqdor kabi sinflar) hamda predmetlararo aloqani aks ettiruvchi
umumiy tushunchadir. Ko‘rinib turibdiki, kategoriya tushunchasi zamonaviy
tilshunoslikda markaziy o‘rinlardan birini egallaydi, shu bois quyida kategoriya termini
zamonaviy lingvistik nazariyadagi o‘ta dolzarb yangilik sifatida semantik yoxud kognitiv
yondashuvga muvofiq izohlanadi: “Tilshunoslikda kategoriya har qanday umumiy
xususiyat asosida ajratilgan har qanday til oilasi elementidir; bir hil til birliklari
to‘plamini o‘zaro kesishmaydigan, alohida sinflarga maʼlum miqdor asosida ajratadigan
baʼzi bir belgilar (parametr) majmuidir”. Kuzatishlarimiz shuni ko‘rsatadiki, kategoriyani
har xil til nazariyalari doirasida turli nuqtai nazardan tavsiflash mumkin, masalan,
kategoriyalarning denotativ-yo‘naltiruvchi nazariyasi, kategoriyalarning funktsional-
semantik nazariyasi, C.Fillmorning freym semantikasi va kognitiv (semantik-kognitiv)
kategoriya nazariyalari shular jumlasidandir. Kognitiv tilshunoslikning asoschilaridan
biri Dj. Lakoff tomonidan ilgari surilgan printsipial bayonga ko‘ra, til umumiy kognitiv
apparatdan foydalanadi. Shuning uchun til kategoriyalari kontseptual tizimdagi boshqa
toifalar bilan bir xil bo‘lishi kerak, xususan, ular prototipik effektlarni va asosiy
darajadagi taʼsirlarni ham namoyish etishlari kerak. J. Lakoffdan ancha oldin, Аmerika
kognitiv psixologi J. Bruner, madaniyat orqali ilm-fanning rivojlanishiga taʼsir qiladigan
tilga nisbatan kategoriya, madaniyat va qadriyatlar muammolarini ko‘rib chiqqan va
o‘zining ilmiy risolalarida yozib qoldirgan. Bundan tashqari, Sepir – Uorfning lingvistik
nisbiyligi tushunchasiga to‘xtalib, u tilni “dunyo manzarasining maʼlum bir qarashini aks
ettiruvchi va uni jipslashtirib turadigan o‘zaro bog‘liq toifalar tizimi” sifatida ko‘rib
chiqish mumkinligini eslaydi. Madaniyatning kognitiv faoliyatga taʼsiri – idrok,
kontseptual jarayonlar, madaniyat va tilning o‘zaro uzviy bog‘liqligi ham taniqli
amerikalik olimlar M. Koul va S. Skribner tomonidan o‘rganilgan. Shunday qilib, ular
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701
376
kategorizatsiya qilish va tasniflash operatsiyalari turmush tarzi taʼsirida o‘zgarishini
ko‘rsatib berdi, taksonomik sinf tasniflash uchun asos sifatida katta rol o‘ynaydi, odamlar
o‘z turmush tarzini o‘zgartirganda, o‘rganish maʼlum tasniflash qoidalari mavjudligini
anglashga va ularni o‘zlashtirishga imkon beradi. Ushbu sohadagi yetakchi
rus
tadqiqotchilaridan
biri
E.S. Kubryakovaning
so‘zlariga
ko‘ra
“dunyoni
kontseptuallashtirish hamda kategorizatsiyalashtirish masalalari kognitiv fanning asosiy
muammolaridir”. Bugungi kunda ular kognitiv tilshunoslik, xususan, kategoriya
nazariyasi fani sifatida tan olingan kognitiv semantika uchun asos hisoblanadi. Shubhasiz,
kuzatishlarimizda aniqlangan mavjud muammolardan biri real dunyoda mavjud bo‘lgan
tafovutlar va til vositasida o‘rnatilgan farqlar nisbati. Cheksiz xilma-xillik voqelikning
cheklangan miqdordagi lisoniy shakllar bilan qanday qamrab olinishi kognitiv
tilshunoslikda, xususan prototipik semantikada markaziy masalalardan biriga aylandi
desak mubolag‘a bo‘lmaydi. Ushbu muammoga javob izlashda ikki taxminga asoslanish
mumkin: 1) kategoriyalarning asosi maʼlum bir tilning xususiyatlari emas, balki maʼlum
bilim modelidir; 2) toifalar prototipik tuzilishga ega – yadro va periferiyani o‘z ichiga
olgan maʼlum bir ichki tuzilma. Bunday yadro mavjudligi kategoriyalarni nafaqat
xususiyatlarning to‘liq mos kelishi, balki ularning o‘xshashligi yoki o‘xshashlik darajasi
bo‘yicha biri yoxud boshqasi bilan shakllantirishga imkon beradi. Kategoriya aʼzolari
o‘rtasida hech qanday tenglik yo‘q, lekin bir-biri bilan o‘zaro asosli aloqa mavjud bo‘lib,
yadro nuqtasidan periferik inferatsiya yo‘liga o‘tish mumkin. Kategoriya eng yaxshi misol
(prototip) va atributlarning maʼlum bir ierarxiyasini o‘rnatgan holda paydo bo‘ladi,
shakllanadi va rivojlanadi. Vaziyat bitta prototipdan kategoriya bir necha yo‘nalishda
ketganda, maʼlum noaniqlik va ko‘p funktsionallikka olib kelishi ham mumkin. Ushbu
holatlarning barchasida “oilaviy o‘xshashlik” tipidagi oddiy ongga yaqin bo‘lgan
munosabatlar” g‘oyasi L. Vittgenshteynga tegishli bo‘lib, tilshunoslar tomonidan
tasniflash jarayonini o‘rganishda qo‘llanilib kelmoqda. Аytish mumkinki, kognitiv
tilshunoslikda kategorizatsiya jarayonini tavsiflashda markaziy tushunchalar prototip va
asosiy darajadagi obʼekt tushunchalaridir. Ko‘rib turganingizdek, tabiiy kategoriya teng
bo‘lmagan holatdagi aʼzolarni birlashtirishi mumkin, yaʼni ular to‘liq takrorlanmaydigan
xususiyatlarga ega. Ushbu aʼzolardan biri, prototip, o‘z sinfining eng yaxshi namunasi
bo‘lgan imtiyozli pozitsiyaga ega va shu tariqa u yoki boshqa toifaga birlashishning
mohiyati g‘oyasiga to‘liq mos keladi. Ushbu prototip atrofida toifaning qolgan aʼzolari
guruhlanadi. Keyinchalik “prototiplar nazariyasi va asosiy darajadagi kategoriyalar” yoki
shunchaki “prototiplar nazariyalari” deb nom olgan nazariyani birinchi bo‘lib E. Rosh
yaratgan. O‘z nazariyasini yaratishda u klassik nazariyani har tomonlama tanqidiy
tahlilga tortdi, chunki klassik nazariyaga ko‘ra kategoriyani belgilaydigan xususiyatlar
uning barcha aʼzolari tomonidan taqsimlanadi va shu sababli ushbu toifada teng mavqega
ega. Roshning prototipik taʼsir nazariyasini o‘rganish kategoriya qismlari va assimmetrik
tuzilmalar o‘rtasidagi assimmetriyani ko‘rsatdi. Klassik nazariya buni ko‘zda tutmaganligi
sababli, uni to‘ldirish yoki E. Rosh yaratgan boshqa bir nazariyani taklif qilish kerak bo‘lib
qoldi. XX asrning 70-yillari o‘rtalarida esa E.Rosh prototiplar kategoriyasi tushunchasini
taklif qildi. U kognitiv mos yozuvlar nuqtalari (cognitive reference points) va maxsus
kategoriya maqomiga ega bo‘lgan kategoriya yoki subkategoriya aʼzolarining
prototiplarini (prototypes) – “toifaning eng yaxshi namunasi” deya nomladi. Prototip
ushbu toifaga tegishli aʼzo bo‘lib, u mazkur toifaga xos bo‘lgan barcha jihat va
xususiyatlarni to‘liq o‘zida mujassamlashtiradi va toifaning boshqa barcha aʼzolari
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701
377
prototipga o‘xshashligiga qarab periferiyada, yadrodan yaqinroq yoki undan uzoqroqda
joylashadi. Masalan, ruslar uchun odatiy qush, yaʼni “chumchuq” qush kategoriyasining
prototipi, “pingvin” va “tuyaqush” esa periferiyada joylashgan, chunki ular ushbu
toifaning notipik vakillari hisoblanadi, yaʼni ular barcha mumkin bo‘lgan xislat va
xususiyatlarga ega emaslar. Markaz – toifaning tipik (bir turga mansub) vakillaridan
tashkil topadi, va markazdan qanchalik uzoq bo‘lsa, shunchalik tipik emas. Shunga ko‘ra,
E.Rosh dastlab kategoriyalar obʼektiv dunyo haqiqatlarini aks ettiradigan ichki tuzilishga
ega degan taklifni kiritdi. E.Roshning yutuqlari ikki jihatga ega: u klassik nazariyalarga
umumiy eʼtirozlarni bildirdi va o‘z hamkasblari bilan birgalikda prototip effektlari va
bazaviy darajadagi effektlar mavjudligini isbotlovchi doimiy tajribalar orqali fikr yuritdi.
MUHOKAMALAR VA NATIJALAR
Ushbu tajribalar klassik nazariyaning kamchiliklarini namoyish etadi, chunki klassik
nazariya qabul qilinayotgan natijalarni yetarlicha tushuntira olmaydi. Biroq, prototip
effektlarining o‘zlari ham aqliy vakillikning biron bir muqobil nazariyasini taʼminlamaydi.
R.M. Frumkinaning fikriga ko‘ra, bir xil toifadagi “o‘zaro teng bo‘lmagan” aʼzolar g‘oyasi
samarali emas. Biroq u E. Roshning yondashuvini tanqid qiladi, chunki barcha obьektlarni
kategoriya, prototip va periferiya tipik va notipik vakillari doirasida tasvirlab bo‘lmaydi.
Misol uchun, E. Roshning so‘zlariga ko‘ra, quyidagi bayonot buzilgan ko‘rinadi: shamollash
ham kasallikdir (ammo bu tipik emasligi tufayli periferiyada bo‘ladi. Eʼtiborli jihati
shundaki, E. Rosh o‘zining keyingi asarlarida prototip effektlari kategoriyalar tuzilishini
to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘paytiradi va toifalar (kategoriyalar) prototiplar shakliga ega degan
dastlabki farazni rad etdi. Shu o‘rinda taʼkidlash joizki, J. Lakoff fikrlash (reasoning)
jarayonlarida toifaning tuzilishi muhim rol o‘ynaydi, deb to‘g‘ri aytadi. Ko‘pgina hollarda
prototiplar har xil turdagi kognitiv mos yozuvlar nuqtalari vazifasini bajaradi va natijalarga
asos bo‘ladi. Biroq, prototip effektlari ikkinchi darajali ekanligini tan olish kerak. Ular turli
xil omillarning o‘zaro taʼsiri natijasida shakllanadi. Masalan, baland bo‘yli odam (a tall
man)ga o‘xshash gradatsiya kategoriyasini olsak, uning mazmuni noaniqlashgan va aniq
chegaralari bo‘lmagan taqdirda, prototip effektlari aʼzolik gradatsiyasi natijasida yuzaga
kelishi mumkin, qushlar (birds) toifasi esa boshqalardan ajralib turishi mumkin: bunda
kategoriyalar, prototip effektlari kategoriya ichki tuzilishining boshqa xususiyatlari
tomonidan yaratiladi.
Ushbu gipotezaning eng qiziqarli tasdiqlaridan biri mashhur olim L. Bars-Louining
asarlarida mavjud. L. Barsa-Lou uning o‘zi “hoc kategoriyalar” deb atagan umumiy va
uzoq muddatli tushunchalarga tegishli bo‘lmagan, ammo baʼzi bir aniq maqsadlarga
erishish uchun shakllangan “baxtsiz hodisalar” toifalarini tadqiq qildi. Bunday toifalar
o‘rganish obʼektining kognitiv modellari asosida quriladi. Yong‘in sodir bo‘lgan taqdirda
uydan olib chiqilishi kerak bo‘lgan predmetlar ushbu toifalarga misol bo‘lishi mumkin;
tug‘ilgan kun sovg‘alari; Yakshanba kuni mehmonlarniqabul qilish uchun qilinishi kerak
bo‘lgan buyumlar va boshqalar. Barca-Louning taʼkidlashicha, bunday toifalar prototipli
tuzilmaligi bilan ajralib turadi; doimiy bo‘lmagan tuzilma hisoblanadi, chunki bu
kategoriya noanʼanaviy va faqat muayyan muammoli vaziyatlarda yuzaga keladi.
Barsa-Louning taʼkidlashicha, bunday hollarda kategoriya mohiyati birinchi navbatda
maqsadlar bilan belgilanadi va maqsadlarning tuzilishi kognitiv modelning
funktsiyasidir. Ushbu yondashuv, shuningdek, Murfi va Medinlar (1984) tomonidan ham
qo‘llab-quvvatlandi. E. Rosh va uning hamkasblari, o‘zlari “signal ahamiyati”
(cue validity) deb atagan sifatni aks ettirishga harakat qilishdi. Signal ahamiyati – bu
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701
378
obʼektning ushbu toifaga tegishli bo‘lishining shartli ehtimolligidir (agar uning aʼzosi
(yoki “signal”) bo‘lsa). Eng yaxshi signallar (ishoralar) bu 100% belgilangan darajadagi
signallar hisoblanadi. E. Rosh taʼbiri bilan aytganda, signalning kategorik ahamiyati bu
kategoriya bilan bog‘liq bo‘lgan atributlar uchun barcha individual signal qiymatlarining
yig‘indisidir. Shunga qaramay, P.F. Merfi shuni isbotladiki, agar signalning toifaviy
ahamiyati obʼektiv mavjud bo‘lgan belgilar uchun aniqlansa, uning yordami bilan asosiy
toifalarni ajratib bo‘lmaydi. Yuqori darajadagi kategoriya signallarining individual
ahamiyati har doim asosiy kategoriya signallari ahamiyatidan kattaroq yoki teng bo‘ladi,
bu inson bilimlarini tuzishda eng keng tarqalgan bo‘lib aniq ajratilishiga yo‘l qo‘ymaydi.
Bu signal ahamiyati nazariyasining to‘laqonli emasligini ko‘rsatadi. Signalning kategorik
ahamiyati boshlang‘ich darajada tasniflash bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Biroq, u asosiy
darajadagi toifalarni farqlay olmaydi; signalning kategorik ahamiyatini aniqlashda
shunday aloqani amalga oshirish uchun ular allaqachon ajratib alohidalanishi darkor.
XULOSА
Kuzatishlarimiz asosida xulosa qilib shuni aytishimiz mumkinki, Dj. Lakoffning
fikriga ko‘ra, lingvistik toifalar, shuningdek kontseptual kategoriyalar prototipik
effektlarni namoyish etadi. Ular fonologiyadan morfologiyaga va sintaksisdan lug‘atga
qadar tilning barcha darajalarida mavjud. Ushbu taʼsirlarning mavjudligi Lakoff
tomonidan til kategoriyalari boshqa kontseptual kategoriyalar bilan bir xil xususiyatga
ega ekanligining isboti sifatida ko‘rib chiqiladi. Shuninguchun ham til kategoriyalarning
umumiy kognitiv mexanizmlaridan foydalanadi.
FOYDАLАNILGАN АDАBIYOTLАR RO‘YXАTI:
1.
Расулова М.И. Основы лексикой категоризации в лингвистике. Изд-во
«ФАН» Академии наук Республики Узбекистан. Ташкент – 2005. – 268 с.
2.
Маслова, В.А. Когнитивная лингвистика / В.А. Маслова. –Минск, 2004. –с. 40-47.
3.
Лингвистический энциклопедический словарь, 1990, с. 215.
4.
Филлмор Ч. Фреймы и семантика понимания. В кн.: Новое в зарубежной
лингвистике. – М.: Прогресс. 1988. 52-92. –с.
5.
Лакофф Дж. Мышление в зеркале классификаторов / Дж. Лакофф // Новое
в зарубежной лингвистике. – М.: Прогресс, 2004. – Вып. 23. Когнитивные аспекты
языка. – С. 86.
6.
Bruner J. Processes of Cognitive Growth: Infancy, 1968.
7.
Коул Элементы общей лингвистики». 262 с.
8.
Кубрякова Е.С. Краткий словарь когнитивных терминов. – М.: МГУ, 1996. –
245 –с.
9.
Виттгенштейн Л. Два типа лингвистической рефлексии. М.: Прогресс. 1988.
52-92. –с.
10.
Рош Э. Поэтому среди когнитивных лингвистов людей с психологическим
или хотя бы психолингвистическим прошлым мало (исключение составляют. – М.,
2000,- С.8- 22.
11.
Лакофф Дж. Когнитивное моделирование: (Из книги «Женщины, огонь и
опасные предметы») / Дж. Лакофф И Язык и интеллект. – М., 1995. -С. 143-184
12.
Фрумкина Р.М. Концептуальный анализ с точки зрения лингвиста и
психолога / Р.М. Фрумкина // Научно-техническая информация. – Сер. 2:
Информационные процессы и системы. – 1992, № 6. – С.1-8.102-103.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 5 (2025) / ISSN 2181-3701
379
13.
Ченки А. Современные когнитивные подходы к семантике: свойства и
различия в теориях и целях / А. Ченки // Вопросы языкознания. – 1996. -№2.-С. 68-78.
14.
Топорова В.М. Концепт «форма» в семантическом пространстве
языка/В.М. Топорова. – Воронеж: «Истоки», 1999. – 175 с.
15.
http://ideashistory.org.ru/ pdfs/phss09g3p2.pdf
16.
Shoxidaxon, K. (2024). The Concept of" Language/Tongue" In the English,
Uzbek and Russian Languages. Miasto Przyszłości, 48, 377-379.
17.
Курбанова, Ш. (2024). Лингвикогнозитивные, лингвокультурологические
и социопрагматические аспекты единиц номинативного когнитивного
пространства концепта «язык». Зарубежная лингвистика и лингводидактика,
2(2/S), 9-13.
