Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная
лингвистика
и
лингводидактика
–
Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
System and typology of materials dedicated to coverage of
international tourism in the national press
Alfraganus University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received December 2023
Received in revised form
10 December 2023
Accepted 25 January 2024
Available online
25 March 2024
This article describes the analysis of journalistic, analytical,
and critical articles on international tourism from the pages of
our national press.
2181-3663
/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol2-iss1-pp143-147
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
advertising,
national mass media,
print,
platform,
administration,
California Travel and
Tourism Comission(CTTC),
media company,
travel,
technology.
Milliy
matbuotda
xalqaro
turizmni
yoritishga
bag‘ishlangan materiallar tizimi va
tipologiyasi
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
reklama,
milliy OAV,
platforma,
milliy matbuot,
ma’muriyat,
Kaliforniya Sayohat va
Turizm Komissiyasi (CTTC),
media kompaniya,
sayohat,
texnologiya.
Ushbu maqolada xalqaro turizmga oid milliy matbuotimiz
sahifalaridan joy olgan jurnalistik, publitsistik, tahliliy va tanqidiy
maqolalar tahlili bayon etilgan.
1
Teacher, Department of Oriental Philology, Alfraganus University. E-mail: gulruh.nematova@mail.ru
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Issue
–
2
№
1 (2024) / ISSN 2181-3701
144
Система и типология материалов, посвященных
освещению международного туризма в отечественной
прессе
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
реклама,
национальные СМИ,
платформа,
Национальная пресса,
администрация,
Калифорнийская
комиссия по
путешествиям и туризму
(СТТС),
медиакомпания,
путешествия,
технологии
В данной статье описан анализ публицистических,
аналитических и критических статей о международном
туризме со страниц нашей национальной прессы
.
Kirish.
Milliy matbuot tizimi jamoatchilik muhokamasi uchun sharoit yaratadi.
Milliy jurnalistika tizimi odamlarga mahalliy va xalqaro miqyosda turli masalalar bo‘yicha
o‘z fikrlarini bildirish imkonini beradi. Bu axborot va g‘oyalarning erkin oqimini
ta’minlashda
muhim ahamiyatga ega. “To‘rtinchi hokimiyat: yangiliklarga ichki qarash”
kitobi mualliflari Bill Kovach va Tom Rosenstiel bu haqida shunday yozadi: “Milliy
ommaviy axborot vositalari yangiliklar va voqealar haqida xabar berish orqali jamoatchilik
fikrini
shakllantiradi va ko‘p hollarda mukammal rivojlanish strategiyasining asosini
tashkil etadi. Buning sababi shundaki, ommaviy axborot vositalari odamlar qanday
ma’lumotlarga duchor bo‘lishini aniqlashda muhim rol o‘ynaydi” .
Mavzuga oid adabiyotlar tahlili.
Milliy matbuotning mamlakatlar hayotidagi
ahamiyati bo‘yicha ko‘plab kitoblar mualliflari Uilyam Bennett va Stefan Livingston
ommaviy axborot vositalarining tarixi, funksiyalari va ta’sirini muhokama qilib, zamonaviy
medianing umumiy ko‘rinishini taqdim e
tadilar. Shuningdek, XXI asrda axborot bilan
ishlovchi korxonalar oldida turgan muammolar, masalan, ijtimoiy tarmoqlarning
kuchayishi va matbuotga ishonchning pasayishi kabi masalalarni muhokama qilib,
jarayonda milliy matbuot tizimlarining ahamiyati juda muhim ekanligini qayd etadilar .
Rodni Benson va Devid K. Elmer olib borgan tadqiqotlarning natijalariga ko‘ra:
“Ba’zi odamlar jamoatchilikni axborot bilan ta’minlash va milliy birlikni targ‘ib qilish
uchun zarur deb hisoblasa, boshqalari so‘z erkinligi va demokratiyaga tahdid, deb
ta’kid
laydilar. Ikkala holatda ham davlatning matbuot tizimida davlat nashrlarining
ahamiyati sezilarli bo‘ladi” . Masalan, Kaliforniya Sayohat va Turizm Komissiyasi (CTTC)
2019-yilda shtatda turizmni rivojlantirish uchun milliy ommaviy axborot vositalarida 100
million dollarlik reklama kampaniyasini boshladi. “Kaliforniya, katta orzular” deb
nomlangan kampaniyada Kaliforniyaning Oltin darvoza ko‘prigi, Yosemit milliy bog‘i va
Disneylend kabi diqqatga sazovor joylari tasvirlari namoyish etildi .
2021-
yilda Florida shtatida turizmni targʻib qilish maqsadida milliy ommaviy
axborot vositalarida “Keling, oʻzingiz koʻring” kampaniyasi ish boshladi. Kampaniya
Floridaga tashrif buyurgan taniqli shaxslar va ta’sir o‘tkazuvchilarning guvohliklarini
taqdim etdi. Florida iqtisodiy imkoniyatlar departamenti (DEO) 2021-yilda shtatda
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Issue
–
2
№
1 (2024) / ISSN 2181-3701
145
turizmni rivojlantirish uchun milliy ommaviy axborot vositalarida 50 million dollarlik
reklama kampaniyasini boshladi. “Keling, oʻzingiz koʻring” deb nomlangan kampaniya
Floridaga tashrif buyurgan Shaquille O‘Nil, Lindsey Vonn va Ty Burrell kabi taniqli sh
axslar
va ta’sirchanlarning guvohliklarini taqdim etdi.
Milliy jurnalistika tizimi odamlarga mahalliy va xalqaro miqyosda turli masalalar
bo‘yicha o‘z fikrlarini bildirish imkonini beradi. Bu axborot va g‘oyalarning erkin oqimini
ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. U hukumatni javobgarlikka tortadi. Masalan, 201
7-
yilda Yaponiya hukumati hukumatga maʼlumotlarni “maxfiy” deb tasniflash va maxfiy
maʼlumotlarni oshkor qilganlarni jazolash imkonini beruvchi munozarali qonunni qabul
qildi. Shinbun Kyokai (Yaponiya gazeta noshirlari va muharrirlari assotsiatsiyasi) bu
qonunni qattiq tanqid qilib, u jamoatchilik muhokamasiga tashladi .
Tadqiqot metodologiyasi.
Jay Rosen tizimlashtirilgan matbuot haqida quyidagicha
fikr bildiradi: “Milliy matbuot tizimi hukumat harakatlarini sinchiklab tekshirib, ularni
javobgarlikka tortish orqali kuzatuvchi rolini o‘ynashi mumkin. Bu davlat hokimiyati va
boshqaruvi organlarini
ng shaffofligi va xalq oldida hisobdorligini ta’minlashda muhim
ahamiyat kasb etadi” . Umuman olganda, milliy matbuot tizimlarining iqtisodiy daromad
keltirishi uning siyosiy va ijtimoiy foydalari oldida arzimasdir. Bu demokratiya va
fuqarolik faolligini
targ‘ib qiladi. Milliy matbuot tizimi odamlarga o‘z fikrlarini bildirish,
siyosiy jarayonda ishtirok etish uchun platforma yaratish orqali demokratiya va fuqarolik
faolligini oshirishga yordam berishi mumkin. Bu barcha fuqarolarning ovozini eshitishda
muhim ahamiyatga ega. Masalan, 2023-
yil O‘zbekistonda bo‘lib o‘tgan referendum
arafasida respublika bo‘ylab “Konstitutsiya —
o‘zimizniki” shiori ostida targ‘ibot
tadbirlari, konsert dasturlari o‘tkazilib, bunda mahalliy OAV faol qatnashdi . Bu tom
ma’noda ahol
ining barcha qatlamlari fikrini aks ettirdi.
Milliy matbuot tizimining ahamiyatiga ta’sir ko‘rsatadigan ba’zi omillar ham mavjud
bo‘lib, ularni inkor etib bo‘lmaydi. Daniel K. Hallin va Paolo Manchini tomonidan taqdim
etilgan “Yangiliklar mediasi va milliy boshqaruv tizimlari” nomli kitobda 11 davla
t,
jumladan AQSh, Buyuk Britaniya, Germaniya, Italiya va Yaponiyaning milliy matbuot tizimi
solishtiriladi. Ularning ta’kidlashicha, har bir davlatning matbuot tizimi uning siyosiy,
iqtisodiy va madaniy tarixi bilan shakllanadi .
Tahlil va natijalar.
Turli mamlakatlarda matbuot erkinligi darajasi har xil. Ba’zi
mamlakatlarda matbuot juda cheklangan, jurnalistlar senzura, qo‘rqitish va hatto nozik
mavzularda xabar berganliklari uchun qamoqqa tashlanishi mumkin. Boshqa
mamlakatlarda matbuot nisbatan erk
in bo‘lib, jurnalistlar oqibatlaridan qo‘rqmay, keng
ko‘lamli mavzularda xabar bera oladi. Milliy matbuot tizimining o‘z vazifasini samarali
bajara olishi uchun matbuot erkinligi darajasi muhim ahamiyatga ega.
Kuchli demokratiya anʼanalari va so‘z erkinligi mavjud mamlakatlarda matbuot
o‘zining hukumat va aholi o‘rtasidagi ko‘prik vazifasini to‘laqonli bajara oladi. Xususan
turizm va matbuot erkinligi to‘g‘risida ilmiy tadqiqotlar olib borgan mashhur olimlar Dev
id
Uiver va Lars Uilnatning “Tourism and Press Freedom: A Global Perspective” kitobida
“Turizm industriyasining rivojlanish darajasi mamlakat siyosiy tizimi hamda medianing
jamiyatdagi o‘rni kabi qator omillarga bog‘liq holda o‘z ta’sirini ko‘rsatadi”,
- deydi
mualliflar .
An’anaviy ommaviy axborot vositalari daromadlarini yo‘qotgani sababli, ular
yangiliklar yig‘ish va hisobot berish xodimlarini qisqartirishga majbur bo‘lishmoqda. Bu
xabarlar sifatining pasayishiga olib keldi, chunki jurnalistlar kamroq manbalar bilan
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Issue
–
2
№
1 (2024) / ISSN 2181-3701
146
ko‘proq hikoyalar tayyorlash uchun bosim ostida ishlashlariga to‘g‘ri keladi. Masalan,
“Chegara bilmas muxbirlar” (RSF) tashkiloti dunyo boʻylab matbuot erkinligi holatiga oid
yillik hisobotini eʼlon qiladi.
2022-yilgi hisobotda matbuot erkinligi darajasi ketma-ket
uchinchi yil pasayganini aniqladi. Bu reyting umumiy ma’noda aniq manzarani ifodalab
bera olmasa-
da, ko‘plab sayyohlar aynan matbuot tizimlari erkin mamlakatlarga sayohat
qilishni ko‘proq ma’qul ko‘
rishadi.
Matbuotdagi xilma-xillik mamlakatdagi siyosiy va ijtimoiy turli xil qarashlarning
mavjudligini anglatadi. “Medianing keng qamrovliligi bir qator sabablarga ko‘ra muhimdir.
Birinchidan, bu jamoatchilikning muhim masalalar bo‘yicha turli xil nuqtayi nazarlar
ga ega
bo‘lishini ta’minlashga yordam beradi deydi Ketlin Xoll Jeymison va Jozef N. Kapella
o‘zlarining “The Media and Diversity: Framing, Priming, and Pluralism” kitobida .
O‘zbekistonda ham milliy jurnalistika tizimi onlayn nashrlar (kun.uz, daryo.uz,
gazeta.uz, xabar.uz), 10 mingdan ortiq adadda nashr etiladigan “Yangi O‘zbekiston”, “Milliy
tiklanish”, “Erk” kabi gazetalar, “O‘zbekiston ovozi”, “Karavan” kabi jurnallar
mamlakatimizdagi xilma-
xillikni ta’minlamoqda.
Milliy matbuot tizimida turfa xillikning bo‘lishi feyk axborot tarqalishining oldini
olishga yordam beradi. Ommaviy axborot vositalarida faqat bir yoki ikkita ovoz mavjud
bo‘lsa, bu ovozlar e'tirozlarsiz noto‘g‘ri ma’lumotlarni tarqatishlari osonroq bo‘lad
i.
Shuningdek, turli xil matbuot tizimi ommaviy axborot vositalariga ishonchni
mustahkamlashga yordam beradi. Odamlar ommaviy axborot vositalari turli nuqtai
nazarlarni ifodalashga tayyorligini ko‘rganlarida, ular OAVning to‘g‘ri va adolatli
ekanligiga ko‘proq ishonishadi. Misol uchun, “Pew Research Center” tomonidan 2021
-yilgi
tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, ommaviy axborot vositalari odatda adolatli va to‘g‘ri deb
hisoblaydigan odamlar ko‘proq yangiliklar OAVga dolzarb voqealar haqida aniq ma’lumot
berishga ishonishlarini aytishadi .
2022-
yil Qatarda o‘tkazilgan Jahon chempionatiga “Iwash” blogerlari mustaqil
jurnalistlar sifatida O‘zbekiston turizmini targ‘ib qilish maqsadida yo‘l oldi. Bu Turizm va
sportni rivojlantirish vazirligi tashabbusi asosida sodir bo‘lganini ham alohida e’tir
of etish
mumkin . Qatarga yo‘l olgan media jamoasi ijtimoiy tarmoqlar orqali kunlik hikoyalarini
bo‘lishib bordi.
Maykl K. Mak va Devid S. Koen o‘zlarining “The Digital Media Ecosystem: Audiences,
Business Models, and Content” tadqiqot kitobida “So‘nggi yillarda Internet va ijtimoiy
media kabi yangi texnologiyalarning rivojlanishi tufayli ommaviy axborot vositalarining
ta’sir doirasi keskin oshdi”,
- deb fikr bildiradi . Ushbu texnologiyalar ommaviy axborot
vositalariga o‘z xabarlari bilan global auditoriyani qamrab olish imkonini berdi. Milliy
matbuot tizimi o‘zining demokratik vazifasini bajarishi uchun keng ommani q
amrab olishi
kerak. Shu sababli ham hukumatning xalq oldidagi mas’uliyatini oshirishda ommaviy
axborot vositalari muhim o‘rin tutadi. U buni hukumat faoliyati haqida hisobot berish va
jamoatchilik muhokamasi uchun forum yaratish orqali amalga oshiradi.
Milliy matbuot tizimining samarali ishlashi uchun ommaviy axborot vositalarining
keng qamrovli bo‘lishi zarur. Milliy matbuot tizimida xususiy va nodavlat ommaviy
axborot vositalarining o‘rni va ahamiyatiga aniq misollar Robin Mansel va Nisrin El
-
Khurining
“Non
-
Governmental Media and Global Communication” kitobida keltiriladi .
Xulosa va takliflar.
Turizm va matbuot erkinligi to‘g‘risida ilmiy tadqiqotlar olib
borgan mashhur olimlar Devid Uiver va Lars Uilnatning “Tourism and Press Freedom: A
Global Perspective” kitobida “Turizm industriyasining rivojlanish darajasi mamlakat
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Issue
–
2
№
1 (2024) / ISSN 2181-3701
147
siyosiy tizimi hamda medianing jamiyatdagi o‘rni kabi qator omillarga bog‘liq holda o‘z
ta’sirini ko‘rsatadi”, deydi mualliflar .
Milliy ommaviy axborot vositalari bilan hamkorlik qilish orqali davlat turizm
agentliklari keng auditoriyani qamrab olishi, jamoatchilik fikrini shakllantirishi, qimmatli
ma’lumotlarni taqdim etishi va turizm sanoati haqida xabardorligini oshirishi mumkin.
Milliy ommaviy axborot vositalaridan tashqari, davlat turizm agentliklari turizmni
rivojlantirish uchun ijtimoiy tarmoqlar, onlayn reklama va jamoatchilik bilan aloqalar kabi
boshqa kanallardan ham foydalanishadi. Kanallarning eng yaxshi aralashmasi turizm
agentligining aniq maqsadlariga va maqsadli auditoriyaga qarab o‘zgaradi. Milliy matbuot
nashrlari bu turizmning eng muhim targ‘ibotchisidir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
Richards, Greg and Raymond, C. “Creative Tourism.” ATLAS News 23. 2000. 16
-b.
2.
Higham, J., & Lück, M. Media Coverage of Ecotourism in Australia: A Content
Analysis. Journal of Sustainable Tourism, 11(4), 2003. 325
–
b.
3.
“Educational Tourism.” World Tourism Organization. Accessed August 28th,
2023. https://www.unwto.org/our-work/education-and-training/educational-tourism.
4.
Rahman, M. A., & Hossain, M. A. The Role of Media in the Expansion of Educational
Tourism. Journal of Tourism Research & Hospitality, 6(4), (2017). 3-b.
5.
Ivanov, B., Dillingham, L. L., Parker, K. A., Rains, S. A., Burchett, M., & Geegan, S.
Sustainable attitudes: Protecting tourism with inoculation messages. Annals of Tourism
Research, 73, 2018. 26
–
34-b.
6.
“
Cultural Tourism.
” European Travel Commission. Accessed August 28th, 2023.
https://etc-corporate.org/cultural-tourism/
7.
“Cultural Routes.” Council of Europe. Accessed August 28th, 2023.
https://www.coe.int/en/web/cultural-routes/home
8.
Becker, D., & Egger, R. (2019). Pro-Poor Tourism: A Critical Analysis. Journal of
Sustainable Tourism, 27(7), 745-b.
