Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная
лингвистика
и
лингводидактика
–
Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Student performance and assessment in higher education
(credit-module system)
Khulkar NORMUMINOVA
1
Uzbekistan State World Languages University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received November 2024
Received in revised form
10 December 2024
Accepted 25 December 2024
Available online
25 January 2024
This article analyzes the criteria for assessing the knowledge
and skills of students in higher education institutions,
particularly the assessment processes carried out based on the
credit-module system. The credit-module system is an essential
tool for ensuring accurate and transparent evaluation of
students
’
knowledge, as well as for organizing teaching and
learning processes more effectively. In this system, assessment
criteria and methods play a key role in determining the
curriculum, student achievements, and level of knowledge.
2181-3701
/©
2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol2-iss1
/S
-pp199-203
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
credit-module system,
student assessment,
higher education,
knowledge and skills,
assessment criteria.
Talabalar faoliyati va baholash oliy ta
’
limda (kredit-modul
tizimi)
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
kredit-modul tizimi,
talabalar baholash,
oliy ta
’
lim,
bilim va k
o‘
nikmalar,
baholash mezonlari.
Mazkur maqolada oliy
o‘
quv yurtlari talabalarining bilim va
k
o‘
nikmalarini baholash mezonlari, xususan kredit-modul tizimi
asosida amalga oshiriladigan baholash jarayonlari tahlil
qilinadi. Kredit- modul tizimi talabalar bilimini aniq va shaffof
baholashni ta
’
minlash, shuningdek,
o‘
qitish va
o‘
rganish
jarayonlarini yanada samarali tashkil etish uchun muhim vosita
hisoblanadi. Ushbu tizimda baholash mezonlari va baholashning
usullari
o‘
quv dasturlari, talabalar yutuqlari va bilim darajasini
aniqlashda alohida ahamiyatga ega.
1
Uzbekistan State World Languages University. E-mail: hulkarnormuminova@gmail.com
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2025) / ISSN 2181-3701
200
Успеваемость и оценивание студентов в высшем
образовании (кредитно
-
модульная система)
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
кредитно
-
модульная
система,
оценка студентов,
высшее образование,
знания и навыки,
критерии оценки
.
В данной статье анализируются критерии оценки знаний
и навыков студентов в высших учебных заведениях, в
частности, процессы оценки, осуществляемые на основе
кредитно
-
модульной системы. Кредитно
-
модульная система
является важным инструментом для обеспечения точной и
прозрачной оценки знаний студентов, а также для более
эффективной
организации
процессов
обучения
и
преподавания. В этой системе критерии и методы оценки
играют ключевую роль в определении учебных программ,
достижений студентов и уровня знаний.
KIRISH
Kredit modul tizimi zamonaviy ta
’
limning ajralmas qismi b
o‘
lib, oliy
o‘
quv
yurtlarida talabalarni bilim va k
o‘
nikmalarini baholashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Ushbu tizim orqali talabalar
o‘
zlashtirgan bilimlarini nafaqat sinovlar orqali, balki turli xil
k
o‘
nikmalar va amaliyotlar orqali ham namoyish eta oladi.Kredit modul tizimi
–
bu ta
’
lim
jarayonini tashkil etishda modullar orqali ta
’
lim berishni nazarda tutadigan tizimdir.
Bu tizimda har bir modul uchun ma’lum miqdorda kreditlar belgilanadi va talabalar
ushbu kreditlarni to‘plab borish orqali ma’lum darajaga ega bo‘lishadi. Asosiy
xususiyatlari quyidagilardan iborat:Talabalar o‘zlariga qulay bo‘lgan modul va fanlarni
tanlash imkoniyatiga ega. Talabalarning bilim va ko‘nikmalari turli xil usullar orqali
baholanadi. Talabalar mustaqil ravishda bilim olish imkoniyati
ga ega bo‘lib, bu ularning
o‘zlashtirish darajasini oshiradi.
Kredit modul tizimi
–
bu talabalarga o‘z ta’lim yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv
dasturlarini tanlash va ularga mos ravishda modullarni o‘zlashtirish imkoniyatini
beruvchi ta’lim tizimidir. Har bir modul alohida bilim va ko‘nikmalarni o‘z ichiga olgan
bo‘lib, uni muvaffaqiyatli yakunlash uchun ma’lum miqdorda kreditlar olinadi. Kreditlar
esa ta’lim jarayonida talabalar uchun o‘lchov birligi sifatida ishlatiladi.Kredit modul
tizimi (KMT) oliy o‘quv yurtlarida ta’lim jarayonini samarali tashkil etishda, talabalar va
o‘qituvchilar o‘rtasidagi aloqalarni yaxshilashda, ta’lim sifatini oshirishda muhim rol
o‘ynaydi. Ushbu tizimning asosiy maqsadi talabalarga o‘z ta’lim yo‘nalishlarini yanada
moslashuvchan va shaxsiylashtirilgan ravishda rivojlantirish imkoniyatini yaratishdir.
Kreditlar, odatda, bir semestr davomida talabalar bajarishi kerak bo‘lgan ishlarni,
ya’ni darslar, topshiriqlar, laboratoriya ishlarini, amaliyotlarni va imtihonlarni ifodalaydi.
Har bir kurs yoki modulning
o‘
ziga xos kredit qiymati b
o‘
ladi. Bu tizim, talabalarga
darslarni mos ravishda tanlash, boshqa kurslarda
o‘
z qiziqishlari va ehtiyojlariga mos
keladigan sohalarda ta’lim olish imkoniyatini beradi.Talabalar o‘zlarining ta’lim
y
o‘
nalishlarini va jadvalini
o‘
z ehtiyojlariga mos ravishda tashkil qilishlari mumkin. Har
bir modul alohida va aniq belgilangan maqsadlar bilan taqdim etiladi va ma’lum
miqdorda kreditlar ajratilgan b
o‘lib, ular ta’limning muvaffaqiyatli yakunlanishini
aniqlash uchun ishlatiladi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2025) / ISSN 2181-3701
201
TAHLIL VA METODOLOGIYA
Bu tizim, talabalar uchun
o‘
z vaqtlarini samarali boshqarishga yordam beradi.
Kredit tizimi talabalar uchun malaka oshirish va
o‘
z karyeralarini qurishda yordam
beradi. Modullar orqali olingan bilim va k
o‘
nikmalar talabalarga turli sohalarda ishlash
imkoniyatini yaratadi.Kredit tizimi nafaqat amaliyot va nazariy bilimlarni
o‘
zlashtirishni,
balki ilmiy tadqiqotlarni ham q
o‘
llab-quvvatlashni nazarda tutadi. Talabalar
o‘
z
ixtisoslashgan sohalarida ilmiy ishlar bilan shu
g‘
ullanishlari, yangi
g‘
oyalar va
innovatsiyalarni yaratishlari mumkin.
Kredit modul tizimining foydalari:
Talabalarning O‘z
-
o‘zini boshqarish qobiliyatini oshiradi
: Tizim talabalarga o‘z
vaqtini va o‘qish jadvalini tashkil qilishda erkinlik beradi.
Yuqori sifatli ta’lim imkoniyatlarini yaratadi:
Modul tizimi har bir o‘quv
modulining mustahkam tarkibiga asoslanadi, bu esa talabalar uchun sifatli ta’lim olish
imkoniyatini yaratadi.
Davlat va xalqaro miqyosda tan olingan ta’lim tizimi:
Kredit tizimi xal
qaro ta’lim
tizimlariga mos keladi, bu esa o‘z navbatida talabalar uchun xalqaro miqyosda ishlash
imkoniyatini oshiradi.
Talabalarni baholashda qo‘llaniladigan mezonlar quyidagilardan iborat:
Nazariy bilimlarni baholash
Talabalarning nazariy bilimlarini ba
holashda an’anaviy usullar, ya’ni test sinovlari,
yozma ishlar, esse va imtihonlar qo‘llaniladi. Bu usullar orqali talabalar fanni qay darajada
tushunib olganliklari aniqlanadi.
Amaliy ko‘nikmalarni baholash
Amaliy ko‘nikmalarni baholashda laboratoriya ishlari, amaliy mashg‘ulotlar va
loyihalar muhim rol o‘ynaydi. Talabalar o‘zlashtirgan nazariy bilimlarini amalda qo‘llash
imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Ijodiy faoliyatni baholash
Talabalar ijodiy faoliyati ularning mustaqil fikrlash va yangi g‘oyalarni ilg
ari surish
qobiliyatlarini baholash imkonini beradi. Bu esa prezentatsiyalar, loyihalar va tadqiqot
ishlari orqali amalga oshiriladi.
Jamoaviy ishlarni baholash
Jamoaviy ishlarni baholashda talabalar o‘zaro hamkorlikda qanday natijalarga
erishganliklari hi
sobga olinadi. Bu mezon orqali talabalar birgalikda ishlash ko‘nikmalarini
rivojlantiradi.
Oliy
o‘
quv yurtlarida ta
’
lim jarayoni murakkab va k
o‘
plab mezonlarga asoslanadi.
Talabalar bilimlarini baholashda turli xil usullar va mezonlar qo‘llaniladi. Ushbu
maqolada baholash mezonlarining asosiy turlari va ular qanday ishlashini ko‘rib
chiqamiz.Oliy o‘quv yurtlarida talabalarning bilimlarini baholashning eng keng tarqalgan
usuli
–
imtihonlar. Imtihonlar talabaning o‘rgangan nazariy bilimlarini tekshirish uchu
n
xizmat qiladi. Bular o‘z ichiga yozma va og‘
zaki imtihonlarni oladi. Yozma imtihonlar
ko‘proq mavzu va sohaning chuqur o‘zlashtirilishini talab etadi, og‘
zaki imtihonlar esa
talabalarni tezda va to‘g‘
ri javob berishga majbur qiladi.
NATIJA VA MUHOKAMALAR
Kurs ishlari va loyihalar talabalarni
o‘
z bilimlarini amaliyotda q
o‘
llashga undaydi.
Bu usul talabalarga muayyan mavzular b
o‘
yicha ilmiy tadqiqotlar olib borish, aniq
masalalarni hal qilish imkoniyatini beradi. Kurs ishlarida talabalar
o‘
zlarining fikrlash
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2025) / ISSN 2181-3701
202
qobiliyatlarini va tahlil qilish k
o‘
nikmalarini namoyish etadilar. Loyihalar esa k
o‘
pincha
guruh ishlarida olib boriladi va talabalarning jamoaviy ish k
o‘
nikmalarini baholash uchun
ishlatiladi.Ba’zi o‘
quv yurtlarida talabalarning faoliyatini baholash uchun semestr
davomida beriladigan topshiriqlarni hisobga olishadi. Bu topshiriqlar k
o‘
pincha
muntazam ravishda beriladi va ularning bajarilishi talabaning
o‘
zlashtirish jarayonidagi
faoliyatini k
o‘
rsatadi. Semestr yi
g‘
ilishi va topshiriqlar talabalar
o‘
rtasida mustahkam
raqobat yaratib,
o‘
quv jarayonini yanada samarali qiladi.
Kreativ va amaliy ishlar
Oliy o‘quv yurtlarida kreativ va amaliy ishlar talabalarni yaratish va yangilik
kiritishga undaydi. Masalan, tasviriy san’at, arxitektura yoki muhandislik kabi
sohalarda
talabalar o‘zining innovatsion yondashuvlarini ko‘rsatishi mumkin. Bu kabi baholash
mezonlari nafaqat bilim, balki talabaning ijodkorlik va muammolarni hal qilishdagi
ko‘nikmalarini ham baholaydi.
Izlanish va ilmiy ishlar
Oliy o‘quv yurtlarida ilmiy ishlar va izlanishlar ko‘pincha talabalar bilimining eng
yuqori darajasi deb qaraladi. Ilmiy ishlar talabalarga yangi bilimlar yaratish va o‘z
sohasida yetakchi mutaxassis bo‘lish imkoniyatini beradi.
Bu ishlar nafaqat talabalar
bilimini, balki ularning tadqiqot olib borish va ilmiy tahlil qilish qobiliyatini ham baholaydi.
Seminarlar va amaliy mash
g‘
ulotlar talabalarning amaliy k
o‘
nikmalarini oshirishga
yordam beradi. Ushbu faoliyatlar davomida talabalar
o‘
z fikrlarini erkin ifodalash,
boshqalar bilan muloqot qilish va
o‘
z bilimlarini amaliyotga tatbiq etish imkoniyatiga ega
b
o‘
lishadi. Seminarlar va amaliy mash
g‘
ulotlar ham
o‘
z navbatida baholash mezonlari
sifatida ishlatiladi.
Baholash mezonlari talabalarning bilimlarini, k
o‘
nikmalarini va shaxsiy
fazilatlarini tekshirishda muhim rol
o‘
ynaydi. Har bir mezon turli jihatlarni
o‘
z ichiga
oladi va talabalarning har tomonlama rivojlanishiga yordam beradi. Ushbu mezonlar
orqali talabalarning ilmiy, amaliy va ijodiy salohiyati aniqlanadi. Oliy
o‘
quv yurtlari
talabalarini yaxshiroq tayyorlash uchun baholash tizimi hamda uning mezonlarini
rivojlantirish muhimdir.Har bir talaba
o‘
z qiziqishlari va qobiliyatlariga mos ravishda
ta
’
lim darajasini yaxshilaydi.Kredit modul tizimi talabalarni faollikka undaydi, chunki
ularning bilim va k
o‘
nikmalari doimiy ravishda baholanib boriladi. Bu esa talabalarni
mustaqil
o‘
qishga va
o‘
zlarini rivojlantirishga undaydi.Talabalar
o‘
zlashtirgan nazariy
bilimlarini amalda q
o‘
llash imkoniyatiga ega b
o‘
ladilar. Bu ularning kasbiy k
o‘
nikmalarini
mustahkamlashga yordam beradi.
XULOSA
Kredit modul tizimi talabalarni baholashda zamonaviy yondashuv b
o‘
lib, ularning
bilim va k
o‘
nikmalarini keng qamrovli baholash imkonini beradi. Ushbu tizim nafaqat
nazariy bilimlarni, balki amaliy k
o‘
nikmalarni ham rivojlantirishga xizmat qiladi. Kredit
modul tizimi ta
’
lim jarayonini samarali tashkil etishga yordam berib, talabalarni
muvaffaqiyatli mutaxassis b
o‘
lishlariga tayyorlaydi.Kredit modul tizimi oliy ta
’
lim
muassasalarida ta
’
limning sifatini oshirish, talabalar uchun
o‘
zgaruvchan va
shaxsiylashtirilgan ta
’
lim y
o‘
nalishlarini yaratish imkoniyatini taqdim etadi. Bu tizim
nafaqat talabalarga
o‘
zgaruvchan ta
’
lim ehtiyojlariga moslashishga yordam beradi, balki
ilmiy tadqiqotlar va karyera rivojlanishi uchun ham katta imkoniyatlar yaratadi. Tizimni
keng joriy etish orqali
o‘
zbek oliy ta
’
limi yanada samarali va xalqaro miqyosda
raqobatbardosh b
o‘
lib boradi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
1 (2025) / ISSN 2181-3701
203
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
Shaykhutdinov, A. S. (2017). Kredit-modul tizimi va uning oliy
ta’limda
qo‘llanishi. Toshkent: Akademnashr.
2.
Sultonov, A. (2015).
Oliy ta’limda kredit
-modul tizimi va uni joriy etish.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi.
3.
Javlonov, M. (2019).
Oliy ta’limda bilim va ko‘nikmalarni baholashning s
amarali
usullari.
Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim muassasalari.
4.
Turaev, B. (2018).
Oliy ta’limda baholash tizimi va uning metodologiyasi.
Tashkent: TDPU nashriyoti.
5.
Biggs, J., & Tang, C. (2011). Teaching for Quality Learning at University (4th ed.).
Maidenhead: McGraw-Hill Education.
6.
Tuning Project. (2004). Tuning Educational Structures in Europe: Final Report.
Groningen: University of Groningen.
7.
Akhmedov, I. (2020). Kredit-modul tizimi asosida talabalar bilimini baholash
metodlari. Journal of Education and Learning, 5(3), 118-124.
8.
Qodirov, K. (2016).
Oliy ta’limda baholash tizimi va kredit
-modul tizimi
o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik.
Pedagogika va psixologiya jurnali, 2(1), 52-59.
