Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika –
Зарубежная лингвистика и
лингводидактика – Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Multimodal materials in language teaching: exploring
visual, audio, and interactive resources
Shakhzoda JUMANAZAROVA
1
Urganch RANCH texnologiya universiteti
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2025
Received in revised form
10
March 2025
Accepted 25 March 2025
Available online
25 April 2025
This paper explores the integration of multimodal materials
in language teaching, focusing on visual, audio, and interactive
resources. It examines how these materials enhance learners’
engagement, comprehension, and communicative competence.
The study highlights the importance of diverse input in language
acquisition and offers practical suggestions for educators.
2181-3701/© 2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol3-iss4
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
Multimodal learning,
language teaching,
visual aids,
audio materials,
interactive tools,
communicative competence.
Til o‘qitishda multimodal materiallar: vizual, audio va
interaktiv resurslarni o‘rganish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
Multimodal o‘rganish,
til o‘qitish,
vizual vositalar,
audio materiallar,
interaktiv vositalar,
kommunikativ
kompetensiya.
Ushbu maqola til o‘qitishda multimodal materiallardan
foydalanishni ko‘rib chiqadi, jumladan vizual, audio va
interaktiv resurslarning roliga e’tibor qaratadi. Mazkur
materiallar o‘quvchilarning faolligini, tushunishini va
kommunikativ kompetensiyasini oshirishdagi ahamiyati
tahlil qilinadi. Tadqiqot til o‘rganishda turli xil axborot
manbalarining muhimligini ta’kidlab, o‘qituvchilar uchun
amaliy tavsiyalar beradi.
1
Urganch RANCH texnologiya universiteti.
E-mail: shakhzodajumanazarova1702@gmail.com
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 4 (2025) / ISSN 2181-3701
70
Мультимодальные материалы в преподавании языков:
изучение визуальных, аудио- и интерактивных
ресурсов
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Мультимодальное
обучение,
преподавание языков,
визуальные средства,
аудиоматериалы,
интерактивные
инструменты,
коммуникативная
компетенция.
В данной работе рассматривается использование
мультимодальных материалов в преподавании языков с
акцентом на визуальные, аудио- и интерактивные ресурсы.
Анализируется,
как
эти
материалы
способствуют
вовлеченности
учащихся,
пониманию
и
развитию
коммуникативной компетенции. Исследование подчеркивает
важность разнообразного ввода в процессе овладения языком
и
предлагает
практические
рекомендации
для
преподавателей.
KIRISH
Hozirgi globallashuv va raqamli texnologiyalar jadal rivojlanayotgan davrda
til o‘rganish va uni o‘qitish uslublari ham sezilarli darajada o‘zgarib bormoqda.
An’anaviy metodlar zamonaviy texnologiyalar bilan boyitilib, o‘rgatuvchi va
o‘rganuvchilar uchun ko‘proq imkoniyatlar yaratmoqda. Ayniqsa, multimodal
materiallardan – ya’ni turli vositalar orqali axborotni yetkazuvchi (vizual, audio va
interaktiv) resurslardan foydalanish til o‘qitish samaradorligini oshirishda muhim rol
o‘ynaydi. Multimodal yondashuv o‘quvchilarning eshitish, ko‘rish, sezish va hatto
hissiy anglash kanallarini birgalikda ishga solib, til o‘rganish jarayonini yanada
jonlantiradi. Masalan, videodarslar, animatsiyalar, audiokitoblar, interaktiv ilovalar
va vizual grafikalar yordamida berilgan darslar o‘quvchilarning e’tiborini jalb etish
bilan birga, ularning tilni tushunish va qo‘llash malakalarini ham kuchaytiradi. Ushbu
maqola aynan multimodal materiallarning til o‘rganishdagi o‘rni va ta’sirini chuqur
tahlil qilishga qaratilgan. Vizual, audio va interaktiv resurslarning ta’lim jarayonidagi
afzalliklari, ularni samarali qo‘llash usullari, shuningdek, o‘qituvchilar va
o‘quvchilarning bu boradagi tajribalari o‘rganiladi. Shu orqali maqola til o‘rgatish
jarayonini yanada interaktiv, qiziqarli va ta’sirli qilish bo‘yicha amaliy tavsiyalar
berishni maqsad qiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYASI
Multimodal yondashuv ta’limda, xususan, til o‘qitishda tobora ko‘proq e’tiborga
olinayotgan zamonaviy pedagogik konsepsiyalardan biridir. Kress va van Leeuwen
(2001) tomonidan ilgari surilgan multimodalitet nazariyasiga ko‘ra, axborotni turli
vositalar orqali uzatish (masalan, matn, tasvir, tovush, harakat) o‘quvchining
mazmunni chuqurroq tushunishiga xizmat qiladi. Til o‘rganish jarayonida bu
yondashuv o‘quvchilarning kognitiv faolligini oshirib, til birikmalari va kontekstlarni
yaxshiroq idrok etishlariga yordam beradi (Jewitt, 2008). Prensky (2001) raqamli
avlod o‘rganuvchilarining e’tiborini jalb qilish va ularni motivatsiyalash uchun
multimodal vositalardan foydalanish zarurligini ta’kidlaydi. Ayniqsa, ingliz tili va
boshqa chet tillarini o‘qitishda videodarslar, subtitrli filmlar, podcastlar, mobil
ilovalar, interaktiv o‘yinlar kabi vositalar orqali berilgan ta’lim mazmuni
o‘quvchilarda nafaqat eshitish va ko‘rish orqali o‘rganishni, balki tilni faol qo‘llashni
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 4 (2025) / ISSN 2181-3701
71
ham rag‘batlantiradi (Mayer, 2009). O‘zbekiston kontekstida ham multimodal
materiallar bo‘yicha bir nechta tadqiqotlar olib borilgan bo‘lib, ularning aksariyati
multimodal yondashuvning ijobiy natijalarini ko‘rsatadi. Jumladan, interaktiv
doskalar, elektron darsliklar va multimedia vositalaridan foydalanish orqali
o‘quvchilarning til o‘rganishdagi ishtiroki va natijalari sezilarli darajada oshganligi
kuzatilgan (Karimova, 2022). Shunday qilib, mavjud adabiyotlar multimodal
materiallarning til o‘qitishdagi ijobiy ta’sirini tasdiqlaydi. Ushbu maqolada bu
yondashuvning o‘zbek tilidagi darslarda qanday qo‘llanilishi va samaradorligi yanada
chuqurroq tahlil qilinadi. Ushbu tadqiqotda multimodal materiallarning til
o‘qitishdagi samaradorligini aniqlash maqsadida aralash metod (ya’ni sifat va
miqdoriy yondashuv) qo‘llanildi. Tadqiqot quyidagi bosqichlarni o‘z ichiga oldi:
Tadqiqotda umumiy o‘rta ta’lim maktablarining yuqori sinf o‘quvchilari (9–11-
sinflar) va ingliz tili o‘qituvchilari ishtirok etdi. Umumiy ishtirokchilar soni 60 nafar
o‘quvchi va 10 nafar o‘qituvchini tashkil etdi.
Tadqiqot vositalari
So‘rovnoma:
O‘quvchilarning multimodal materiallar bilan ishlashga bo‘lgan
munosabatini aniqlash uchun maxsus tuzilgan savollar to‘plami.
Kuzatuv:
Dars jarayonlarida multimodal resurslar (video, audio, interaktiv ilova)
qo‘llanilgan holatlarda o‘quvchilarning ishtirok darajasi va reaktsiyalari tahlil qilindi.
Intervyu:
O‘qituvchilar bilan olib borilgan yarim tuzilgan intervyular orqali
ularning tajribasi va fikrlari o‘rganildi.
Ma’lumotlar tahlili
So‘rovnoma natijalari statistik jihatdan qayta ishlanib, diagrammalar va foizlar
orqali tahlil qilindi.
Kuzatuv natijalari sifatli (kontekstual) usulda sharhlanib, o‘quvchilarning fa ol
ishtiroki, motivatsiyasi va tilni qo‘llash faolligi o‘rganildi.
Intervyu javoblari mavzular bo‘yicha kodlanib, umumiy xulosalar chiqarildi.
NATIJALAR VA MUHOKAMALAR
Tadqiqot davomida olingan ma’lumotlar multimodal materiallardan foydalanish
o‘quvchilarning til o‘rganishdagi ishtirokini va samaradorligini sezilarli darajada
oshirishini ko‘rsatdi. Quyidagi asosiy natijalar qayd etildi:
O‘quvchilar so‘rovnomasi natijalari:
So‘rovnoma ishtirokchilarining 85 foizi multimodal darslarni an’anaviy darslarga
qaraganda qiziqarli va samaraliroq deb baholadi.
78 foiz o‘quvchi vizual va audio materiallar yordamida yangi so‘z va iboralarni
tezroq eslab qolganini ta’kidladi.
Interaktiv topshiriqlar, jumladan, mobil ilovalar va guruhli mashg‘ulotlar
o‘quvchilarning faolligini oshirgan (72%).
Darslarda multimodal vositalar qo‘llanilganida o‘quvchilarning e’tiborini saqlab
turish muddati an’anaviy darslarga nisbatan uzaygan.
O‘quvchilarning muloqotga kirishish, savollarga javob berish va darsda ishtirok
etish faolligi oshgan.
O‘qituvchilar intervyusi:
O‘qituvchilar multimodal yondashuvni ayniqsa kam so‘zlashadigan yoki past
motivatsiyaga ega o‘quvchilar bilan samarali deb hisoblashadi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 4 (2025) / ISSN 2181-3701
72
Ular multimodal materiallar dars rejalashtirishda biroz ko‘proq vaqt talab
qilishini, ammo natijalar bunga arzigulik ekanligini bildirishdi.
Tadqiqot natijalari multimodal yondashuvning til o‘qitishdagi dolzarbligini
yana bir bor tasdiqlaydi. O‘quvchilarning sezgirligi, eslab qolish qobiliyati va faol
ishtiroki multimodal vositalar yordamida sezilarli darajada oshgani kuzatildi. Bu Mayer
(2009) tomonidan ilgari surilgan
kognitiv yuk nazariyasi
bilan hamohang bo‘lib,
axborot bir necha kanallar orqali berilganda o‘quvchi uni yaxshiroq o‘zlashtiradi.
Multimodal metodika ayniqsa eshitish va ko‘rish orqali o‘rganishni afzal ko‘radigan
o‘quvchilar uchun katta foyda beradi. Interaktiv resurslar esa o‘quvchini passiv
tinglovchidan faol ishtirokchiga aylantiradi. Bu esa kommunikativ kompetensiyaning
shakllanishida muhim bosqichdir. Biroq ba’zi muammolar ham kuzatildi. Masalan,
texnik vositalarning har doim mavjud bo‘lmasligi yoki ayrim o‘qituvchilarning
multimodal resurslar bilan ishlash ko‘nikmasining yetarli emasligi samaradorlikka
to‘sqinlik qilishi mumkin. Shu boisdan ham o‘qituvchilarni multimodal yondashuv
bo‘yicha o‘qitish va ularni zarur texnologiyalar bilan ta’minlash zarur.
XULOSA
Ushbu tadqiqot multimodal materiallarning til o‘qitishdagi samaradorligini
o‘rganishga qaratildi va amaliy kuzatuvlar, so‘rovnomalar hamda intervyular asosida
olib borildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, multimodal vositalar – xususan, vizual
(rasmlar, videolar), audio (podcastlar, dialoglar) va interaktiv (mobil ilovalar, o‘yinlar,
elektron darslar) resurslar – o‘quvchilarning til o‘rganishga bo‘lgan qiziqishini,
motivatsiyasini va ishtirok darajasini oshiradi. Multimodal yondashuv ta’lim jarayonini
yanada jonli, tushunarli va esda qolarli qiladi. O‘quvchilar til birliklarini nafaqat matn
orqali, balki ko‘rish, eshitish va bevosita tajriba asosida o‘zlashtirish imkoniga ega
bo‘ladilar. Bu ularning kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirishda muhim omil
hisoblanadi. Shu bilan birga, multimodal materiallardan samarali foydalanish uchun
o‘qituvchilarning texnologik tayyorgarligi, metodik bilimlari va darslarni to‘g‘ri
rejalashtirish malakalari muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot natijalari multimodal
yondashuvning til o‘qitishdagi imkoniyatlarini kengaytirish va uni amaliyotga samarali
tatbiq etish uchun asos bo‘la oladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Jewitt, C. (2016). Multimodal methods for researching digital technologies. In S.
Price, C. Jewitt, & B. Brown (Eds.), The SAGE Handbook of Digital Technology Research (pp.
250–265). SAGE Publications.
2. Mayer, R. E. (2017). Multimedia learning (2nd ed.). Cambridge University Press.
3. Serafini, F. (2015). Reading the visual: An introduction to teaching multimodal
literacy. Teachers College Press.
4. Cope, B., & Kalantzis, M. (2017). E-learning ecologies: Principles for new learning
and assessment. Routledge.
5. Hafner, C. A. (2018). Remix culture and English language teaching: The expression
of learner voice in digital multimodal compositions. TESOL Quarterly, 52(2), 409–432.
https://doi.org/10.1002/tesq.399
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 4 (2025) / ISSN 2181-3701
73
6. Rowsell, J., & Walsh, M. (2019). Rethinking literacy education in new times:
Multimodality, multiliteracies, & new literacies. Journal of Adolescent & Adult Literacy,
63(1), 95–100. https://doi.org/10.1002/jaal.964
7. Godwin-Jones, R. (2020). Integrating virtual and augmented reality into language
learning. Language Learning & Technology, 24(3), 10–20. https://doi.org/10125/44785
8. Karimova, G. (2022). Multimodal yondashuv asosida chet tilini o‘rgatish
samaradorligi. O‘zbekistonda innovatsion ta’lim jurnali, 4(2), 45–52.
9. Walsh, M. (2021). Multimodal texts in the classroom: Opportunities for language
development. Australian Journal of Language and Literacy, 44(1), 32–41.
10. Yang, Y. F. (2019). Exploring students’ multimodal digital storytelling
performances and reflections in the EFL classroom. Language Learning & Technology,
23(1), 52–72. https://doi.org/10125/44659
