Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная
лингвистика
и
лингводидактика
–
Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Teaching English and oral speaking effectively
Lola TUROPOVA
1
Karshi State University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2025
Received in revised form
10
March 2025
Accepted 25 March 2025
Available online
25 April 2025
Teaching English language learners speaking skills is an
important aspect of language teaching and requires careful
planning and effective strategies. As teachers strive to create an
engaging and interactive learning environment, they should use
methods that help develop fluency, accuracy, and confidence in
spoken English. This article explores strategies and best
practices for teaching English language learners to speak.
2181-3701
/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol3-iss4
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
Teaching strategies,
authentic materials,
role-plays,
technology tools,
Online Learning Platforms.
Ingliz tili va og‘zaki tilini samarali o‘rgatish
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
o‘qitish strategiyalari,
haqiqiy materiallar,
rolli o‘yinlar,
texnologiya vositalari,
onlayn o‘rganish
platformalari.
Ingliz tilini o‘rganuvchilarga nutq ko‘nikmalarini o‘rgatish til
o‘rgatishning muhim jihati bo‘lib, u puxta rejalashtirish va
samarali strategiyalarni talab qiladi. O‘qituvchilar qiziqarli va
interfaol ta’lim muhitini yaratishga intilayotga
nda, ular ingliz
tilida ravonlik, aniqlik va ishonchni rivojlantirishga yordam
beradigan usullardan foydalanishlari kerak. Ushbu maqola
ingliz tilini o‘rganuvchilarni gapirishga o‘rgatish bo‘yicha
strategiyalar va eng yaxshi amaliyotlarni o‘rganadi.
Эффективное обучение английскому языку и устной
речи
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
стратегии обучения,
аутентичные материалы,
ролевые игры,
Обучение навыкам говорения у изучающих английский
язык является важным аспектом преподавания и требует
тщательного
планирования,
а
также
применения
эффективных
стратегий.
Поскольку
преподаватели
1
Teacher, Karshi State University, Uzbekistan.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2025) / ISSN 2181-3701
234
технологические
инструменты,
платформы онлайн
-
обучения
.
стремятся создать увлекательную и интерактивную
образовательную среду, им необходимо использовать
методы, способствующие развитию беглости, точности и
уверенности в устной речи на английском языке. В данной
статье рассматриваются стратегии и передовой опыт в
области обучения говорению изучающих английский язык.
KIRISH
Ingliz tilini samarali o
‘
qitish, ayniqsa, og
‘
zaki ko
‘
nikmalarni rivojlantirish,
talabalarni akademik va real hayotdagi vaziyatlarda mustahkam muloqot ko
‘
nikmalariga
ega bo
‘
lishlariga yordam berishda juda muhimdir. Og
‘
zaki ingliz tili malakasi tilni
o
‘
rganishning muhim tarkibiy qismidir, chunki bu talabalarga o
‘
zlarini aniq ifoda etish,
ma
’
noli suhbatlar olib borish va ijtimoiy va real hayotdagi vaziyatlarda ishonch hosil
qilish imkoniyatini beradi. Ingliz tilini samarali o
‘
qitish uchun o
‘
qituvchilar talabalar o
‘
z
nutqini xatolar qilishdan qo
‘
rqmasdan mashq qilishlari uchun qulay va qo
‘
llab-
quvvatlovchi o
‘
quv muhitini yaratishlari kerak.
Og‘zaki til ko‘nikmalarini yaxshilash
uchun bir qator strategiyalarni qo‘llash mumkin. Bular orasida real hayotdagi
muloqotni
rag‘batlantiruvchi ro‘yxat o‘ynash, muhokamalar va munozaralar kabi interaktiv
faoliyatlar mavjud. Fluyentlik, talaffuz va lug‘at boyligini rivojlantirishga e’tibor qaratish
talabalar nutqida ishonch hosil qilishlariga yordam beradi. Til o‘rgani
sh ilovalari yoki
virtual almashish kabi texnologiyalarni o‘z ichiga olish o‘quvchilarga sinfdan tashqari
mashq qilishni yanada rag‘batlantirishi mumkin. Shuningdek, o‘qituvchilar konstruktiv
fikr-
mulohazalar berish, faol tinglashni rag‘batlantirish va tal
abalarni tabiiy nutq
namunalariga tanishtiruvchi autentik materiallardan foydalanishlari muhimdir.
Interaktiv va talabaga yo‘naltirilgan o‘qish muhitini yaratish orqali o‘qituvchilar
talabalarni ingliz tilida ravon, ishonchli va to‘g‘ri gaplashuvchi qilib
tayyorlashda
samarali yordam bera oladilar. Bu yondashuv talabalarni turli vaziyatlarda samarali
muloqot qilishga tayyorlashni ta’minlaydi [1].
MATERIALLAR VA USULLAR
Ingliz tilini o‘qitishda va og‘zaki nutqni rivojlantirishda samarali materiallar va
usull
arni tanlash o‘qitish jarayonining muvaffaqiyatli bo‘lishiga katta ta’sir ko‘rsatadi.
Og‘zaki nutqni o‘rganish, talabalar uchun nafaqat til ko‘nikmalarini rivojlantirish, balki
o‘z fikrlarini erkin ifoda etish, muloqot qilishda ishonch hosil qilish imkonin
i ham
yaratadi. O‘qitish materiallari va usullari talabalarning tilni o‘zlashtirish jarayonini
tezlashtiradi, chunki ular o‘qish, yozish, tinglash va gapirish ko‘nikmalarini bir vaqtning
o‘zida rivojlantiradi. Bunda, interaktiv darsliklar, audio va video m
ateriallar, onlayn
ilovalar va vizual resurslar yordamida o‘quvchilarga amaliy vazifalar berish orqali nutqni
o‘zlashtirishni qo‘llab
-quvvatlash mumkin [2].
Ingliz tilida samarali gapirishni o‘rgatish uchun o‘qituvchilar turli metodlarni,
jumladan, rolli o
‘yinlar, guruh muhokamalari, talaffuz mashqlari va vazifa asosida
o‘qitishni qo‘llaydilar. Bu usullar talabalarni faol ishtirok etishga, nutqni tabiiy va erkin
ravishda ifodalashga undaydi. Shunday qilib, tilni o‘rganishda muvaffaqiyatli bo‘lish
uchun mate
riallar va usullarning to‘g‘ri tanlanishi juda muhimdir [3].
Ingliz tilini o‘qitishda va og‘zaki nutqni samarali rivojlantirishda turli materiallar
va usullarni qo‘llash talabalar uchun juda muhimdir. Ushbu materiallar va metodlar
talabalarning til ko‘nikmalarini oshirish, o‘zlarini ishonchli va ravon ifoda etishlariga
yordam beradi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2025) / ISSN 2181-3701
235
Materiallar:
1.
Darsliklar va qo‘llanmalar: o‘quvchilarni tilni o‘rganishga yo‘naltiradigan asosan
grammatika, so‘z boyligi va muloqot ko‘nikmalariga qaratilgan darsliklar [4].
2.
Audiovizual materiallar: kino, videolar, podkastlar va ovozli mashqlar talabalar
uchun real hayotdagi nutqni tushunishga yordam beradi. Shuningdek, so‘z boyligini va
talaffuzni rivojlantirishga xizmat qiladi.
3.
Flashcards: xotira o‘rgatish va yangi so‘zlarni tez o‘rganish uchun foydali
material.
4.
Grafik materiallar: rasm va diagrammalar, talabalar uchun mavzularni
tushunishga yordam beradi va ularni muloqot qilishda qo‘llash imkonini beradi.
5.
Internet manbalari: onlayn resurslar, mobil ilovalar, o‘quv
platformalar va veb-
saytlar talabalar uchun o‘rganish jarayonini kengaytiradi va qo‘shimcha materiallar
taqdim etadi [5].
Usullar:
1.
Interfaol faoliyatlar
: rolli o‘yinlar, muhokamalar, debatlar va guruh ishlari
orqali talabalar o‘z fikrlarini ifodalashga va yangi tilni o‘rganishga jalb qilinadi.
2.
Kommunikativ metod:
bu usul tilni amaliy qo‘llashga asoslanadi, ya’ni
talabalar real hayotdagi vaziyatlarda nutq qilishadi (masalan, savol-javoblar, suhbatlar).
3.
Shadov metod: o‘quvchilarni eshitgan nutqni o‘z
nutqlarida takrorlashga undash
orqali talaffuz va intonatsiyani rivojlantirish.
4.
Task-
based learning (Vazifa asosida o‘qitish): o‘quvchilar aniq vazifalar orqali
ingliz tilini o‘rganadilar, masalan, biror muammoni hal qilish yoki loyiha yaratish.
5.
Grammatika
va talaffuz mashqlari: so‘z tuzilishini va talaffuzni aniqroq qilish
uchun maxsus mashqlarni bajarish.
1-
rasm. Ingliz tilini o‘qitishda samarali materiallar taqsimoti
Ingliz tilini o‘qitishda samarali materiallar taqsimoti:
‒
Darsliklar va
qo‘llanmalar: 30%
‒
Audiovizual materiallar: 25%
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2025) / ISSN 2181-3701
236
‒
Flashcards: 15%
‒
Grafik materiallar: 10%
Internet manbalari: ushbu materiallar va usullar yordamida o‘qitish 20 foiz
samarali va interfaol bo‘lib, talabalar tilni o‘rganishda yuqori natijalarga erishishi uchun
yordam beradi.
Misol uchun
flashcards
–
bu ingliz tilini o‘qitishda va og‘zaki nutqni samarali
o‘rgatishda juda foydali materialdir [6].
Flashcard 1:
1.
Old tomoni (So‘z):
Apple
2.
Orqa tomoni (Rasm): bir dona olma rasmi.
Flashcard 2:
1.
Old tomoni (So‘z):
Book
2.
Orqa tomoni (Rasm): kitob rasmi.
Flashcard 3:
1.
Old tomoni (So‘z):
Pen
2.
Orqa tomoni (Rasm): ruchka rasmi.
Flashcard 4:
1.
Old tomoni (So‘z):
Car
2.
Orqa tomoni (Rasm): avtomobil rasmi.
Flashcard 5:
1.
Old tomoni (So‘z):
Dog
2.
Orqa tomoni (Rasm): it rasmi.
‒
So‘zlarni o‘rgatish:
har bir flashcard o‘quvchi oldida ko‘rsatiladi va ularning
ma’nosi tushuntiriladi.
‒
Talaffuzni o‘rgatish:
talabalar har bir so‘zni to‘g‘ri talaffuz qilishga harakat
qilishadi.
‒
So‘zlar bilan gaplar qurish:
talabalar har bir flashcard asosida qisqa gaplar
tuzishga harakat qilishadi. Masalan, "I have an apple," "This is my book," va hokazo.
Flashcards
yordamida o‘quvchilar yangi so‘zlarni o‘rganish, talaffuzni yaxshilash
va og‘zaki nutqni rivojlantirishda sam
arali natijalarga erishadilar [7].
2-
rasm. Og‘zaki nutqni o‘rgatishda samarali usullar taqsimoti
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2025) / ISSN 2181-3701
237
Og‘zaki nutqni o‘rgatishda samarali usullar taqsimoti:
Interfaol faoliyatlar: 25%
Kommunikativ metod: 20%
Shadov metod: 15%
Task-based learning: 20%
Grammatika va talaffuz mashqlari: 20%
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Bu talabalarning tilni tushunish va uni erkin tarzda ishlatish ko‘nikmalarini
rivojlantirishni o‘z ichiga oladi. Samarali o‘rgatish uchun bir nechta usullar va
yondashuvlar mavjud, bu usullar yor
damida o‘quvchilar ingliz tilida muvaffaqiyatli
gaplashishni va tilni to‘g‘ri ishlatishni o‘rganadilar. Talabalar o‘z fikrlarini erkin ifoda
etishlari uchun xavfsiz va qo‘llab
-
quvvatlovchi muhit yaratish juda muhim. O‘zini erkin
his qilish tilni ishlatishd
a xatolar qilishga to‘sqinlik qilmaydi. Doimiy ravishda maqtov va
konstruktiv fikrlarni berish talabalar ishonchini oshiradi va o‘z tiliga bo‘lgan qiziqishini
kuchaytiradi.
Talabalarni faollashtirish
rollarni ijro etish (Role-playing): Haqiqiy
hayotdagi va
ziyatlarni (masalan, restoranda buyurtma berish, yo‘nalishni so‘rash)
takrorlash talabalarni tilni amalda ishlatishga undaydi. Muzokaralar va munozaralar
talabalarni qiziqtirgan mavzularda fikr almashish va bahslashishga jalb qilish, tilni
yanada tabiiyroq va samaraliroq tarzda ishlatishlariga yordam beradi [8]. Guruhli ishlar
t
alabalarni juftlik yoki guruhlarda ishlashga rag‘batlantirish, bir
-
biridan o‘rganish va tilni
jamiyatda ishlatish imkoniyatlarini yaratadi.
Matn va kontekst orqali lug‘atni o‘rgatish
y
angi so‘zlarni va iboralarni alohida emas, balki aniq bir kontekstda o‘rgatish juda
muhimdir. Talabalar so‘zlarni qanday ishlatishlarini bilishlari kerak. Mavzularga oid
lug‘at o‘rgatish (masalan, safar, ish, oilaviy hayot) talabalar uchun amaliy va foyd
ali
bo‘ladi.
Talaffuz va intonatsiyani mashq qilish i
ngliz hamda boshqa tillarda to‘g‘ri
talaffuz va intonatsiyani o‘rganishda talabalar uchun muhimdir. Tabiiy tovushlar, urg‘u
va ritmni o‘rgatish talabalar nutqini yaxshilaydi.
Tovush mashqlari va og‘izni
ishlatish
mashqlari (tongue twisters)
yordamida talaffuzni yaxshilash [9].
Tez-tez va doimiy
ravishda mashq qilish i
ngliz tilida gapirish ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun talabalar
bilan muntazam ravishda suhbatlar o‘tkazish, muloqot qilish va amaliy ma
shqlarni
bajarish zarur. Talabalar 5
–
10 daqiqalik suhbatlarga yoki qisqa prezentatsiyalarni
o‘tkazishga rag‘batlantirish, ularning o‘zlarini qulay his qilishlariga yordam beradi.
Texnologiya va multimediadan foydalanish t
alabalarga ingliz tilini o‘rganishd
a
zamonaviy texnologiyalar yordamida o‘rganishga yordam beradi. Video darslar,
podkastlar, va YouTube kabi resurslar orqali ingliz tilidagi kundalik suhbatlarga quloq
solish va real vaziyatlarni tushunish. Mobil ilovalar va o‘yinlar til o‘rganishni yanada
qiziqarli va interaktiv qiladi. Tilni o‘rgatish jarayonida tinglash ham muhim rol o‘ynaydi.
Talabalarga faol tinglash ko‘nikmalarini rivojlantirish, ya’ni kerakli ma’lumotni diqqat
bilan tinglash, ohangni va yangi lug‘atni tushunishni o‘rgatish.Talabalar q
isqa videolarni
yoki suhbatlarni tinglab, keyin ularga oid savollarga javob berishlari kerak [10].
Xatolarni to‘g‘ri tuzatish t
alabalarning xatolarini to‘g‘ri va muloyim tarzda
tuzatish muhimdir. Xatolarni to‘g‘rilashda diqqatni asosiy xatolarga qaratish va talabani
to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri to‘xtatmaslik muhimdir.
Tinglash, takrorlash va fikr bildirish (Listen,
Repeat, Reflect)
usulidan
foydalanish, talaba nutqini to‘g‘ri ishlab chiqishga yordam
beradi. Tilni o‘rganish faqatgina grammatika yoki lug‘atni o‘rganish bilan cheklanmaydi.
Madaniy kontekstni o‘rgatish ham juda muhimdir. Talabalar, til qanday holatlarda va
qaysi sharoitlarda ishlatilishini tushunishlari kerak [11].
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2025) / ISSN 2181-3701
238
Ingliz tili va og‘zaki tilni o‘rgatishda faqat grammatikani o‘rgatish bilan
kifoyalanmaslik kerak. Tilni erkin va tabiiy ravishda ishlatishni o‘rgatish, talabalarni
muloqotda faol ishtirok etishga rag‘batlantirish juda
muhimdir. O‘quvchilarni doimiy
ravishda faol muloqot qilishga undash, ularni xatolar qilishdan qo‘rqmaslikka o‘rgatish,
tilni o‘rganishni yanada samarali qiladi.
XULOSA
Ingliz tili va og‘zaki tilni samarali o‘rgatish o‘quvchilarning tilni tushunish va uni
erkin ravishda ishlatish ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan jarayondir. Samarali
o‘qitish usullari o‘quvchilarga ingliz tilida va boshqa tillarda o‘z fikrlarini to‘g‘ri va aniq
ifoda etish, suhbatlashayotgan ikkinchi shaxsga to‘g‘ri yetkazib beris
h va tushuntira
olishni o‘rganishga yordam beradi. Til o‘rganishda muhim omil
qulay muhit yaratish, bu
talabalarni xatolardan qo‘rqmaslikka undaydi va ularga nutqni rivojlantirishda ishonch
beradi. Aktiv va interaktiv mashqlar yordamida talabalar real hayotdagi vaziyatlarda tilni
qo‘llashga o‘rganadilar. Masalan, rol o‘ynash, munozaralar yoki guruhli ishlarda ishtirok
etish orqali talabalar o‘z fikrlarini aniq ifodalashga va ingliz tilida muloqot qilishga
odatlanadilar. Shuningdek, so‘z boyligini o‘rgat
ishda kontekstga asoslangan yondashuv
muhim ahamiyatga ega, chunki so‘zlarni alohida emas, balki real vaziyatlarda o‘rgatish
samaraliroq bo‘ladi.
Talaffuzni o‘rgatishda intonatsiya va tovushlarni to‘g‘ri talaffuz qilish ham
ahamiyatli, chunki bu o‘quvchila
rning nutqini tabiiy va tushunarli qiladi. Texnologiyalar
va multimedia vositalari, masalan, video va audio materiallar, ingliz tilidagi video darslar,
podkastlar o‘rganishni qiziqarli va interaktiv qilishga yordam beradi. Muntazam
mashqlar va tinglash ko‘nikmalarini rivojlantirish talabalar uchun o‘zgartirishlarni
amalga oshirish va tilni amaliyotda qo‘llash imkoniyatlarini yaratadi. Nihoyat, xatolarni
to‘g‘ri va muloyim tarzda tuzatish, talabalar o‘zlarini erkin his qilishlariga yordam beradi
va rivojlani
sh jarayonida xatolardan o‘rganishga imkon yaratadi.
Shunday qilib, ingliz tilini va og‘zaki tilni samarali o‘rgatish uchun talabalar bilan
muntazam, interaktiv va do‘stona muhitda ishlash zarur. Bu o‘qitish jarayoni nafaqat tilni,
balki o‘quvchilarning o‘ziga bo‘lgan ishonchini ham oshiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Khamraeva, R. (2019). Ingliz tili o‘qitish metodikasi. Tashkent: O‘zbekiston
Respublikasi O‘qituvchilarni Tayyorlash Markazi.
2.
Zakirova, G. (2020). Ingliz tili o‘rgatishda kommunikativ metodlarni qo‘llash.
Tashkent: Akademiya nashriyoti.
3.
Urmiyeva, R. (2018). Talaffuzni rivojlantirish usullari: Ingliz tilini o‘rganish
jarayonida. Tashkent: O‘qituvchi nashriyoti.
4.
Gritsenko, T.V. (2021). Metodyka obucheniya angliyskomu yazyku na
razlichnykh urovnyakh obucheniya. Moskva: Prosveshcheniye.
5.
Rogers, C. (2001). The Creative Classroom: Innovative Teaching and Learning.
New York: HarperCollins Publishers.
6.
Richards, J.C., & Rodgers, T.S. (2014). Approaches and Methods in Language
Teaching. Cambridge: Cambridge University Press.
7.
Thornbury, S. (2005). How to Teach Speaking. Harlow: Pearson Longman.
8.
Vygotsky, L.S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological
Processes. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2025) / ISSN 2181-3701
239
9.
Harmer, J. (2007). The Practice of English Language Teaching (4th ed.). Harlow:
Longman.
10.
Stern, H.H. (1983). Fundamental Concepts of Language Teaching. Oxford:
Oxford University Press.
11.
Brown, H.D. (2001). Teaching by Principles: An Interactive Approach to
Language Pedagogy. White Plains, NY: Pearson Education.
12.
Larsen-Freeman, D. (2000). Techniques and Principles in Language Teaching.
Oxford: Oxford University Press.
