Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika –
Зарубежная лингвистика и
лингводидактика – Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
The Classification of Archaic Words and Classical
Literature
Fazilat KHABIBULLAEVA
1
Alisher Navo’i Tashkent State University of Uzbek Language and Literature
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received February 2025
Received in revised form
10
March 2025
Accepted 25 March 2025
Available online
25 April 2025
This article focuses on the historical development of
archaisms and historicisms in the Uzbek language lexicon and
their usage in literary works. The study analyzes the etymology
and semantic features of archaisms and historicisms, as well as
their role in classical Uzbek literature. Based on examples from
the works of Alisher Navoi, Zahiriddin Muhammad Babur,
Abdulhamid Cholpon, and other writers, the article examines the
semantic shifts and aesthetic functions of archaic and historical
words. The research is of great significance in preserving and
studying the historical richness of the Uzbek language lexicon
and contributes to research in the fields of linguistics, literary
studies, and cultural studies.
2181-3701/© 2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol3-iss4
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
archaism,
historicism,
Uzbek language,
lexicon,
historical layers,
literary works.
Eskirgan so‘zlar tasnifi va mumtoz adabiyot
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
arxaizm,
istorizm,
o‘zbek tili,
leksika,
tarixiy qatlamlar,
adabiy asarlar.
Ushbu maqola o‘zbek tili leksikasidagi arxaizm va
istorizmlarning tarixiy rivojlanishi, adabiy asarlardagi
qo‘llanilishiga bag‘ishlangan. Tadqiqotda arxaizm va
istorizmlarning etimologiyasi, semantik xususiyatlari,
shuningdek, ularning klassik o‘zbek adabiyotidagi o‘rni tahlil
qilinadi. Alisher Navoiy, Zahiriddin Muhammad Bobur,
Abdulhamid Cho‘lpon va boshqa adiblar asarlaridagi misollar
asosida arxaik va tarixiy so‘zlarning ma’no o‘zgarishlari va
estetik funksiyalari ko‘rib chiqiladi. Maqola o‘zbek tili
leksikasining tarixiy boyligini saqlash va o‘rganishda muhim
ahamiyatga ega bo‘lib, tilshunoslik, adabiyotshunoslik va
madaniyatshunoslik sohalaridagi tadqiqotlarga xizmat qiladi.
1
PhD student, Alisher Navo’i Tashkent State University of Uzbek Language and Literature, Tashkent, Uzbekistan.
E-mail: fazilatkhabibullaeva11@gmail.com
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 4 (2025) / ISSN 2181-3701
169
Классификация устаревших слов и классическая
литература
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
архаизм,
историзм,
узбекский язык,
лексика,
исторические пласты,
литературные
произведения.
Статья посвящена изучению архаизмов и историзмов в
лексике узбекского языка, их историческому развитию,
использованию
в
литературных
произведениях.
В
исследовании анализируются этимология и семантические
особенности архаизмов и историзмов, а также их роль в
классической узбекской литературе. На основе примеров из
произведений Алишера Навои, Захириддина Мухаммада
Бабура,
Абдулхамида
Чулпана
и
других
авторов
рассматриваются изменения значений архаичных и
исторических слов и их эстетические функции. Статья имеет
важное значение для сохранения и изучения исторического
богатства узбекского языка и способствует исследованиям в
области лингвистики, литературоведения и культурологии.
KIRISH
Jahon tilshunosligi, adabiyotshunosligi hamda tarjimashunosligida so‘zga katta
urg’u berilishi hech kimga sir emas. Har qanday jamiyat ravnaq topishi, gullab
yashnashi uchun so‘zsiz u jamiyatda ilm-fan, adabiyot, o‘z tili ham rivoj topmog’i
zarur. Tarixdan ma’lumki, qaysi bir davlatning qudratli ekaniga nazar solinmoqchi
bo‘linsa, albatta, u davlatning tili va madaniyatiga nazar solingan.
Til-bu dinamik hodisa. Bu fikr ko‘plab tilshunos olimlar, jumladan, rus
tilshunosi V.Vinagradov, o‘zbek tilshunoslaridan Sh.Rashidov, G‘.G‘ulomlar
tomonidan ta’kidlangan. Til jamiyat bilan chambarchas bog’liq. Jamiyat rivojlanishi,
globalizatsiya va ilm-fan albatta unga to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘z ta’sirini o‘tkazadi. Masalan,
yangidan-yangi so‘zlar va tushunchalar kirib keladi. Bundan tashqari, vaqt o‘tishi
bilan ba’zi so‘zlar iste’moldan chiqib ketadi, ba’zilari esa yangi muqobillariga o‘z
o‘rnini bo‘shatadi. Tilshunoslikda bunday so‘zlar eskirgan so‘zlar deb ataladi.
Eskirgan so‘zlar “tilimizning ma’lum davrida qo‘llanilib, hozirgi kunda
qo‘llanilmaydigan so‘zlardir.”[Erkaboyeva 2017, 143]. Bunday so‘zlar o‘z navbatida
ikki guruhga bo‘linadi:
arxaizmlar
va
tarixiy so‘zlar
yoki
istorizmlar.
Arxaizmlar-
so‘z eskiradi, tushuncha saqlanib, boshqa yangi so‘z bilan nomlanadi. Masalan,
“chashm” (ko‘z) so‘zi Navoiy she’riyatida ko‘p uchraydi.
Tarixiy so‘zlar ya’ni istorizmlarda so‘z ham, tushuncha ham eskiradi. Bunday
so‘zlar tarixiy voqealar, buyumlar, narsalarni tasvirlashda ishlatiladi. Masalan,
“sarkarda” (qo‘mondon) so‘zi o‘rta asrlardagi harbiy tuzum bilan bog‘liq.Sh.
Rahmatullayev istorizmlarni o‘tmish voqeligini tasvirlash zarurati bilan hozirgi til
ishlatiladigan leksik birlik deya tasvirlaydi [2010, 106].
Tilshunoslikda arxaizmlar va istorizmlar leksikaning tarixiy qatlamlari sifatida
o‘rganiladi. Ular tilning tarixiy rivojlanishi, madaniy va ijtimoiy o‘zgarishlarini aks
ettiradi. Masalan, Alisher Navoiyning “Xamsa”si, Zahiriddin Muhammad Boburning
“Boburnoma”si, Sadriddin Ayniyning “Yoddoshtlar”i kabi asarlarda arxaizm va
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 4 (2025) / ISSN 2181-3701
170
istorizmlar ko‘p uchraydi. Zamonaviy adabiyotda esa ular tarixiy fon yaratish, milliy
o‘zlikni ifodalash yoki she’riy ohang berish uchun qo‘llaniladi.
Ko‘plab olimlar o‘z tadqiqotlarida arxaim va istorizmlarni turli aspektlardan
o‘rganishgan. Jumladan, N.O‘rmonova, Sh.Isakova, D.Xoshimovalar arxaizmlarni
tarjimashunoslik nuqtayi nazaridan o‘rganishgan [Otajonova 2025, 35]. Yosh
olimalardan L.Otajonova, V.Madiyorovalar ham o‘z nomzodlik dissertatsiyalarida
arxaizm va istorizmlarni tadqiq etishgan. L.Otajonova o‘zbek mumtoz adabiyotida
muhim asarlardan biri sanalgan, “Firdavs ul-iqbol”dagi tarixiy realiyalar va ularning
inglizcha tarjimalarini chog‘ishtirma tadqiq etdi. U “Firdavs ul-iqbol” asaridan tarixiy
realiyalarni tahlil qilib, arxaizmlarga misollar berib o‘tadi. Jumladan, leksik
arxaizmlarga “maishiy leksikaga oid ayoq, jom– ichimlik idishi; raiyat, ulus, ayolot,
avom– xalq; sipohdor– harbiy qo‘mondon; cherik– qo‘shin; jubbaxona– qurol-aslaha
saqlanadigan joy; qal’a, kent– shahar; muhassil – soliq yig‘uvchi mutasaddi; fiqx–
yuristprudensiya kabilar”ni berib o‘tgan [Otajonova 2025, 36]. V.Madiyorova esa o‘z
nomzodlik ishida Abdulhamid Cho‘lponning “Kecha va kunduz” asari arxaik leksikasi
va uning inglizcha tarjimalarini tadqiq etgan. Olima badiiy tarjimada eskirgan
so‘zlarning lingvomadaniy xususiyatlarini ochib bergan.
Arxaizmlar va istorizmlarning etimologiyasi
O‘zbek tili leksikasi turkiy, arab, fors va boshqa tillardan o‘zlashmalar orqali
boyigan. Arxaizm va istorizmlarning kelib chiqishi tilning tarixiy rivojlanishi bilan
chambarchas bog‘liq. Ularning etimologiyasini tahlil qilish tilning eski qatlamlarini
o‘rganishda muhim ahamiyatga ega.
Arxaizmlarning etimologiyasi
Arxaizmlarning aksariyati eski turkiy tillardan, shuningdek, arab va fors
tillaridan o‘zlashgan so‘zlardan iborat. Quyidagi misollar buni ochiq ko‘rsatadi:
●
“Yor”
(sevgi):
Eski turkiy tillarda “do‘st”, “yaqin inson” ma’nosida
ishlatilgan. Alisher Navoiy she’riyatida ko‘p uchraydi:
“Yorim meni bir ko‘z bilan ko‘rsa, bas” [Navoiy].
Bugungi kunda “yor” so‘zi “sevgili” yoki “yorim” bilan almashgan, lekin
she’riyatda eski ohangni saqlash uchun ishlatiladi. Etimologik jihatdan, “yor” so‘zi
altay tillari oilasiga mansub bo‘lib, “yaqinlik” konseptsiyasi bilan bog‘liq.
●
“Dahan” (og‘iz):
Arab tilidan o‘zlashgan bu so‘z o‘rta asr adabiyotida
keng tarqalgan. Navoiyda:
“Dahaningdan chiqqan so‘z yurakni yorar” [Navoiy].
Zamonaviy tilda “og‘iz” so‘zi qo‘llaniladi, “dahan” esa arxaizm sifatida qolgan.
Arab tilida “dahan” “kirish”, “eshik” ma’nosiga ega bo‘lib, o‘zbek tilida metaforik
ma’noda ishlatilgan.
●
“Surur” (sevinch):
Fors tilidan o‘zlashgan bu so‘z XIX asrgacha faol
ishlatilgan. Ayniyning asarlarida:
“Yurak surur bilan to‘ldi” (Ayniy).
Bugungi kunda “sevinch” yoki “xursandlik” so‘zlari bilan almashgan. “Surur”
fors tilida “shodlik” va “ruhiy ko‘tarinkilik” ma’nosiga ega.
Istorizmlarning etimologiyasi
Istorizmlar asosan o‘rta asr siyosiy, ijtimoiy va harbiy tuzumi bilan bog‘liq.
Ularning kelib chiqishi ko‘pincha turkiy tillar bilan birga mongol va arab tillaridan
o‘zlashmalarga bog‘liq:
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 4 (2025) / ISSN 2181-3701
171
●
“Xon”:
O‘rta asrlarda davlat boshlig‘i yoki yuqori martabali shaxsni
ifodalovchi unvon. “Boburnoma”da:
“Xon bilan sulh tuzdik” [Bobur].
Bu so‘z mongol tillaridan kelib chiqqan bo‘lib, “boshliq” yoki “podshoh”
ma’nosiga ega. Bugungi kunda faqat tarixiy kontekstda ishlatiladi.
●
“Beg”:
Aristokratik unvon sifatida o‘rta asrlarda keng tarqalgan.
Ayniyning “Buxoro” asarida:
“Beg amr berdi, xizmatkorlar yugurdi” [Ayniy].
“Beg” so‘zi eski turkiy tillarda “boshliq” yoki “hukmron” ma’nosiga ega bo‘lib,
zamonaviy tilda “rahbar” yoki “boshliq” bilan almashgan.
●
“Alp” (bahodir):
Eski turkiy tillardan kelib chiqqan bu so‘z o‘rta asr
dostonlarida ko‘p uchraydi. “Alpomish” dostonida:
“Alp Alpomish yurtni qutqardi” [Alpomish].
“Alp” so‘zi turkiy tillarda “kuchli”, “qudratli” ma’nosiga ega bo‘lib, bugungi
kunda “bahodir” yoki “qahramon” bilan almashgan.
Etimologik tahlil arxaizm va istorizmlarning tilning tarixiy rivojlanishidagi
o‘rnini ochib beradi. Ular o‘zbek tilining boshqa tillar bilan aloqalarini, shuningdek,
madaniy va siyosiy tarixni o‘rganishda muhim manba hisoblanadi.
Adabiy asarlarda arxaizmlar va istorizmlar
O‘zbek adabiyotida arxaizmlar va istorizmlar klassik va zamonaviy asarlarda
muhim stilistik vosita sifatida ishlatiladi. Ular tarixiy kolorit yaratish, milliy o‘zlikni
ifodalash va she’riy ohang berishda muhim vazifalarni bajarib keladi.
Alisher Navoiy asarlari
Alisher Navoiyning “Xamsa”si o‘zbek adabiyotida arxaizmlarga boy asarlardan
biridir. Navoiy she’riyatida “dahan” (og‘iz), “chashm” (ko‘z), “yor” (sevgi) kabi
arxaizmlar ko‘p uchraydi. Bu so‘zlar o‘sha davrda faol qo‘llanilgan bo‘lsa-da, bugungi
kunda arxaizm sifatida qaraladi. Navoiyda arxaizmlar ikki asosiy funksiyaga ega:
●
Ma’nolik funksiya: So‘zlarning eski shakli tarixiy kontekstni yaratishga
xizmat qiladi. Masalan, “chashm” so‘zi sevgili ko‘zini tasvirlashda yuksak she’riy
ohang yaratadi:
“Chashmi siyohing menga olamni ko‘rsatur” [Navoiy].
●
Estetik funksiya: Arxaizmlar matnga musiqiy va estetik kuch bag‘ishlaydi,
she’riy tilni boyitadi.
Navoiy asarlarida istorizmlar kamroq bo‘lsa-da, “xon”, “sarkarda” kabi so‘zlar
tarixiy voqealarni tasvirlashda ishlatilgan. Masalan:
“Xon amri bilan lashkar yurdi” [Navoiy].
Zahiriddin Muhammad Bobur asarlari
Zahiriddin Muhammad Boburning “Boburnoma”si o‘zbek adabiyotida tarixiy va
avtobiografik asar sifatida muhim o‘rin tutadi. Unda arxaizm va istorizmlar ko‘p
uchraydi, chunki asar o‘rta asrlardagi siyosiy, ijtimoiy va madaniy muhitni tasvirlaydi.
Boburning tili sodda va ravon bo‘lsa-da, unda “xon”, “beg”, “sarkarda”, “alp” kabi
istorizmlar faol ishlatilgan. Masalan:
“Xon bilan sulh tuzdik, ammo sarkarda amriga ko‘ra lashkar tayyorlandi”
[Bobur].
Bu so‘zlar o‘sha davrning siyosiy tuzumini va harbiy muhitni aniq ifodalaydi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 4 (2025) / ISSN 2181-3701
172
Bobur asarlarida arxaizmlar, masalan, “dahan” (og‘iz), “yor” (do‘st, sevgi) kabi
so‘zlar ham uchraydi. Ular ko‘proq she’riy parchalarda yoki adabiy tasvirlarda
qo‘llaniladi:
“Yorimning dahanidan chiqqan so‘z yurakka yog‘du” [Bobur].
“Boburnoma”dagi bu kabi arxaizmlar asarga estetik yuksaklik bag‘ishlaydi va
o‘rta asr adabiy tilining xususiyatlarini namoyon etadi. Boburning tilidagi arxaizm va
istorizmlar uning asarlarini tarixiy manba sifatida o‘rganishda muhim ahamiyatga
ega.
Arxaizm
(Boburnomadan)
Hozirgi muqobili
Izoh
bod
shamol
“Bod” — forscha so‘z, hozirda
“shamol” ishlatiladi.
anga
unga
“Anga” o‘rniga bugungi kunda
“unga” ishlatiladi.
gar
agar
Eski shakli “gar”, hozirgi adabiy
tilda “agar”.
necha
nechta / qancha
“Necha” hozir “qancha” yoki
“nechta” bilan almashtiriladi.
degil
deyiladi
“Degil” fe’l shakli hozir “deyiladi”
tarzida ishlatiladi.
viloyat
hudud / viloyat (yangicha
ma'no)
Ilgari “viloyat” har qanday yer,
mamlakat qismi degan ma’noda.
Bugun ma’muriy birlik.
farmud
farmon berdi / aytdi
Podshohona uslubda “farmud”
ishlatilgan.
shud
bo‘ldi
Eski forscha ot+fe’l tuzilmasi,
bugun “bo‘ldi” deyiladi.
tavof aylamak
aylanmoq / ziyorat
qilmoq
“Tavof” haj marosimida ishlatilsa-
da, Bobur umumiy aylanish
ma’nosida ham ishlatgan.
istidod
hokimiyat / hukmronlik
Ilgari siyosiy ma’noda ishlatilgan.
Bugun iste’dod so‘zi boshqa
ma’noga ega.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 4 (2025) / ISSN 2181-3701
173
Abdulhamid Cho‘lpon asarlari
Abdulhamid Cho‘lponning “Kezuvchi xastalar” romanida arxaizmlar kamroq bo‘lsa-da,
tarixiy muhitni tasvirlash uchun “alp” (bahodir), “yor” (sevgi) kabi so‘zlar qo‘llanilgan.
Cho‘lponda arxaizmlar asosan milliy madaniyatni ulug‘lash maqsadida ishlatilgan. Masalan:
“Alp yurak bilan vatanni qutqarmoq kerak” [Cho‘lpon].
Bu so‘zlar matnga milliy ruh va tarixiy ohang bag‘ishlaydi.
Cho‘lpon asarlarida istorizmlar, masalan, “beg” yoki “sarkarda” so‘zlari, XX asr
boshidagi ijtimoiy-siyosiy vaziyatni tasvirlashda muhim rol o‘ynaydi. Ular o‘sha davrning
tarixiy muhitini yaratishga xizmat qiladi.
Arxaizmlar va istorizmlarning stilistik vazifalari
Arxaizmlar va istorizmlar adabiy asarlarda quyidagi stilistik vazifalarni bajarishga
xizmat qiladi:
●
Tarixiy fon yaratish: Istorizmlar (masalan, “xon”, “beg”) o‘tgan davr muhitini
tasvirlashda muhim. Ular o‘quvchiga tarixiy voqealarning aniq kontekstini his qilish imkonini
beradi. Masalan, Boburning “Boburnoma”sida “xon” va “sarkarda” so‘zlari o‘rta asr siyosiy
tuzumini ifodalaydi:
●
“Sarkarda amriga ko‘ra lashkar Samarqand tomon yurdi” [Bobur].
●
She’riy ohang: Arxaizmlar (masalan, “yor”, “chashm”) matnga musiqiy va estetik
kuch bag‘ishlaydi. Navoiy she’rlarida “chashm” so‘zi sevgili ko‘zini tasvirlashda yuksak she’riy
ohang yaratadi:
●
“Chashmi siyohing menga olamni ko‘rsatur” [Navoiy].
●
Milliy o‘zlikni ifodalash: Eski so‘zlar milliy til va madaniyat an’analarini
saqlashga xizmat qiladi. Cho‘lpon asarlarida “alp” so‘zi milliy qahramonlik ruhini ifodalaydi.
●
Kontekstual ta’sir: Arxaizmlar va istorizmlar muayyan davr yoki personajning
tilini ta’kidlash uchun ishlatiladi. Ayniyning asarlarida “surur” so‘zi XIX asr Buxoro muhitini
tasvirlashda muhim:
●
“Yurak surur bilan to‘ldi” [Ayniy].
Stilistik tahlilda aniqlanadiki, arxaizmlar va istorizmlar adabiy matnning ma’noviy va
estetik qimmatini oshiradi. Ular tilning tarixiy boyligini namoyon etib, adabiy asarlarga
o‘zgacha yuksaklik bag‘ishlaydi.
Zamonaviy o‘zbek tilida arxaizmlar va istorizmlar
Zamonaviy o‘zbek tilida arxaizmlar va istorizmlar faol qo‘llanilmaydi, lekin adabiy
asarlar, tarixiy romanlar, she’riyat va folklorda ular doimo mavjud. Ularning zamonaviy tildagi
o‘rni quyidagicha xulosa qilinadi:
●
Adabiy asarlar: Tarixiy romanlarda, masalan, Odil Yoqubovning “Ulug‘beg”
asarida, “beg”, “sarkarda”, “xon” kabi istorizmlar tarixiy muhitni yaratish uchun ishlatiladi.
Masalan:
●
“Beg Ulug‘begning amriga muvofiq rasadxona qurildi” [Yoqubov].
●
Shuningdek, zamonaviy nasrda “yor” kabi arxaizmlar eski adabiy an’analarga
murojaat qilish maqsadida kamdan-kam qo‘llaniladi.
●
She’riyat: Zamonaviy shoirlar, masalan, Usmon Azim, Abdulla Oripov, “yor”,
“chashm” kabi arxaizmlarni she’riy ohang yaratish uchun foydalanadi. Masalan:
●
“Yorim, sensiz yurak yonar” [Oripo]).
●
Folklor: O‘zbek dostonlarida, masalan, “Alpomish”da, “alp”, “beg” kabi so‘zlar
milliy madaniyatni ifodalaydi:
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 4 (2025) / ISSN 2181-3701
174
●
“Alp Alpomish yurtni qutqardi” [Alpomish].
●
Tilshunoslik tadqiqotlari: Arxaizmlar va istorizmlar tilning tarixiy rivojlanishini
o‘rganishda muhim manba sifatida xizmat qiladi. “O‘zbek tilining izohli lug‘ati”da bu so‘zlar
alohida belgilandi.
Zamonaviy tilshunoslikda arxaizmlar va istorizmlarni o‘rganish tilning tarixiy boyligini
saqlashda muhim. Ular o‘zbek madaniyatining tarixiy qismi bo‘lib, tilning estetik
imkoniyatlarini oshiradi.
XULOSA
Bundan ko‘rinib turibdiki, arxaizm va istorizmlar adabiyotshunoslik, tilshunoslik
hamda tarjimashunoslikning asosiy obyektlaridan biriga aylanib ulgurgan. Ko‘plab olimlar
eskirgan so‘zlarni turli jabhalardan tadqiq etgan bo‘lsalar-da, hali yoritilmagan,
o‘rganilmagan ishlar bisyor. Eskirgan so‘zlar badiiy adabiyotda asarga tarixiy kolorit tus
berishda foydalanilsa, tilshunoslikda esa tilni sof saqlash, til lug‘at boyligini boyitib
borishga xizmat qiladi. Kelgusi ishlarimizda arxaizm va istorizmlarni nafaqat o‘zbek
mumtoz adabiyoti balki ularning tarjimalari bilan birgalikda qiyosiy tahlilini ham olib
borishni o‘zimizga reja qilib oldik. Ishimizda arxaizm va istorizmlarning tarjimada qaysi
usullar orqali boshqa til tarjim qilinishi, tarjima jarayonida qanday qiyinchiliklar tug‘ilishi
haqida muhokam qilamiz.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Ayniy S. Yoddoshtlar. – Toshkent: Sharq nashriyoti, 2015. – 432 b.
2.
Bobur Z.M. Boburnoma. – Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti, 2019. – 496 b.
3.
Cho‘lpon A. Kezuvchi xastalar. – Toshkent: Yangi yulduz, 2020. – 280 b.
4.
Erkaboyeva N. O‘zbek tilidan ma’ruzalar to‘plami. – Toshkent: Lesson Press,
2017. – 541 b.
5.
Исоқова Ш. И. Бадиий таржимада миллийлик ва тарихийликнинг акс
эттилиши: Филол. фан. номз. ...дисс. – Тошкент, 2004.
6.
Madiyorova V. Arxaizmlar tarjimasida lingvomadaniy va lingvokognitiv
xususiyatlar reprezentatsiyasi.fil.fan.fal.dok.dis. (PhD). – 2025.
7.
Navoiy A. Xamsa. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot, 2018. – 560
b.
8.
Nurmonova S.D. O‘zbek tilidagi leksik-semantik maydonlar tadqiqi //
Filologiya masalalari. – 2024. – №2. – B. 15–23.
9. Yoqubov O. Ulug‘beg. – Toshkent: Sharq nashriyoti, 2017. – 320 b.
10. Otajonova L. Xiva xonligi solnomasi tarjimasida tarixiy koloritning berilishi
(“Firdavs ul-iqbol” asarining Y.Bregel tarjimasi misolida), fil.fan.fal.dok.dis. (PhD). – 2025.
11. Oripov A. Tanlangan asarlar. – Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti, 2016. – 240 b.
12. Раҳматуллаев Ш. Ҳозирги адабий ўзбек тили. – Тошкент: Университет,
2010. – Б.106.
13. Хошимова Д. “Бобурнома” матнидаги тасвирий воситаларнинг инглиз
тилига таржималари тадқиқи: Филол. фан. докт. (DSc) ...дисс. – Тошкент, 2018.
14. Ўрмонова Н.М. Таржимада тарихий-архаик лексикани акс эттириш
принциплари ва таржима аниқлиги (ўзбек классик адабиётидан француз тилига
қилинган таржималар таҳлили асосида): Филол. фан. номз. …дисс. – Тошкент, 2008.
15. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi,
2020. – 720 b.
