International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 9 (55) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
114
FITOTERAPIYA: O‘SIMLIKLARDAN DORI VOSITASI SIFATIDA
FOYDALANISH IMKONIYATLARI
Mardonov Fozil
Ilmiy rahbar: Toshkent davlat agrar universiteti “Dorivor o‘simliklar kafedrasi”
katta o‘qtuvchisi
Abduraxmonova Diyora
Toshkent davlat agrar universiteti “O‘rmon xo‘jaligi va landshaft dizayn”
fakulteti 1-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Ushbu
maqolada
fitoterapiyaning
mohiyati,
dorivor
o‘simliklardan dori vositasi sifatida foydalanish imkoniyatlari, afzalliklari va
zamonaviy farmatsevtikadagi roli tahlil qilinadi. Tabiiy davolash vositalariga bo‘lgan
ehtiyoj ortib borayotgani, o‘simliklar tarkibidagi biofaol moddalarning terapevtik
samaradorligi va xavfsizligi haqidagi ilmiy asoslar yoritilgan. Maqolada, shuningdek,
O‘zbekiston florasida uchraydigan ba’zi dorivor o‘simliklar misolida fitoterapiya
salohiyati ko‘rsatib beriladi.
Kalit so‘zlar:
Fitoterapiya, dorivor o‘simliklar, biofaol modda, tabiiy dori,
fitopreparat, farmatsevtika.
Annotation:
This article analyzes the essence of phytotherapy, the possibilities
and advantages of using medicinal plants as therapeutic agents, and their role in
modern pharmaceuticals. It highlights the growing demand for natural remedies, as
well as the scientific basis for the therapeutic efficacy and safety of biologically
active compounds found in plants. The article also demonstrates the potential of
phytotherapy through examples of medicinal plants found in the flora of Uzbekistan.
Keywords:
Phytotherapy, medicinal plants, bioactive compounds, natural
medicine, phytopreparations, pharmaceuticals.
Аннотация:
В статье анализируется суть фитотерапии, возможности и
преимущества использования лекарственных растений в качестве лечебных
средств, а также их роль в современной фармацевтике. Освещается растущая
потребность в природных лекарственных средствах, научные основы
терапевтической эффективности и безопасности биологически активных
веществ, содержащихся в растениях. Также в статье показан потенциал
фитотерапии на примере некоторых лекарственных растений, произрастающих
во флоре Узбекистана.
Ключевые слова:
Фитотерапия, лекарственные растения, биологически
активные вещества, натуральные лекарства, фитопрепараты, фармацевтика.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 9 (55) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
115
So‘nggi yillarda dunyoda va O‘zbekistonda aholining sog‘lom turmush tarziga
bo‘lgan e’tibori ortib, tabiiy dori vositalariga bo‘lgan talab keskin oshdi. Shu sababli,
zamonaviy tibbiyotda kimyoviy dorilar bilan bir qatorda fitoterapiya, ya’ni
o‘simliklar asosida davolash usullari tobora keng qo‘llanilmoqda. Fitoterapiya
qadimdan xalq tabobatida qo‘llanib kelgan bo‘lsa-da, bugungi kunda u ilmiy
asoslangan, aniq dozalar va texnologiyalar asosida ishlab chiqilayotgan farmatsevtik
yo‘nalish bo‘lib bormoqda.
Fitoterapiya — bu o‘simliklar va ularning ekstraktlari asosida kasalliklarni
davolash va oldini olishni nazarda tutuvchi tibbiyot yo‘nalishidir. Dorivor o‘simliklar
o‘z tarkibida organizmga ijobiy ta’sir ko‘rsatadigan yuzlab biologik faol moddalarga
ega: flavonoidlar, alkaloidlar, saponinlar, efir moylari, taninlar, vitaminlar va
boshqalar.
Fitoterapiya tabiiy va ekologik toza vosita, kamroq yon ta’sirga ega, organizmga
kompleks ta’sir ko‘rsatadi, uzoq muddatli davolanish uchun qulay, ba’zi kimyoviy
dorilarga nisbatan arzonroq. Dorivor o‘simliklar organizmning turli tizimlariga ijobiy
ta’sir ko‘rsatadi.
Fitoterapiyada o‘simliklardan dori vositasi sifatida foydalanishning asosiy
shakllari quyidagilardan iborat: choy va damlamalar – uy sharoitida tayyorlanadi, eng
oddiy usul; ekstrakt va tinkturalar – sanoat sharoitida tayyorlanadi, kuchliroq ta’sirga
ega; tabletkalar, kapsulalar – aniq dozali farmatsevtik preparatlar; sirop va mazlar –
bolalar va tashqi qo‘llanish uchun mos. Masalan, "Glyciram" preparati qizilmiya
ildizidan olingan, yo‘talga qarshi samarali vosita hisoblanadi. "Valemidin" esa
valeriana, yalpiz, xmel ekstraktlariga asoslangan tinchlantiruvchi preparatdir.
Bugungi kunda fitoterapiya klinik tibbiyot bilan birga qo‘llaniladi
(komplementar terapiya), farmatsevtik sanoat bilan chambarchas bog‘liq, ilmiy
tadqiqotlar va klinik sinovlar asosida takomillashmoqda.
O‘zbekistonda ToshPTI, Farmatsevtika texnikumi, hamda O‘simliklar kimyosi
instituti tomonidan dorivor o‘simliklar asosidagi preparatlar bo‘yicha ilmiy
tadqiqotlar olib borilmoqda. Yiliga ming tonlab dorivor xomashyo eksport
qilinmoqda.
Xulosa:
Fitoterapiya bugungi tibbiyotda o‘z o‘rnini tobora mustahkamlab bormoqda.
O‘simliklarga asoslangan dori vositalari yuqori samaradorlik, ekologik xavfsizlik va
tabiiylik bilan ajralib turadi. O‘zbekistonda mavjud boy flora va ilmiy salohiyat
asosida fitoterapiya yo‘nalishini yanada rivojlantirish, yangi preparatlar yaratish
imkoniyati katta. Bu esa sog‘liqni saqlash tizimini yanada sog‘lomlashtirishga xizmat
qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 9 (55) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
116
1. Ruzmetov M.K. – Dorivor o‘simliklar kimyosi, Toshkent, 2020
2. WHO – Traditional Medicine Strategy 2014–2023
3. Tursunov M.H. – Fitoterapiya asoslari, Toshkent, 2021
4. PubMed: Herbal Medicine in Modern Clinical Practice, 2022
5. GOST 2761-84 – Dorivor o‘simliklar sifat standarti
6. Karimov A.K. – Dorivor o‘simliklardan foydalanish texnologiyasi, 2018
7. European Medicines Agency (EMA) – Herbal Medicinal Products
Monographs
