International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 6 (52) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
58
RAQAMLI O‘YINLARGA ASOSLANGAN TA’LIM JARAYONINI TASHKIL
ETISH METODIKASI
Abdullayeva Shoira Isajanovna
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU
Djalalov Temur Asfandiyarovich
“Moskva muhandislik fizikasi instituti” Milliy tadqiqot yadro universiteti
Toshkent filiali
Annotatsiya:
Ushbu maqolada raqamli o‘yinlarga asoslangan ta’lim modelining
nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Ta’limiy o‘yinlar talabalar uchun qiziqarli
va samarali o‘quv tajribasini yaratishda muhim vosita sifatida baholangan. Muallif
tajribaviy o‘rganish nazariyasi va o‘yin dizaynini birlashtiruvchi ta’limiy o‘yin
modelini taklif etgan. Shuningdek, talabaga moslashtirilgan fikr-mulohaza, maqsad
va topshiriqlarni taqdim etish zarurligi ta’kidlangan. Maqolada real o‘yinlar misolida
raqamli ta’limni tashkil etish yondashuvlari, o‘yin turlari va texnik jihatlar ko‘rib
chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
raqamli o‘yin, ta’limiy dastur, Simulyatsiya, o‘yinli dastur, dars
samaradorligi, interaktiv ta’lim, tajribaviy o‘rganish.
A METHODOLOGY FOR IMPLEMENTING GAME-BASED LEARNING
THROUGH DIGITAL TECHNOLOGIES
Annotation:
This article analyzes the theoretical and practical aspects of a
digital game-based learning model. Educational games are evaluated as an effective
tool for creating engaging and efficient learning experiences for students. The author
proposes a model of educational games that integrates experiential learning theory
with game design. The importance of providing students with personalized feedback,
clear goals, and targeted tasks is emphasized. The article also explores approaches to
organizing digital learning through real game examples, types of games, and
technical aspects.
Keywords:
digital game, educational program, simulation, gamified application,
lesson effectiveness, interactive learning, experiential learning.
XXI-asrning boshlarida oʻquv qurollari sifatida raqamli oʻyinlarga jamoatchilik
qiziqishi kuchaydi. Raqamli o‘yinlar paydo bo‘lganidan beri davom etayotgan
tadqiqotlar
ularning
ta’limdagi samaradorligini oshirayotganligi ko‘rsatdi.
EDUCAUSE Review ma’lumotlariga ko‘ra, raqamli o‘yinga asoslangan ta’limni
qabul qilishning yana bir omili shundaki, bugungi talabalar an’anaviy ta’limdan voz
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 6 (52) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
59
kechgan raqamli avlodning bir qismidir. Raqamli o‘yinlar shu qadar mashhurlikka
erishdiki raqamli o‘yinlar uchun butun dunyo bo‘ylab daromadlar 2015 yilda 70
milliard dollardan oshdi[1-3].
Raqamli o‘yinga asoslangan o‘rganish haqiqiy raqamli video o‘yinlarni
o‘rganish vositasi sifatida ishlatishni anglatadi. Ta’limda raqamli oʻyinga asoslangan
taʼlimning asosiy gʻoyasi shundan iboratki, yodlash, viktorina va takrorlash kabi
alohida vazifalardan farqli oʻlaroq, raqamli oʻyinlar talabalarga interaktiv tizimning
bir qismi sifatida mavzuni kontekstda oʻrganishga yordam beradi.
Raqamli o‘yinlarga asoslangan ta’limda bir necha turdagi o‘yinlardan
foydalanish mumkin.
Ta’lim o‘yinlari
: Ma’lum o‘quv maqsadlari, natijalari va tajribalarini etkazish
uchun qiziqarli va chuqur o‘rganish tajribasidan foydalanadigan video va kompyuter
o‘yinlari.
Onlayn o‘yinlar
: oddiy matnga asoslangan o‘yinlardan tortib, bir vaqtning
o‘zida ko‘p sonli o‘yinchilar tomonidan ishlatiladigan murakkab, virtual olamlarni
qamrab oluvchi o‘yinlargacha bo‘lgan o‘yinlar.
Jiddiy o‘yinlar
: foydalanuvchilarni o‘rgatadigan; umuman olganda, jiddiy
o‘yinlar o‘yin-kulgidan tashqari asosiy ta’limiy maqsadga ega.
Simulyatsiyalar
: Haqiqiy vaziyatlarni modellashtiradigan o‘yinlar.
Raqamli o‘yinga asoslangan ta’limdan foydalanishda uchta muhim yondashuv
mavjud:
Birinchi yondoshuv: talabalar noldan o‘yinlar yaratishi kerakligi.
Ikkinchi yondoshuv: ishlab chiquvchilar noldan yaratgan ta’lim o‘yinlaridan
to‘g‘ri foydalanishi
Uchinchi yondoshuv: tijorat o‘yinlarini auditoriyada integratsiya qilish va natija
olish.
Talabalarni noldan o‘yinlar yaratishni o‘z ichiga olgan birinchi yondashuv
odatda kompyuter fanlari bilan cheklangan. Bundan tashqari, ko‘plab professor-
o‘qituvchilar o‘yin dizayni uchun zarur bo‘lgan ko‘nikmalarga ega bo‘lmaydi va
talabalarga bu yo‘nalishda kerakli maslahat bera olmiydi.
Ta’lim o‘yinlari ba’zi jiddiy o‘yinlar bilan bir qatorda, ta’lim va o‘yin-kulgini
teng ravishda hal qilish imkoniyatiga ega. Tijoriy o‘yinlardan foydalanish
ehtiyotkorlikni talab qiladi, chunki bu o‘yinlar o‘rgatish uchun mo‘ljallanmagan.
Ammo o‘yinning kuchli va zaif tomonlarini tahlil qilib, uni dars mazmuniga
moslashtirib, o‘qituvchilar auditoriyaga mos keladigan ko‘plab o‘yinlardan
foydalanishlari mumkin. O‘yinlar tarixni o‘rgatish uchun “Sivilizatsion”, “hukumat”
va qurilish muhandisligini o‘rgatish uchun “SimCity” va axborot texnologiya va
robototexnikani o‘rganish uchun “muhandis” kabilarni o‘z ichiga oladi.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 6 (52) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
60
Biz o‘z ish faoliyatimizda axborot texnologiya va robototexnikani yo‘nalishi
talabalari bilan “muhandis” nomli ta’limiy o‘yinidan foydalanamiz. Bu ta’limiy
o‘yinida kompyuter bilimlar asosida kichik o‘yin dasturlar, foydali robotlar,
boshqaruvdagi mashinalar kabilarni yaratish muhim vazifa hisoblanadi[4-9]. Chunki
biz bu ta’limiy o‘yinlarni yaratganimizda o‘z oldimizda shunday maqsadni
qo‘yganmiz; “Talaba robotlarni yarata olar ekan, nega men undan robotlarning
ishlash prinsipini so‘rashim kerak”.
Raqamli o‘yinlar samarali o‘qitish vositalaridir ammo, siz o‘rganishingiz kerak
bo‘lgan narsa siz o‘rganadigan va ko‘rsatadigan muhit bilan bevosita bog‘liqdir.
Ta’limda raqamli o‘yinlar talabalarning muvaffaqiyatini hisobga olishga yordam
beradi. Tadqiqotchilar o‘yinni barcha inson madaniyatlari va ko‘plab hayvonlar
turlari uchun umumiy bo‘lgan asosiy sotsializatsiya va o‘rganish mexanizmi sifatida
ta’kidlaydilar.
1-rasm. Talabalar tomonidan tayyorlangan ba’zi boshqaruvdagi
mashinalar va raqamli o‘yinlar
Raqamli o‘yinlardan foydalanish talabalar uchun faol ishtirok etadigan muhit
yaratiladi. O‘quv jarayoni o‘zgartiriladi va talabalar turli xil kognitiv, motivatsion,
hissiy va ijtimoiy video o‘yinlardan foyda olishlari mumkin bo‘ladi. O‘z darsingizda
raqamli o‘yinlarga asoslangan ta’limni amalga oshirish uchun resurslarni ham
hisobga olishingiz kerak. Misol uchun, auditoriyada tegishli uskuna mavjudmi yoki
talabalar o‘zlari bilan kelishlari kerakmi? O‘yinlar to‘liq auditoriyada amalga
oshiriladimi yoki ular o‘quv xonada bitta stansiyani tashkil qilinib qolgan qismi ochiq
maydonga ko‘chadimi? O‘yinlar va jihozlar uchun sizga moliyaviy resurslar kerak
bo‘lishi ham mumkin. Shuning uchun siz auditoriyadan tegishli uskuna olishingiz
yoki talabalarga tegishli qurilmalar bilan bog‘liq muammolar bo‘yicha texnik yordam
talab qilishingiz mumkin.
Auditoriyada o‘tkaziladigan o‘yinni tanlash va uni amalga oshirish uchun uchta
fikrlarni inobatga olish kerak.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 6 (52) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
61
Talabalaringizning
ehtiyojlari
:
mavzuni,
mo‘ljallangan
auditoriya
darajalarini va o‘yin qanday ko‘nikmalarni targ‘ib qilishini aniqlash.
Resurslar
: Qidiruvingizni bepul o‘yinlar yoki muayyan qurilma yoki
operatsion tizimdagi o‘yinlar bilan cheklanishingiz kerak bo‘lishi mumkin.
Qidiruv doirasi
: Maqsadlaringiz asosida qidiruvingizni kengaytiring yoki
toraytiring.
Ushbu maqolaning asosiy maqsadi oqim tajribasini osonlashtiradigan tajribali
o‘yin modelini taqdim etish edi. Model o‘yinchilarga tezkor fikr-mulohazalarni, aniq
maqsadlar va o‘yinchilarning mahorat darajasiga mos keladigan muammolarni
ta'minlash muhimligini ta’kidlaydi[10-11].
Xulosa. Raqamli o‘yinlarga asoslangan ta’lim talabalarning o‘quv jarayonidagi
ishtirokini kuchaytiradi, ularning kognitiv va texnik ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Ushbu maqolada taklif etilgan tajribali o‘yin modeli o‘qituvchilarga talabaning
mahorat darajasiga mos topshiriqlar, tezkor fikr-mulohazalar va aniq maqsadlar
asosida darsni loyihalash imkonini beradi. Shuningdek, ta’lim o‘yinlarining
muvaffaqiyatli joriy etilishi uchun texnik resurslar, o‘yin turlari va auditoriya
ehtiyojlari chuqur tahlil qilinishi kerak. Raqamli o‘yinlar yordamida dars
samaradorligini oshirish imkoniyatlari mavjud bo‘lib, bu esa zamonaviy ta’limda
muhim yondashuvlardan biri bo‘lib qolmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. B.B.Turdiqulov, O‘S.Nazirov, Yu.N.Karimov. // Atom va molekulalarning
yorug‘likni yutishi va nurlanishi // 2022. –C. 1252-1258.
2. Э.З. Имамов, Х.Н.Каримов, А.Э.Имамов. // Янги Ўзбекистонда қайта
тикланувчи энергия манбаларини жорий этиш билан боғлиқ муаммолар. //
“Science and innovation” international scientific journal. 2022. № 3. -С. 367-372.
3. X.N.Karimov. //Fizika fanini o‘qitishda virtual laboratoriya ishidan
foydalanish.// “Yosh olimlar, doktarantlar va tadqiqotchilarning onlayn ilmiy-forumi”
materiallar to‘plami. –P. 102-104.
4. X.N.Karimov, A.E.Imamov, E.Z.Imamov. // Development of creative
thinking in higher education.// “Science and innovation” international scientific
journal. 2023. №3. -С. 359-361.
5. X.Sh.Asadova, Yu.N.Karimov. // Effective organization of the educational
process based on new modern technologies. // “Science and innovation” international
scientific journal. Volume 1 Issue 7. 2022. -S. 230-233.
6. Kh.N.Karimov. // Methods of self-education in teaching students physics
using ict-information and computer technologies. // “Galaxy international
Interdisciplinary Research Journal”, 11(2), -С. 471–475.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 6 (52) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
62
7. E.Imamov, X.Karimov. //Kredit tizimi sharoitida fizika fanining
elektromagnitizm bo‘limidan laboratoriya ishlarini tashkil etish muammo va uning
yechimlari// “Ta’lim va innavatsion tadqiqotlari” jurnali. №12. 2022. –B. 154-158.
8. Axmadov, M., Asfandiyorov, M., (2023). // Pedagogik dasturiy vositalar
yordamida fizika fanini o ‘qitish. // Центральноазиатский журнал образования и
инноваций, 2(10), 90-92. (
https://in-academy.uz/index.php/cajei/article/view/21486
9.
X.N.Karimov,
M.M.Asfandiyorov,
M.A.Axmadov.
//Zamonaviy
yondashuvlar asosida fizika o‘qitishni rivojlantirish.// “Yosh olimlar, doktarantlar va
tadqiqotchilarning onlayn ilmiy-forumi” materiallar to‘plami. 2023. –P. 113
(
https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=i5SoNTc
AAAAJ&citation_for_view=i5SoNTcAAAAJ:M3ejUd6NZC8C)
10. Рахматуллаева М., Ахмадов М. // FIZIKA VA KIMYO FANLARINI
O‘QITISHDA INTEGRATSIYALASHGAN YONDASHUVLAR // Interpretation
and
researches.
–
2025.
–
№.
4
(50).
https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=Tl5hqLk
AAAAJ&sortby=pubdate&citation_for_view=Tl5hqLkAAAAJ:h9G0ZmjYpDoC
11. Назиров К., Ахмадов М., Алимов А. FIZIKA FANINI FANLARARO
BOG ‘LANISH ASOSIDA O ‘QITISHDA KIMYO FANINING O ‘RNI //Talqin va
tadqiqotlar.
–
2025.
–
№.
1
(59).
https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=Tl5hqLk
AAAAJ&sortby=pubdate&citation_for_view=Tl5hqLkAAAAJ:ON9TkA72AHEC
