JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
A.Sh. To`ymurodov
Osiyo xalqaro universiteti
Pedagogika va psixologiya
kafedrasi o`qituvchisi
+998912447213
Abdurahmontuymuradov@gmail.com
PSIXOLOGIK XIZMAT KO‘RSATISHNING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK
MEXANIZMLARI
Anotatsiya:
Mazkur maqolada psixologik xizmat ko‘rsatishning mohiyati va u bilan bog‘liq
bo‘lgan ijtimoiy-psixologik mexanizmlar tahlil qilingan. Shaxsga psixologik yordam
ko‘rsatishda
qo‘llaniladigan
kommunikativ,
motivatsion,
emotsional
va
kognitiv
mexanizmlarning mazmuni ochib berilgan. Bundan tashqari, ushbu mexanizmlarning ta’lim va
sog‘liqni saqlash tizimlaridagi amaliyotda qanday joriy etilishi va ularning samaradorligi
muhokama etilgan. Muallif ushbu xizmatlarning milliy va zamonaviy omillar uyg‘unligidagi
yondashuvlarini ishlab chiqish zarurligini ta’kidlaydi.
Kalit so‘zlar:
Psixologik xizmat, ijtimoiy-psixologik mexanizmlar, psixologik yordam, shaxs
rivoji, kommunikatsiya, motivatsiya, psixoprofaktika, empatiya.
Kirish
Zamonaviy jamiyatda inson salomatligi tushunchasi nafaqat jismoniy, balki ruhiy farovonlikni
ham qamrab oladi. Ruhiy salomatlikni ta'minlashda psixologik xizmat ko‘rsatishning ahamiyati
ortib bormoqda. Bu xizmatlarning samaradorligi ko‘p jihatdan ularni amalga oshirishdagi
ijtimoiy-psixologik mexanizmlarga bog‘liq. Mazkur maqolada psixologik xizmat ko‘rsatishning
mohiyati, ularni amalga oshirishdagi asosiy ijtimoiy-psixologik mexanizmlar, ularning ishlash
prinsiplari va amaliyotdagi qo‘llanishi tahlil qilinadi.
Asosiy qism
1. Psixologik xizmat tushunchasi va uning vazifalari
Psixologik xizmat – bu shaxsning ruhiy holatini aniqlash, muammolarini bartaraf etish,
rivojlanishiga ko‘maklashish, hamda ijtimoiy muhitga moslashuvini ta'minlashga qaratilgan
tizimli faoliyatdir. Bu xizmatlar ta'lim muassasalari, sog‘liqni saqlash tashkilotlari, mehnat
jamoalari va boshqa ijtimoiy institutlar doirasida amalga oshiriladi.
Psixologik xizmatning asosiy vazifalariga quyidagilar kiradi:
Diagnostik faoliyat;
Konsultativ va maslahat berish ishlari;
Psixoprofilaktika;
Psixokorreksiya;
Rivojlantiruvchi psixologik treninglar o‘tkazish.
2. Ijtimoiy-psixologik mexanizm tushunchasi
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Ijtimoiy-psixologik mexanizmlar bu — insonlarning o‘zaro ta’sirini, jamiyatdagi psixologik
muhitni boshqarish, shaxsga ta’sir ko‘rsatish vositalaridir. Ushbu mexanizmlar shaxsning ruhiy
holatini o‘zgartirish, moslashtirish va qo‘llab-quvvatlashda muhim rol o‘ynaydi.
Ular quyidagi elementlarni o‘z ichiga oladi:
o
Ijtimoiy rol va maqomlar
: shaxsning jamiyatdagi o‘rniga mos faoliyat yuritishini
ta'minlaydi;
o
Axborot-kommunikatsion vositalar
: shaxslararo muloqot, emotsional ta’sir va baham
ko‘rish;
o
Ijtimoiy normalar va qadriyatlar
: shaxsni me’yoriy xulq-atvor asosida yo‘naltiradi;
o
Empatiya va refleksiya mexanizmlari
: boshqa insonlar holatini tushunish va o‘zini
anglash asosida yordam ko‘rsatish.
3. Psixologik xizmatda ijtimoiy-psixologik mexanizmlarning qo‘llanilishi
Psixologik xizmatlar amaliyotida quyidagi mexanizmlar samarali ishlatiladi:
a.
Kommunikativ mexanizmlar
– mijoz bilan samarali muloqot o‘rnatish orqali ishonch hosil
qilinadi;
b.
Motivatsion mexanizmlar
– shaxsda o‘z ustida ishlashga bo‘lgan ichki ehtiyojni
shakllantiradi;
c.
Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari
– shaxsni ijtimoiy guruhlar orqali himoya
qilish;
d.
Identifikatsiya va introjektsiya
– terapevt shaxsining ijobiy namunasi asosida mijozning
o‘zgarishi;
e.
Kognitiv-emotsional qayta ishlash
– shaxsning hayotiy vaziyatlarga bo‘lgan munosabatini
o‘zgartirish.
4. Ta’lim va sog‘liqni saqlash tizimlarida mexanizmlarni joriy etish tajribalari
Ayrim ta'lim muassasalarida psixologik xizmat ko‘rsatish doirasida o‘quvchilarning
moslashuviga yordam beruvchi treninglar, ota-onalar bilan psixopedagogik suhbatlar, ijtimoiy-
psixologik tadqiqotlar o‘tkazilmoqda. Tibbiy muassasalarda esa bemorlar va ularning yaqinlariga
psixologik yordam ko‘rsatishning maxsus dasturlari ishlab chiqilgan.
Xulosa
Psixologik xizmat ko‘rsatish samaradorligi, avvalo, uning ijtimoiy-psixologik mexanizmlarini
to‘g‘ri aniqlash va amaliyotga joriy etishga bog‘liq. Bu mexanizmlar inson ruhiyatini chuqur
tushunishga, unga ijtimoiy muhit orqali ta’sir ko‘rsatishga xizmat qiladi. Kelgusida ushbu sohada
milliy an’analar, madaniy xususiyatlar va zamonaviy texnologiyalar uyg‘unligi asosida yangi
yondashuvlarni ishlab chiqish dolzarb masalalardan biridir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Toymurodov,
A.
(2023,
December).
MODERN
INTERPRETATION
OF
PSYCHODIAGNOSTICS AND PSYCHOCORRECTION OF EXTREME SITUATIONS. In
INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE" SCIENTIFIC ADVANCES AND
INNOVATIVE APPROACHES" (Vol. 1, No. 5, pp. 71-79).
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
2. Toymurodov, A. (2023). BASICS OF PROVIDING PSYCHOLOGICAL SERVICES TO
MILITARY PERSONNEL. Академические исследования в современной науке, 2(24), 148-
152.
3. Shuhratovich, T. A. (2025). PSIXOLOGIK TESTLAR TURLARI VA ULARNI QANDAY
QO'LLASH. Modern digital technologies in education: problems and prospects, 2(1), 8-15.
4. Abdurahmon, T. (2025). BOLALAR PSIXOLOGIYASINI O ‘RGANISH ULARNING
RIVOJLANISH JARAYONLARI. Modern digital technologies in education: problems and
prospects, 2(1), 16-21.
5. Abdurahmon, T. (2025). STRESSNI EKSPERIMENTAL TAHLIL QILISH.
New modern
researchers: modern proposals and solutions
,
2
(1), 51-56.
6. Abdurahmon, T. (2025). XOTIRA VA ESLAB QOLISH JARAYONLARINI.
New modern
researchers: modern proposals and solutions
,
2
(1), 57-62.
7. Abdurahmon,
T.
(2025).
PSIXOLOGIYADA
QAROR
QABUL
QILISH
JARAYONLARINI EKSPERIMENTAL TADQIQ QILISH.
New modern researchers: modern
proposals and solutions
,
2
(1), 1-7.
8. Abdurahmon, T. (2025). PSIXOLOGIYADA NEYROEKSPERIMENTLARNING
AHAMIYATI.
New modern researchers: modern proposals and solutions
,
2
(1), 14-20.
9.
Abdurahmon,
T.
(2025).
KOGNITIV
PSIXOLOGIYA
INSONNING
ONG
JARAYONLARI.
New modern researchers: modern proposals and solutions
,
2
(1), 8-13.
10. Toymurodov, A. S. (2025). BOSHQARUV VA IJTIMOIY PSIXOLOGIYA O ‘ZARO
ALOQASI. Modern digital technologies in education: problems and prospects, 2(2), 7-12.
11. Toymurodov, A. S. (2025). LIDERLIK VA RAHBARLIK PSIXOLOGIYASI. Modern
digital technologies in education: problems and prospects, 2(2), 19-24.
12. Toymurodov, A. S. (2025). QAROR QABUL QILISH VA PSIXOLOGIK OMILLAR.
Modern digital technologies in education: problems and prospects, 2(2), 13-18.
13. Toymurodov, A. S. (2025). TASHKILOT ICHIDAGI IJTIMOIY MUNOSABATLAR.
Modern digital technologies in education: problems and prospects, 2(2), 1-6.
14. Toymurodov, A. S. (2025). KOGNITIV DISSONANSIYA: PSIXOLOGIK QARAMA-
QARSHILIKNI ANGLASH. New modern researchers: modern proposals and solutions, 2(1),
33-38.
15. Toymurodov, A. S. (2025). IJTIMOIY IDENTITET VA O'ZLIKNI ANGLASH. New
modern researchers: modern proposals and solutions, 2(1), 21-26.
