JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Аbdishаripovа Mаhliyo
UrDPI, Xorijiy filologiyа kаfedrаsi o‘qituvсhisi
+998955452127
аbdishаripovаmаhliyo@gmаil.сom
NEMIS TILIDA IFODALANGAN MAQOLLARDA EMOSIONAL SO‘ZLARNING
IFODALANISHI
Annotatsiya:
Bugungi kunda maqollar katta ahamiyatga ega. Mazkur maqola nemis tili
maqollarida emosional so‘zlarning ifodalanishi va ularning til va madaniyatdagi o‘rni haqida so‘z
yuritadi. Maqollar tilning eng qadimgi va xalq tilining ifodali shakllaridan biri bo‘lib, ular
ko‘pincha xalqning hayotiy tajribalari, dunyoqarashi va hissiyotlarini aks ettiradi. Nemis tilidagi
maqollar orqali, ayniqsa, negativ va pozitiv his-tuyg‘ular, tashvishlar, umidlar va qiziqishlar
ko‘rinadi. Emosional so‘zlar maqollarning asosiy tarkibiy qismlaridan bo‘lib, ular shaxsiy tajribani
umumlashtirib, keng ommaga yetkazish imkonini beradi. Maqola nemis tilidagi ayrim maqollar
misolida, ularning emosional tusini va badiiy jihatlarini tahlil qiladi.
Kalit so‘zlar:
emosional, his-tuyg‘u, hissiyot, nemis tili, maqollarning ahamiyat.
EXPRESSION OF EMOTIONAL WORDS IN GERMAN PROVERBS
Abstract:
Proverbs have a great place today. This article discusses the expression of emotional
words in German proverbs and their role in language and culture. Proverbs are one of the most
modern and popular manifestations of language, which often reflect the life experiences,
worldviews and feelings of the people. Through German proverbs, especially negative and
positive emotions, anxieties, hopes and actions are visible. Emotional words are part of the
personal parts of proverbs, which allow them to summarize the experience and convey it to a wide
audience. The article analyzes the emotional tone and interest of the document on the example of
some German proverbs.
Keywords:
emotional, feelings, emotions, German language, the importance of proverbs.
Maqollar xalq tilining o‘ziga xos va ko‘p asrlik tarixga ega bo‘lgan janri bo‘lib, ular nafaqat
axborot uzatadi, balki shaxsning ichki dunyosini, uning hissiyotlarini va hayotga bo‘lgan
munosabatini ham aks ettiradi. Maqol- xalq og‘zaki ijodining qisqa, mazmunli va donolik bilan
aytilgan shaklidir. U odatda hayotiy tajriba asosida shakllangan va nasihat, o‘git yoki biror
haqiqatni ifoda etadi. Va maqollarning o‘ziga xos xususiyatlari mavjud.
-Qisqa va lo‘nda bo‘ladi.
-Mazmunli va chuqur fikrli bo‘ladi.
-Ko‘pincha o‘xshatish, qarama-qarshilik yoki taqqoslash usullarida aytiladi.
-Nasihat yoki o‘git berish xususiyatiga ega bo‘lmog‘I lozim.
Nemis tilidagi maqollar ham bu jihatdan kam emas. Nemis maqollarida emosional so‘zlarning
o‘rni juda katta. Bu maqollar ko‘pincha o‘zgalar bilan muloqotda, insonlar o‘z his-tuyg‘ularini
ifoda etishda foydalanadi. Ushbu maqola nemis tilidagi maqollarda emosional so‘zlarning qanday
qo‘llanilishi, ularning ma’nosi va madaniy ahamiyatini tahlil qilishni maqsad qilgan. Nemis
tilidagi maqollar turli ijtimoiy qatlamlar va yosh guruhlari tomonidan ishlatiladi, va ular ko‘pincha
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
hayotiy tajribalarni, hissiyotlarni ifodalaydi. Bunday maqollarda ba’zida to‘g‘ridan-to‘g‘ri va
kuchli his-tuyg‘ular, masalan, qayg‘u, xursandchilik, hasad, nafrat kabi emosiyalar tasvirlanadi.
Misol uchun, “Wer anderen eine Grube gräbt, fällt selbst hinein” (Boshqalarga quduq qazib, o‘zi
tushib qoladi) maqolasi, nafrat va adovatni ifodalaydi va odamlarni ehtiyot bo‘lishga chaqiradi. Bu
kabi maqollar orqali insonlar o‘z hayotida duch kelgan noxush vaziyatlarni boshqalarga
ogohlantirish uchun ishlatadi.
Nemis maqollarida ham ijobiy his-tuyg‘ular aks etadi.
“Lachen ist die beste Medizin”
(Kulish
eng yaxshi dori) kabi maqolalar, hayotning qiyinchiliklariga nisbatan ijobiy munosabatni
shakllantiradi va optimizmni tarqatadi. Bunday maqollar odamlarni umidsizlikka tushmaslikka,
hayotga quvonch bilan qarashga chaqiradi.
Emosional so‘zlar maqollarda ma’lum bir vazifani
bajaradi: ular nafaqat ma’lumotni yetkazadi, balki o‘quvchiga yoki tinglovchiga ma’lum bir his-
tuyg‘u holatini o‘tkazadi. Emosional maqollar o‘zingizni boshqalarga tushuntirish, ularga nisbatan
qarashlarni bildirgan holda, o‘z his-tuyg‘ularini ifoda etish uchun qulay vositadir.
G‘azab va asabiy holatlar ifodalovchi maqollar ham mavjud: "Ich bin fuchsteufelswild." Ma'nosi:
Juda asabiyman. Bu ibora "men fox devils wildmanman" degan ma'noni anglatadi va juda asabiy
holatni ifodalaydi.
"Ich krieg die Krise." Ma'nosi: Men aqldan ozaman. Bu ibora "men inqirozga uchrayapman"
degan ma'noni anglatadi va kuchli asabiy holatni ifodalaydi.
Yengillik va xotirjamlik ifodalovchi maqollar: "Mir fällt ein Stein vom Herzen."
Ma'nosi: Yengillik his qilyapman. Bu ibora "yuragimdan tosh tushdi" degan ma'noni anglatadi va
yengillikni ifodalaydi.
"Friede, Freude, Eierkuchen." Ma'nosi: Hammasi joyida. Bu ibora "tinchlik, quvonch va pancake"
degan ma'noni anglatadi va hamma narsa yaxshi ekanligini ifodalaydi.
Kulgi va hazil-mutoyibani ifodalovchi maqollar ham mavjud: "Du gehst mir voll auf den Keks."
Ma'nosi: Meni juda bezovta qilayapsan. Bu ibora "sen menga pechenyeni to‘liq bosib ketayapsan"
degan ma'noni anglatadi va bezovtalikni ifodalaydi.
"Du hast nicht mehr alle Tassen im Schrank." Ma'nosi: Sen aqldan ozgansan. Bu ibora "sening
shkafingda barcha chashkalar yo‘q" degan ma'noni anglatadi va aqldan ozganlikni ifodalaydi.
Muhabbat va iliqlik ifodalovchi maqollar: "Geteilte Freude ist doppelte Freude, geteilter Schmerz
ist halber Schmerz." Ma'nosi: Quvonchni bo‘lishish ikki barobar quvonch, qayg‘uni bo‘lishish
yarmiga kamaytiradi. Bu maqol muhabbat va iliqlikni ifodalaydi. "Alte Liebe rostet nicht."
Ma'nosi: Eski muhabbat zanglamaydi. Bu maqol muhabbatning doimiyligini ifodalaydi.
Xulosa o‘rnida shuni takidlash joizki, nemis tilidagi maqollar, o‘zida insonning ichki
hissiyotlarini, tajribalarini va hayotga bo‘lgan munosabatini aks ettiradi. Emosional so‘zlar
maqollarda to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishlatiladi va ular tilning ifodalovchanligini oshiradi. Bu maqollar
nafaqat xalqning qadimiy donoligini, balki turli madaniy kontekstlarda hissiy holatlarni
ifodalashda katta ahamiyat kasb etadi. Maqollarda ishlatiladigan emosional so‘zlar, tilning nafaqat
fikr ifodalash vositasi, balki insonning ichki dunyosini namoyon qilishdagi kuchli vosita ekanligini
ko‘rsatadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Seel, M. (2007).
Deutsche Sprichwörter: Herkunft, Bedeutung und Anwendung
. Verlag der
Wissenschaften.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
2.
Köhler, M. (2015).
Emotions in Language: The Role of Emotions in Language and
Communication
. Springer.
3.
Weigand, E. (2008).
Sprichwörter in der deutschen Sprache: Eine Untersuchung der
Funktionen und der emotionalen Dimension
. Universität Leipzig.
4.
Eichner, H. (2012).
Die Kulturgeschichte der Sprichwörter
. De Gruyter.
