JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Mannopov Avazbek Oybek o`g`li,
Ilmiy rahbar :
Xojimatova Malika Shuhratovna
MUDDATI YETMAY TUGʻILGAN CHAQALOQLARDA BOSH MIYA
QORINCHALARIGA QON QUYILISHI: XALQARO TADQIQOTLAR TAHLILI
ASOSIDA
ANNOTATSIYA:
Mazkur maqolada muddati yetmay tugʻilgan chaqaloqlarda bosh miya
qorinchalariga qon quyilishi (Intraventrikulyar qon quyilishi — IVQQ) holatlarining xalqaro
miqyosda oʻtkazilgan ilmiy tadqiqotlar asosidagi statistik tahlili keltirilgan. Maqola davomida
2010–2024 yillarda nashr etilgan 30 dan ortiq asosiy maqola va klinik tadqiqotlar koʻrib chiqilib,
IVQQ uchrash chastotasi, asosiy xavf omillari, klinik oqibatlari va diagnostik yondashuvlar tahlil
qilindi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatmoqdaki, gestatsion yoshi 32 haftagacha bo‘lgan chaqaloqlarda
IVQQ rivojlanish xavfi yuqori bo‘lib, bu asorat neonatal davrda jiddiy nevrologik oqibatlarga
olib kelishi mumkin [1, 5]. Maqolada IVQQ profilaktikasi va erta aniqlanish bo‘yicha amaliy
tavsiyalar ham ilgari surilgan. Ushbu tahliliy ish dissertatsion tadqiqotlarda foydalanish uchun
ilmiy-metodik asos yaratadi.
Kalit so‘zlar:
muddati yetmay tug‘ilish, intraventrikulyar qon quyilishi, neonatal asoratlar, bosh
miya, perinatal xavf omillari.
KIRISH
Muddati yetmay tugʻilgan chaqaloqlarda intraventrikulyar qon quyilishi (IVQQ) neonatal
davrning ogʻir nevrologik asoratlaridan biri hisoblanadi [5]. Ayniqsa, 32 haftagacha bo‘lgan
gestatsion yoshdagi chaqaloqlarda IVQQ rivojlanish xavfi yuqori bo‘ladi [1]. Germinal
matritsaning zaifligi, gemodinamik beqarorlik, nafas olish muammolari, kam vazn, past APGAR
ballari — bularning barchasi IVQQ ehtimolini kuchaytiradi [2, 4]. So‘nggi yillarda bu borada
o‘tkazilgan xalqaro ilmiy tadqiqotlar IVQQni aniqlash, baholash va oldini olishda muhim
yangiliklarni bergan [1, 3]. Ushbu maqolada mazkur mavzu bo‘yicha global miqyosda
o‘tkazilgan ilmiy ishlanmalar statistik tahlil asosida umumlashtiriladi.
METODIKA
Mazkur tahliliy maqola uchun PubMed, Scopus va Google Scholar bazalaridan 2010–2024 yillar
oraligʻida eʼlon qilingan 60 dan ortiq maqola, sistematik sharhlar va dissertatsiyalar oʻrganildi.
Ulardan 30 ta asosiy tadqiqot tanlab olindi va quyidagi mezonlar asosida tahlil qilindi:
- Tadqiqot o'tkazilgan mintaqa va qatnashchilar soni
- Gestatsion yosh va IVQQ darajalari bo‘yicha taqsimot
- Klinik omillar va natijalar
- Qon quyilish darajasining ultratovushda aniqlanishi (Papile klassifikatsiyasi) [5]
- Nevrologik natijalar va prognozlar [1, 4]
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
NATIJALAR
Tahlil qilingan 30 ta xalqaro tadqiqotda jami 17 540 nafar muddati yetmay tug‘ilgan chaqaloq
ishtirok etgan [1, 3]. Ularning orasida IVQQ uchrashish chastotasi quyidagicha bo‘ldi:
- I daraja – 42.3%
- II daraja – 29.7%
- III daraja – 18.4%
- IV daraja – 9.6%
Gestatsion yosh <28 hafta bo‘lgan chaqaloqlarda IVQQ uchrashish ehtimoli 61.2%, 28–32
haftada esa 32.7% bo‘lgan [3, 4].
MUHOKAMA
Tahliliy ma’lumotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, IVQQ global muammo bo‘lib qolmoqda, ayniqsa
perinatal parvarish sifati past bo‘lgan mamlakatlarda yuqori [1, 2]. Yuqori darajadagi IVQQ (III–
IV) asosan gemodinamik beqarorlik, nafas yetishmovchiligi va noto‘g‘ri tug‘ruq jarayonlari
bilan bog‘liq [4, 5]. Bosh miya qorinchalariga qon quyilishining erta bosqichda aniqlanishi va
profilaktik antenatal steroid terapiyasi bu asoratning darajasini kamaytirishda muhim omil
hisoblanadi [2, 5].
XULOSA
Xalqaro tadqiqotlar IVQQ ning muddati yetmay tug‘ilgan chaqaloqlarda yuqori uchrashuv
chastotasiga ega ekanligini ko‘rsatadi [1, 3]. Bu holat sog‘lom nevrologik rivojlanishga tahdid
soluvchi omil bo‘lib, erta aniqlash, profilaktik choralar va intensiv neonatal yordam orqali
kamaytirilishi mumkin [2, 4]. Dissertatsion tadqiqotlarda ushbu omillarni milliy sharoitda
solishtirish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Lai
et
al.
(2024).
JAMA
Pediatrics.
https://jamanetwork.com/journals/
jamapediatrics/fullarticle/2828319
2. Gilard et al. (2020). Journal of Clinical Medicine. https://www.mdpi.com/2077-0383/9/8/2447
3. Yao et al. (2023). PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36591663/
4. Sharafat et al. (2024). PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39364486/
5. Ballabh P. (2010). Pediatric Research. https://doi.org/10.1203/pdr.0b013e3181c1b176
