J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific Horizon ISSN: 3060-5261
Volume 1, Issue 2, Series C 2025
53
LIMON VA ZANJABIL O’SIMLIGIDAN MURABBO
ISHLAB CHIQARISH TEXNOLOGIYASI
Xasanova Xolida Ibodullayevna,
Xudoyberganova Mohichehra Yaxshimurodovna
“Toshkent irrigatsiya va qishloq xo’jaligini
mexanizatsiyalash muhandislari instituti”
Milliy tadqiqot universtiteti
Annotatsiya:
Bilamizki limon foydali mevalar guruhining eng oldingi
o’rinlarini egallaydi. Biz bu mevaning foydali xususiyatlarini yanada oshirish
maqsadida yana bitta inson organizmi uchun foydali bo’lgan o’simlik zanjabil bilan
kombinatsiyalashtirgan holatda murabbo ishlab chiqarish texnologiyasini amalga
oshirdik. Maqolamizdan ko’zlangan maqsad bu ikkita o’simliklarni birlashtirgan
holatda foydali mahsulot ishlab chiqarish, mahsulotning inson organizmiga ijobiy
va salbiy taraflarini o’rganish, xalqimizni bu mahsulotni tayyorlash texnologiyasi
bilan tanishtirish, mahsulotni kunlik istemolimiz uchun targ’ib qilish va hokozolarni
o’z ichiga oladi. Shuningdek maqolamizda bu ikkita foydali mahsulotga tegishli
bo’lgan kerakli ma’lumotlar qo’shimcha tarzda kiritib o’tildi.
Kalit so’zlar:
Meyer, Messenskiy, Novoguzkiy, oq va qora zanjabil,
kombinatsiya.
Аннотация:
Мы знаем, что лимоны находятся в авангарде группы
полезных фруктов. Чтобы еще больше усилить полезные свойства этого
фрукта, мы внедрили технологию производства джема в сочетании с имбирем
— еще одним полезным для организма человека растением. Цель нашей статьи
– произвести полезный продукт путем объединения этих двух растений,
изучить положительные и отрицательные стороны продукта для организма
человека, познакомить наших людей с технологией приготовления этого
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific Horizon ISSN: 3060-5261
Volume 1, Issue 2, Series C 2025
54
продукта, популяризировать продукт для нашего ежедневного
потребления и т. д. В нашей статье также содержится
дополнительная информация об этих двух полезных продуктах.
Ключевые слова:
Мейер, Мессенский, Новогузский,
белый и черный имбирь, сочетание.
Abstract:
We know that lemon is one of the most useful fruits. In order to
further enhance the beneficial properties of this fruit, we have implemented a
technology for producing jam in combination with another plant useful for the
human div, ginger. The goal of our article is to produce a useful product by
combining these two plants, study the positive and negative aspects of the product
for the human div, familiarize our people with the technology for preparing this
product, promote the product for our daily consumption, and so on. Our article also
includes additional information about these two useful products.
Keywords:
Meyer, Messensky, Novoguzsky, white and black ginger,
combination.
Limon-sitruslar turkimiga kiruvchi doimiy yashil o’simlik. Vatani Janubiy va
Janubiy-sharqiy Osiyo hisoblanadi. Madaniy holatda yetishtiriladi. Daraxt
balandligi 3-7 m atrofida shox-shabbasi yoyiq holatda o’sadi. Novdalari tikanli yoki
tikansiz shakllarda bo’ladi. Barglari och yashil, gullari ikki jinsli oq rangda,
xushbo’y hidga ega. Mevalari dumaloq yoki tuxumsimon shaklda vazni 140-400 gr
atrofida, po’sti sariq, qalin yoki yupqa, hushbo’y ifor taratadi. Meva sharbati
tarkibida 5,5-8,1 % kislotalar, 1,9-3,0% qand, vitaman S( 100 gr ida 45-50 mg), RR
, V vitaminlari, pektin moddalar, temir, fosfor, kaliy kalsiy, magniy tuzlari bor.
Limon qalamchasidan va ko’chatlaridan ko’paytiriladi. Ko’chatlar o’tqazilgandan
so’ng 3-4 yilda hosilga kiradi. Bir tup limon daraxti 15-20 kg miqdorda hosil beradi.
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific Horizon ISSN: 3060-5261
Volume 1, Issue 2, Series C 2025
55
Daraxt gullagandan so’ng 150-170 kunlarda meva to’liq pishib
yetiladi. Issiqsevar, yorug’sevar, namga talabchan o’simlik. 4-5
yoshli meva daraxti 120-150 dona meva bersa 9- 10 yoshli tupda bu
ko’rsatkich 120-1150 tagacha yetadi. O’zbekistonda 1949-yildan
transheyalarda yetishtirilib kelinadi. O’zbekistonda yetishtiriladigan
asosiy navlari: Toshkent, Meyer, Novogruzkiy, Messenskiy va boshqalar.
O’zbekistonda limon yetishtirish bo’yicha Surxandaryo, Qashqadaryo, Farg’ona
viloyatlari, eksport darajasi bo’yicha esa Surxandaryo, Farg’ona, Toshkent
viloyatlari yetakchilik qiladi.
Limonning asosan qayta ishlash jarayonida sharbatlar, konservalar, murabbo,
marmeladlar,limon kislotasi va shu kabilar tayyorlanadi.
Zanjabil o’simligi zanjabildoshlar oilasiga kiruvchi yo’g’on ildizpoyali ko’p
yillik o’simlik. Asosan tropik va subtropik mintaqalarda keng tarqalgan. Bu o’simlik
Osiyodan eksport qilingan birinchi ziravor o’simliklardan biri bo’lib, Yevropaga
ham shu maqsadda olib kelingan va qadimgi yunonlar va rimliklar tomonidan
ishlatilgan. Zanjabil o’simligi bundan 2000 yil oldin ham o’z shifobaxshligi bilan
tanilgan. Hozirgi kunda zanjabil o’simligining asosiy ishlab chiqaruvchilari Xitoy
va Hindiston, shuningdek, yaponiya, Nigeriya, G’arbiy Afrika, Avstraliya,
Argentina, Barbados va Seylon hisoblanadi. Zanjabil tabiiy holatda juda kam
uchraydi. Asosan ekin maydonlarida va uy sharoitida yetishtiriladi. Zanjabil
ildizining hamma qismida efir moylari mavjud. Ayniqsa quritilganda hushboy hid ,
yaxshi tam va efir moddalarga boy bo’ladi. Maydalangan talqoni tabobatda jigar,
yurak, me’da xastaligini davolashda ishlatiladi. Asosan ikki turi yetishtiriladi. Bular
oq va qora zanjabil. Oq zanjabil eng oliy navlisi hisoblanadi. Ildizlari birma bir
tozalanib sulfat kislota bilan oqartiriladi. Qora zanjabil tozalanmagan faqatgina issiq
suv yordamida kuydirilgan,achchiq tam va hushboy hidga ega bo’gan turidir.
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific Horizon ISSN: 3060-5261
Volume 1, Issue 2, Series C 2025
56
O’zbekistonda ham issiqxona va xonadonlarda yetishtiriladi.
Bo’yi 1,5 metrgacha yetadi. Barglari ildiz qismidan o’sib chiqib
uzunligi 20 smni tashkil etadi. Ildizpoyalari seret, yo’g’on,
tuproqning yuza qismida joylashadi.Ildizining ichki qismi sariq,
juda hushboy iforlidir. Pishib yetilgan ildiz diametri 2-4 sm bo’lib,
ildiz qisimlaridan ko’payadi. O’rtacha hosildorlikgektaridan 20 tonnani tashkil
etadi. Qayta ishlangan mahsulotlari quritilgan, tuzlangan, kukunga maydalangan
holatlarda, yokida sharbati va yog’ siqib olingan holatda ishlab chiqariladi.
Zanjabil ovqat hazm qilish organlariga ijobiy ta’sir ko’rsatadi. Shamolash
kasalliklarida qaynatma tayyorlab ichiladi. Teri kasalliklari, bronxial asmada keng
qo’llaniladi. Sariq kasalligi, ich ketishi, qalqonsimon bez faoliyati buzilish
jarayonlarida ham samarali vositadir. Bo’g’im va mushaklardagi og’riq va shishlarni
qaytaradi. Organizmning qarish jarayonlarini ham sekinlashtiradi. Har qanday
ko’ngil aynishini ham qoldiradi. Gipertenziya, semizlik, qandli diabet, o’t
pufagidagi toshlar paydo bo’lmasligi uchun qo’llanilsa ijobiy natijalarga ega
bo’linadi. Bundan tashqari og’iz bo’shlig’idagi muammolar, milk kasalliklari,
gingivit, paradontit, tish bo’slig’i va ildiz kanallarining infeksiyalarini keltirib
chiqaruvchi patagen bakteriyalar faoliyatini to’xtatib turadi. Xotira va fikrlash
tezligini ham samarali tarzda oshiradi.
(1-2-rasm. Limon va zanjabil o’simligi)
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific Horizon ISSN: 3060-5261
Volume 1, Issue 2, Series C 2025
57
Murabbo tayyorlashda materiallar va jarayonlar ketma ketligi
Limon va zanjabildan tayyorlangan murabbo- bu vitamin va
minerallarga ega bo’lgan, nordon, nordon-shirin tamlarni o’zida
birlashtirgan, hushbo’y hid va o’zgacha ko’rinishda ega bo’lgan
mahsulotdir. Biz bu mahsulotni choy, tost, shirinliklar tayyorlash
maqsadida, shuningdek guruch va go’sht bilan ham birlashtirishimiz mumkin.
Quyida bu ajoyib mahsulot tayyorlanish jarayonlari bilan tanishib chiqamiz.
1.Biz murabbo tayyorlash uchun eng avvalo mahsulotlarni yig’ib olamiz. Buning
uchun bizga 4 ta limon, 50 gr zanjabil, 500 gr shakar va 150 ml suv kerak bo’ladi.
Limonning meyer navidan foydalanish maqsadga muofiqdir. Sababi meyer navi –
limon va apelsinning tabiiy gibridi hisoblanib qobig’i yupqa, silliq, to’q sariq rangga
egaligi, tarkibida 2% ga yaqin shakar, 6-8% turli kislotalar, 0,5 %ga yaqin turli
mineral moddalar, 60-90mg/% C vitamini va shu bn bir qatorda A, B, B1 va PP
vitaminlari mavjudligi, va yana qimmatli xususiyatlardan biri mevalar uzoq vaqt
saqlanganda va qayta ishlanganda ham tarkibidagi vitaminlarni yo’qotmasligidir.
2.Keyin esa biz limon mevalari va zanjabilni yuvib olamiz. Mevalarni yuvishdan
maqsad meva yuzasidagi pestitsid qoldiqlar va mum qavatni olib tashlashdir.
Mevalar oqava suvda tozlab yuviladi. Yuvishda sho’r suv yoki sodali suvdan ham
foydalanish mumkin. Yuvilgan limonni tilimlab kesib olamiz. Zandabilni esa
po’stlog’idan ajratamiz. Po’stlog’idan ajratilgan zanjabilni qirg’ichdan chiqarib
mayda holatga olib kelamiz.
3.So’ngra gazga sirli idishimizni joylashtiramiz 150 ml suv va 500 gr shakarni
solamiz. Shakar erib suv qaynab chiqqach tilimlangan limon va maydalangan
zanjabilni qo’shamiz. Massamizni 25 minut davomida past olovda qaynatamiz. Agar
bizga quyuq massa kerak bo’ladigan holatda qaynagan murabbomizni sovutib
so’ngra yana 25 minut qaynatishimiz mumkin.
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific Horizon ISSN: 3060-5261
Volume 1, Issue 2, Series C 2025
58
4.Tayyor bo’lgan murabboyimizni bankalarga joylash. Biz bu uchun
0,25-0,5 l li bankalarni tanlashimiz mumkin. Massani bankalarga
quyishimizdan oldin bankani yuvish
orqali kir va iflosliklardan
tozalab olamiz va sterilizatsiya qilamiz. Sterillash uchun biz uy
sharoitida suv bilan, pechka va mikroto’lqinli pechdan
foydalanishimiz mumkin. Bankalarni qaynatish yo’li bilan sterilizatsiya qilganda
bankalarni keng idishga joylashtiramiz ustidan suv quyib qaynab chiqquncha
kutamiz. Suv qaynab chiqqandan so’ng 10-15 daqiqa davomida kutamiz. Bunda
bankalarning butun yuzasi suv bilan to’liq qoplanishi kerak. Steril qilingan
bankalarni suvdan chiqarib olib toza mato yoki sochiq ustiga qo’yamiz va havoda
sovushini kutamiz. Keyingi usul pechkada sterilizatsiya qilish usuli. Bunda
banlalarni pechga joylashtiramiz va pechni 150-160 °Cda oldindan qizdirilgan
pechga 10-15 daqiqa davomida qoldiramiz. Massani issiq holatda bankalarga
quyamiz. Bunda bankaning to’liq to’lishiga e’tibor qaratamiz. Murabbo bilan
to’ldirilgan bankalarni sterillangan qopqoqlar bilan yopib mahsus yopqich
uskunalaridan foydalangan holatda qotiramiz.
3-rasm. Limon va zanjabil murabbosi.
5. Mahsulotimizni sovutish sovitgichlarga yokida
yoruglik va issiqlikdan himoyalangan xonalarga saqlash
uchun joylashtiramiz. Mahsulotimiz yorug’lik nurlari
to’g’ridan to’g’ri tushmaydigan xonalarda saqlanishi talab etiladi. 15-18 °C harorat
, 60-70 % namlik murabbo uchun ideal muhit hisoblanadi.
Xulosa:
Limon va zanjabil murabbosi 2 tur mahsulotning kombinatsiyasi natijasida
hosil bo’lgan shifobaxsh taomdir. Bu mahsulotni oz miqdorda istemol qilish ham
immunitetni sezilarli darajada oshirishga yordam beradi. Bu ikkita mahsulot alohida
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific Horizon ISSN: 3060-5261
Volume 1, Issue 2, Series C 2025
59
tarzda yokida birgalikda yurak qon tomir tizimini mustahkamlashga,
ortiqcha vaznga qarshi yaxshi samara ko’rsatadi. Shamollash
kasalliklarini oldini olishda va davolashda ajoyib vosita. Ikkala
mahsulot
foydali
xususiyatlari
birlashgan
tarzda
turli
yallig’lanishlarga qarshi, analjezik, sedaktiv, tonik tasirlarni
ko’rsatadi. Infarkt, gasrtit, oshqozon yarasi, shuningdek yuqori va past qon bosimi
bilan og’rigan bemorlarga bu mahsulotni ehtiyotkor tarzda istemol qilish tavsiya
qilinadi. Bu maqolada atigi to’rtta mahsulot limon, zanjabil, suv va shakar bilan
birgalikda inson organizmiga kerakli bo’lgan darmondorilarga boy mahsulot
tayyorlanishini keltirib o’tdik. Biz nu murrabboni tayyorlashda shakar o’rniga asal
ham qo’llashimiz mumkin. Shu bilan birgalikda murabboga 10 gr miqdorda vanilin
qo’shish murabbo hidini betakror bo’lishiga olib keladi. Limon tarkibidagi C
vitamining ko’pligi immune tizimini kuchaytirishga, zanjabil esa organizmni
himoya qilib, viruslarga qarshi kurashishga yordam beradi. Bundan tashqari limon
kistatalilik xossasi oshqozon shirasi ishlab chiqarilishini rag’batlantiradi, bu esa
ovqat hazmini yaxshilaydi. Xuddi shunday zanjabil tarkibi ham hazmni yaxshilash,
oshqozon ichak muommolariga qarshi samaralidir. Bu murabboning kunlik istemol
miqdori 1-2 qoshiqdan oshmasligi kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1.
Sindarov O.X Mevachilik va sabzavotchilik. Darslik.
2.
Bo‘riyev X.CH., Jo‘rayev R., Alimov O., Meva-sabzavotlarni saqlash va ularga
dastlabki ishlov berish (o‘quv qo‘llanma). – T.: ToshDAU, 2003.
3
https://uz.wikipedia.org/wiki/Limon
https://uz.wikipedia.org/wiki/Zanjabil
5.
https://uz.healthy-food-near-me.com/lemon-and-ginger-jam-9-recipes/#How-to-
