MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
186
GEKTOR BERLIOZNING MUSIQIY TANQIDIY QARASHLARI
Arabboyev Firdavs Sherali o’g’li
Andijon Davlat Universiteti
Sport va San’at fakulteti, Cholg‘u ijrochiligi yo‘nalishi 1-kurs talabasi.
Annotatsiya : Ushbu maqolada Gektor Berliozning musiqiy tanqidiy
qarashlari, uning asarlari orqali namoyon bo‘lgan ijodiy yondashuvlari va musiqiy
uslublari tahlil qilinadi. Shuningdek, Berliozning musiqiy tanqidchiligi va o‘z davriga
ta’siri haqida batafsil ma’lumot beriladi.
Kalit so`zlar : Gektor Berlioz, musiqiy tanqid, simfonik musiqa, romantizm,
musiqa nazariyasi, orkestr, musiqiy uslub.
Аннотация: В данной статье рассматриваются музыкально-
критические взгляды Гектора Берлиоза, его творческий подход, выраженный в
произведениях, и музыкальные стили. Также анализируется его вклад в
музыкальную критику и влияние на современников.
Гектор Берлиоз был одним из выдающихся композиторов эпохи
романтизма, его критические взгляды на музыку отличались новаторством и
глубиной анализа. В статье также рассматривается его влияние на развитие
музыкальной критики в XIX веке.
Ключевые слова: Гектор Берлиоз, музыкальная критика, симфоническая
музыка, романтизм, музыкальная теория, оркестр, музыкальный стиль.
Abstract: This article examines Hector Berlioz's musical critical views, his
creative approach expressed through his works, and his musical styles. Additionally,
it provides an analysis of Berlioz's contribution to musical criticism and his influence
on his contemporaries.
Hector Berlioz was one of the prominent composers of the Romantic era, whose
critical views on music were marked by innovation and depth of analysis. This article
also explores his impact on the development of musical criticism in the 19th century.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
187
Keywords: Hector Berlioz, musical criticism, symphonic music, romanticism,
music theory, orchestra, musical style.
Gektor Berlioz XIX asrning yorqin romantik kompozitorlaridan biri
bo‘lib, musiqiy tanqid va ijodiy yondashuvlarida o‘ziga xos uslubi bilan ajralib turadi.
Uning asarlari nafaqat Fransiyada, balki butun Yevropada katta qiziqish bilan
qarshilangan. Ushbu maqolada Berliozning musiqiy qarashlari va tanqidiy
yondashuvlari tahlil qilinadi.
Gektor Berliozning musiqiy qarashlari. Gektor Berliozning musiqiy qarashlari
uning ijodiy merosida yaqqol namoyon bo‘ladi. U o‘zining mashhur "Fantastik
simfoniya" asarida orkestrning keng imkoniyatlarini ochib berdi. Berlioz orkestrlash
borasida yangi tamoyillar ishlab chiqdi va musiqa tuzilishiga o‘zgacha yondashdi. U
simfonik asarlarning hajmi va ko‘lami bo‘yicha o‘z zamondoshlaridan ajralib turardi.
Berlioz orkestrlashtirishda katta kuch va ifoda vositalarini qo‘llash orqali musiqani
keng qamrovli va kuchli ta’sirchanlik bilan ifoda eta oldi.
Berlioz va musiqiy tanqid. Berlioz nafaqat kompozitor, balki faol musiqiy
tanqidchi ham bo‘lgan. U "Le Journal des Débats" gazetasida doimiy musiqiy
maqolalar yozib, o‘z davrining musiqiy oqimlari va ijrochilik san’ati haqida tanqidiy
fikrlarini bildirgan. Uning maqolalari o‘sha davr musiqiy hayotiga katta ta’sir
ko‘rsatgan va Berliozni taniqli musiqiy tanqidchi sifatida mashhur qilgan. U
tanqidlarida musiqaning texnikasi, ijro mahorati va orkestrlashdagi yondashuvlar
haqida chuqur fikrlar bildirgan.
Berliozning zamoniga ta’siri. Gektor Berliozning musiqiy qarashlari va
orkestrlash san’ati XIX asr musiqiy oqimlariga katta ta’sir ko‘rsatdi. Uning yangicha
yondashuvi romantizm davrining musiqiy tili shakllanishiga zamin yaratdi. Berlioz
o‘zining ijodiy merosi bilan nafaqat o‘z davrini, balki undan keyingi davr
kompozitorlarini ham ilhomlantirgan. Uning ijodi keyingi avlod kompozitorlariga,
xususan, Rixard Vagner, Gustav Mahler va Pyotr Chaykovskiy kabi buyuk
san’atkorlarga kuchli ta’sir ko‘rsatgan.
Gazeta va jurnallardagi faoliyati. Berlioz "Journal des débats", "Gazette
musicale" kabi nufuzli nashrlarda uzoq yillar davomida yozib kelgan. U kontsertlar,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
188
opera spektakllari va bastakorlar haqidagi sharhlarida o‘zining kuchli musiqiy didi,
obrazli tili va ba’zida satirik yondashuvi bilan ajralib turgan. Uning tanqidlarida
ijtimoiy va madaniy kontekst ham muhim rol o‘ynagan — musiqa nafaqat san’at, balki
jamiyatga ta’sir ko‘rsatuvchi vosita sifatida talqin qilingan.
Berliozning uslubi va yozish tili. U o‘z maqolalarini hajviy, kinoyali va adabiy
jihatdan boy tilda yozgan. Shu bilan u musiqiy tanqidni quruq texnik tahlildan chiqarib,
uni badiiy va jurnalistik shaklda ifodalagan. Tanqidni o‘qish oson va zavqli qilishga
harakat qilgan. Bu uslub musiqaga nisbatan ommaviy qiziqishni oshirishga xizmat
qilgan.
O‘z asarlariga munosabat. Berlioz tanqidchi sifatida o‘zining asarlarini ham
baholagan. Bu kamyob holat bo‘lib, u o‘z ishiga tanqidiy ko‘z bilan qaray olganini
ko‘rsatadi. Masalan, "Fantastik simfoniya" (Symphonie fantastique) asarining musiqiy
ifoda va tuzilishidagi yangiliklar haqida yozgan va uni tushunmagan tanqidchilarga
qarshi fikr bildirgan.
Tanqidchilik orqali musiqa targ‘iboti. Berlioz musiqani tushunishga va
sevishga chaqirgan. U tanqidni faqat kamchilikni ko‘rsatish emas, balki ma'rifat
tarqatish vositasi deb bilgan. U zamonaviy bastakorlar va yangi janrlar tarafdori bo‘lib,
konservativ akademik muhitga qarshi turgan.
Berliozning tanqidchilikdagi merosi. Uning tanqidiy maqolalari keyinchalik
kitob holida jamlangan, masalan: "A travers chants" (1862) — unda u o‘zining musiqa
haqidagi qarashlari, baholari, va esdaliklarini to‘plagan.U bugungi kunda musiqiy
jurnalistika va tanqidchilikning rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan shaxs sifatida
e’tirof etiladi.
Mazkur maqolada Gektor Berliozning musiqiy tanqidiy qarashlari, ijodiy
uslubi va zamonasiga ko‘rsatgan ta’siri tahlil qilindi. Uning orkestrlashdagi
innovatsion yondashuvi va musiqiy tanqidchilikdagi faoliyati XIX asr musiqiy
merosiga ulkan hissa qo‘shgan. Berliozning yangicha musiqiy qarashlari, romantizm
davridagi o‘ziga xosligi va musiqiy nazariyaga qo‘shgan hissasi musiqa tarixida chuqur
iz qoldirdi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
189
FOYDALANİLGAN ADABİYOTLAR
1.
Hector Berlioz. "Memoirs of Hector Berlioz".
2.
Cairns, David. "Berlioz: Servitude and Greatness".
3.
Macdonald, Hugh. "Berlioz Orchestration Treatise".
4.
Rushton, Julian. "The Music of Berlioz".
5.
Berlioz, Hector. "The Art of Music and Other Essays".
6.
Taruskin, Richard. "Music in the Nineteenth Century".
