MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
395
TAQIR O‘TLOQI TUPROQLARNING EKOLOGIK HOLATI
(TERMIZ TUMANI MISOLIDA)
YULDUZ MAMARAJABOVNA ABDURAXMONOVA
Termiz davlat universiteti Tabiiy fanlar fakulteti Tuproqshunoslik
( tadqiqot turlari bo’yicha) 2- kurs magistranti.
XOLMAT XURRAMOVICH ZOKIROV q.x.f.n., prof. Termiz davlat
universiteti
Annotatsiya: Maqolada Surxondaryo viloyatining taqir-o’tloqi tuproqlar
sharoitida baqlajondan yuqori hosil yetishtirishda azotli o‘g‘itlar me’yorini ishlab
chiqish va mineral o‘g‘itlarning tuproqqa ta’sirini aniqlashdan iborat. Shu bilan
birgalikda O‘zbekistonning janubiy hududida baqlajondan yuqori hosil olishning
optimal muddatlarini aniqlash to‘g‘risida so‘z yuritilgan.
Kalit so’zlar: Surxondaryo, tuproq, azotli o’g’itlar, baqlajon hosildorli,
o’g’itlar me’yori.
Kirish.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 3-fevraldagi
“Qishloq xo’jaligida bilim va innovatsiyalar tizimi haqida zamonaviy xizmatlar
ko’rsatishni yanada rivojlantirish to‘g‘risidagi’’ gi PF-6159-son Farmoni bilan
tasdiqlangan “2021-2025 yillarda qishloq xo‘jaligida bilim va innovatsiyalar tizimini
ustuvor rivojlantirish konsepsiyasi’’ da “Yer va suv resurslaridan samarali
foydalanish , qishloq xo’jaligi yekinlari xosildorligini oshirish, yangi navlarni
yaratish, seleksiya, urug’chilik va ko’chatchilikni rivojlantirish, ilm –fan yutuqlarini
ishlab chiqarishga joriy yetish, respublika xududlarini muayyan qishloq xo’jaligi
yekinlari va oziq-ovqat mahsulotlari etishtirishga ixtisoslashtirish kabi konseptual
yo’nalishlarga asoslangan ilm-fanni rivojlantirish dolzarb vazifasi yekanligi belgilab
berilgan.[1]Aholi sonining o’sishi butun dunyo bo‘ylab oziq-ovqat ishlab chiqarishga
bosim o‘tkazmoqda. 2050 yilga kelib dunyo aholisi 9,5 milliarddan oshishi
kutilmoqda, ya’ni hozirgi oziq-ovqat ishlab chiqarish 60 foizga oshishi kerak [2].
Jahon miqyosida so‘nggi 20 yil ichida ekiladigan ekin maydonlari miqdori bor-yo‘g‘i
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
396
4 foizga oshdi, ya’ni aholi sonining o’sishi bilan aholi jon boshiga mavjud yekin
maydonlari yigirma foizga kamaydi [3]. Yo’qotilgan vaqtni qoplash uchun mineral
o’g’itlardan intensiv foydalanish keng qo’llaniladi. 2000 yildan 2019 yilgacha
noorganik o‘g‘itlardan global foydalanish 40 foizga oshdi [4]. Garchi o’sib
borayotgan talabni qondirishga yordam bersa-da, o’g’itlar yaxshilikdan ko’ra uzoq
muddatli zarar keltirishi mumkin. Ular tuproqning ozuqaviy holatini buzadi,
tuproqning strukturaviy xususiyatlarini o’zgartiradi, ferment faolligini pasaytiradi va
suv havzalarini qishloq xo’jaligi oqimi orqali ifloslantiradi, bu yesa yevtrofikatsiyani
keltirib chiqaradi [5]. Shuning uchun oziq-ovqat ishlab chiqarish faoliyati yanada
ekologik toza va mas’uliyatli usullarga o’tishi kerak. Qishloq xo’jaligi qoldiqlari,
kompost va go’ng qo’shimchalari begona o’tlarni bostirishga, tuproq yeroziyasini
sekinlashtirishga va fizik-kimyoviy, biologik va unumdorlikni yaxshilashga yordam
beradi [6]. Biroq, tuzatishlardan ortiqcha yoki noto’g’ri foydalanish issiqxona gazlari
yemissiyasi, yevtrofikatsiya va yer osti suvlarining ifloslanishiga olib kelishi mumkin
[7]. Organik o‘g‘itlardagi ozuqa moddalari (ayniqsa, uglerod) osongina parchalanadi
va ularning ko’pchiligi tez-tez qo‘llanilishini talab qiladigan yekinlarni etishtirish
jarayonida tezda iste’mol qilinadi [8].Tuproqlar yeng muhim tabiiy resurslardan birini
tashkil qiladi va ularning sog‘lig’ini saqlash qishloq xo’jaligini rivojlantirish va
ekologik barqarorlik uchun juda muhim bo‘lib, ko‘plab muhim ekotizim xizmatlarini
taqdim yetadi. Haydalgan iqlim o’zgarishi va antropogen ta’sirlar tufayli tuproq
degradatsiyasi global muammoga aylanmoqda, ekologik muhit va oziq-ovqat
xavfsizligiga jiddiy tahdid solmoqda. Mineral o’g’itlarning samaradorligi
o’simlikning biologik xususiyatiga, har gektarga yerga solinadigan o’g’it normasiga,
organik o’g’itlar bilan qo’shib ishlatilishiga, qo’llaniladigan agrotexnika tadbirlari
sifatiga bog’liq.Dala metodidan foydalanganda qishloq xo’jaligi yekinlaridan yeng
yuqori hosil olish uchun tuproqqa solinadigan mineral o’g’itlar me’yorini to’g’ri
belgilashda tartibga amal qilindi. Mineral o’g’itlardan foydalanishda muhim o’rinda
turadi va bu me’yor o‘g‘it tarkibidagi sof ta’sir yetuvchi oziq moddalarning kg/ga
miqdori bilan belgilanadi. Mineral o‘g‘itlar o’simlikning biologik xususiyatlari,
ularning oziq moddalarga talabi, tuproqda o’simlik o’zlashtiradigan elementlar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
397
miqdori, ishlatiladigan o‘g‘itlarning xususiyati, o‘simlikning normal o‘sishi va
rivojlanishi uchun zarur щaroitlarni hisobga olgan holda qo‘llanilishi kerak. Mineral
o‘g‘itlar yerga kuzda yoki erta baxorda (asosiy o’g’itlash), ekish vaktida va o’suv
davrida (o’simliklarni oziqlantirish) solinadi. Mineral o’g’itlarni noto’g’ri qo’llash
biotsenozga katta zarar keltirishi, atrof muhitning ifloslanishiga sabab bo’lishi
mumkin. Mineral o’g’itlar tuproqda har xil o’zgarishlarga uchraydi, bu o’zgarishlar
oziq moddalarning eruvchanligiga, tuproqda harakatlanishi va o‘simliklarga
singishiga ta’sir ko’rsatishi dolzarbdir.[9]
Muammoning o’rganilganlik darajasi. Boshqa hududlarda ishlab chiqilgan
baqlajonni etishtirish texnologiyalarini O‘zbekistonning jazirama quruq iqlimli
sharoitlariga mexanik tarzda ko’chirib bo’lmaydi. Bu yerda mahalliy sharoitlarga
moslashgan navlar ekilishi hamda tuproq va iqlim sharoitlari inobatga olingan holda
etishtirish texnologiyalarini qo’llash maqsadga muvofiq.
Tadqiqotning maqsadi taqir-o‘tloqi tuproqlar sharoitida baqlajondan yuqori
hosil etishtirishda azotli o’g’itlar me’yorini ishlab chiqish va azotli o‘g‘itlarning
tuproqqa ta’sirini o’rganishdan iborat.
Tadqiqotning vazifalari:
Surxon-Sherobod taqirli-o’tloqi tuproqlarini va uning unumdorligini
agrokimyoviy tahlil qilish;
O’zbekistonning janubiy hududida baqlajondan yuqori hosil olishning
optimal muddatlarini aniqlash;
taqir-o’tloqi tuproqlar sharoitida baqlajondan yuqori hosil etishtirish
ekologik xususiyatlarini ko’rsatish;
baqlajon urug’larini etishtirish uchun yeng maqbul mineral o’g’itlar me’yorini
aniqlash;
baqlajondan yuqori hosil etishtirish texnologiyasini takomillashtirish.
Tadqiqotning predmeti sifatida baqlajon hosildorligining tuproq iqlim
sharoitiga bog’liqligini baholash va navlarga ajratish, genetik manbalar yaratish,
ularni adaptiv va kombinatsion qobiliyati bo’yicha baholash va hosildorlikning azotli
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
398
o’g’itlar me’yoriga bog’liqligini belgilash va o’g’itlarning tuproqqa ta’sirini aniqlash
hisoblanadi.
Tadqiqotning amaliy natijalari. Tadqiqotlar taqir-o‘tloqi tuproqlar sharoitida
olib borilgan bo‘lib, Sabzavot-poliz ekinlari va kartoshkachilik ilmiy-tadqiqot
institutida ishlab chiqilgan uslublardan foydalanildi. Olingan ma’lumotlarning
aniqligi va ishonchliligi umumiy qabul qilingan B. A. Dospexovning ko‘p omilli
uslubi yordamida matematik-statistik tahlil qilindi.
Tajribalarimizda aniqlandiki tuproqqa mineral o‘g‘itlar qo‘llanilmagan
nazorat variantida tuproqning haydov qatlamida baqlajon ekilgan kuni ya’ni 2024
yilning 25-martda tuproq tarkibidagi nitrat shakldagi azot miqdori 1 kg tuproqda
21,2 mg/kg ni tashikl etgan bo‘lsa aprel oyida 22,4 mg/kg, mayning oxiriga
borganda bu ko‘rsatkich 23,6 mg/kg, iyun oyida 25,7 mg/kg, iyul oyida
26,4 mg/kg, avgust oyida 23,6 mg/kg, sentabr oyida 21,7 mg/kg,
oktabr oyida 20.1 mg/kg ni tashkil qildi.
2-variantda esa N0P200K100 fon variantimizda bu ko‘rsatkich o‘ziga xos
ravishda 25-martda tuproq tarkibidagi nitrat shakldagi azot miqdori
1 kg tuproqda 21,2 mg/kg ni tashikl etgan bo‘lsa aprel oyida 31,5 mg/kg,
mayning oxiriga borganda bu ko‘rsatkich 40,6 mg/kg, iyun oyida
44,3 mg/kg, iyul oyida 49,2 mg/kg, avgust oyida 46,8 mg/kg, sentabr oyida
35,9 mg/kg, oktabr oyida 24,1 mg/kg ni tashkil qildi.
3-variantda esa N150P200K100 fon variantimizda bu ko‘rsatkich o‘ziga xos
ravishda 25-martda tuproq tarkibidagi nitrat shakldagi azot miqdori
1 kg tuproqda 21,2 mg/kg ni tashikl etgan bo‘lsa aprel oyida 34,3
mg/kg,mayning oxiriga borganda bu ko‘rsatkich 42,6 mg/kg, iyun oyida 45,8 mg/kg,
iyul oyida 57,4 mg/kg, avgust oyida 54,8 mg/kg, sentabr oyida 40,8 mg/kg, oktabr
oyida 26,8 mg/kg ni tashkil qildi.
4-variantda N200P200K100 fon variantimizda bu ko‘rsatkich o‘ziga xos
ravishda 25-martda tuproq tarkibidagi nitrat shakldagi azot miqdori
1 kg tuproqda 21,2 mg/kg ni tashikl etgan bo‘lsa, aprel oyida 34,5 mg/kg,
mayning oxiriga borganda bu ko‘rsatkich 43,3 mg/kg, iyun oyida
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
399
56,8 mg/kg, iyul oyida 59,5 mg/kg, avgust oyida 67,6 mg/kg, sentabr oyida
53,7 mg/kg, oktabr oyida 26,4 mg/kg ekanligi kuzatildi.
5-variantda N250P200K100 bu fon variantimizda 25-martda tuproq
tarkibidagi nitrat shakldagi azot miqdori 1 kg tuproqda 21,2 mg/kg ni tashkil etgan
bo‘lsa, aprel oyida 35,5 mg/kg, mayning oxiriga borganda bu ko‘rsatkich 42,8 mg/kg,
iyun oyida 56,6 mg/kg, iyul oyida 57,5 mg/kg, avgust oyida 68,3 mg/kg, sentabr
oyida 52,3 mg/kg, oktabr oyida 26,8 mg/kg ekanligi kuzatildi.
6-variantda N300P200K100 fonli variantimizda 25-martda tuproq tarkibidagi
nitrat shakldagi azot miqdori 1 kg tuproqda 21,2 mg/kg bo‘lgan bo‘lsa, aprel oyida
36,5 mg/kg, mayning oxiriga borganda bu ko‘rsatkich
44,8 mg/kg, iyun oyida 56,6 mg/kg, iyul oyida 60,5 mg/kg, avgust oyida
68,3 mg/kg, sentabr oyida 52,3 mg/kg, oktabr oyida 26,8 mg/kg ekanligi
kuzatildi.
7-variantda N350P200K100 fon variantimizda bu ko‘rsatkich o‘ziga xos
ravishda 25-martda tuproq tarkibidagi nitrat shakldagi azot miqdori
1 kg tuproqda 21,2 mg/kg ni tashikl etgan bo‘lsa, aprel oyida 37,5 mg/kg,
mayning oxiriga borganda bu ko‘rsatkich 46,8 mg/kg, iyun oyida 58,6 mg/kg, iyul
oyida 61,5 mg/kg, avgust oyida 69,3 mg/kg, sentabr oyida
54,3 mg/kg, oktabr oyida 27,8 mg/kg ni tashkil qildi.
8-variantda N400P200K100 bu fon variantimizda 25-martda tuproq
tarkibidagi nitrat shakldagi azot miqdori 1 kg tuproqda 21,2 mg/kg bo‘lgan bo‘lsa
aprel oyida 39,5 mg/kg, mayning oxiriga borganda bu ko‘rsatkich
47,5 mg/kg, iyun oyida 60,6 mg/kg, iyul oyida 73,5 mg/kg, avgust oyida
70,3 mg/kg, sentabr oyida 55,3 mg/kg, oktabr oyida 28,8 mg/kg ni tashkil
qildi
Azotli o‘g‘itlar tuproqdagi ammoniy shaklidagi azot miqdorini ham, nitrat
shaklidagi azot miqdorini ham ishonarli ravishda oshiradi, bu esa o‘simliklarning
o‘sish va rivojlanish jarayonlarini yaxshilash uchun juda muhimdir. Biroq, o‘g‘itsiz
yoki nazorat variantida tuproqdagi mineral azot miqdori mavsumiy o‘zgarishlarga
duch keladi va bu o‘zgarishlar tuproqning tabiiy ozuqa moddalar bilan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
400
ta’minlanishiga va o‘simliklarning oziqlanishiga qanday ta’sir qilishini aniqlashda
muhim rol o‘ynaydi. Erta bahorda, kunlarning isib, quyosh nuri ta’siri bilan tuproqda
mineral azot miqdori, ammoniy va nitrat shaklidagi azot hisobiga ortib boradi. Bu
jarayon mart oyining birinchi o‘n kunligigacha davom etib, tuproqdagi azotning tabiiy
yig‘ilishi va o‘simliklarning dastlabki o‘sishi uchun qulay sharoit yaratadi.
Shu bilan birga, baqlajon o‘simligining o‘sishi va rivojlanishining
jadallashishi, o‘zining ildiz tizimi va vegetativ qismlarini kengaytirishi bilan tuproqda
mineral azot miqdori kamayib boradi. Bu holat mart oyining oxiridan iyun oyigacha
kuzatiladi va o‘simliklarning intensiv ozuqa singdirish jarayoni tufayli amalga oshadi.
Bu jarayon, tuproqdagi azotning ammoniy va nitrat shakllarining o‘zgarishi va
ularning o‘simliklar tomonidan qanday ishlatilishini ko‘rsatadi. Shuningdek,
tuproqda mineral azot miqdorining tabiiy o‘zgarishi ammoniy va nitrat shaklidagi
azot dinamikasiga bog‘liq bo‘lib, bu ikki shaklning o‘zgarish qonuniyatlari bir-biri
bilan muvofiqlashadi va o‘simliklarning oziqlanish jarayonini ta’minlash uchun
muhimdir.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, mineral azot tarkibida nitrat shaklidagi azot
ulushi ammoniy shaklidagi azot ulushidan ancha yuqori bo‘ladi, bu esa tuproqdagi
nitratifikatsiya jarayonining faol va ustun ekanligini anglatadi. Nitrat shaklidagi azot
o‘simliklar tomonidan samarali ravishda singdiriladi va o‘sish va rivojlanish uchun
asosiy manba hisoblanadi. Bu holat tuproqning o‘simliklar uchun ozuqa moddalarini
ta’minlashdagi ahamiyatini ko‘rsatadi. Demak, tuproqda mineral azot miqdorining
tabiiy ravishda o‘zgarishi va uning shakllarining dinamikasi o‘simliklarning to‘g‘ri
oziqlanishi va hosil olish samaradorligini oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi.
O‘simliklar uchun yetarli miqdordagi nitrat azoti tuproqdagi ozuqa moddalarining
mavjudligi va ular o‘rtasidagi muvozanatning saqlanishini ta’minlaydi, bu esa
o‘simliklarning sog‘lom o‘sishi va sifatli hosil berishini kafolatlaydi.
Baqlajonning o‘suv davrida ko‘proq azot, kaliy hamda fosforli mineral
o‘g‘itlarga ehtiyoj sezadi. O‘suvning ilk davri ya’ni ildiz tizimi va boshqa vegetativ
a’zolarini shakllanish bosqichida ekin azot va asosan fosforli mineral o‘g‘itlarga
zarurat sezadi. Shu boisdan ham ko‘chat yetishtirilayotganda ko‘p miqdorda fosforli
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
401
o‘g‘it berish tavsiya etiladi. Keyingi bosqich ya’ni ekinning mevalari
shakllanayotganda ko‘proq kaliy va azotni talab qiladi. Shu sababli bu bosqichda
baqlajon tuproq aralashmasi va oziq erimatsi tarkibida azot fosfor va kaliyni ko‘proq
bo‘lishiga ehtiyojmand bo‘ladi. Baqlajonning gullashi va mevalarning tez pishib
yetilishida xususan ularning kasalliklarga chidamliligini oshirishda kaliy va
fosforning ahamiyati katta. Baqlajonning mevalashi bosqichida azotning roli katta.
Bu elementning yetishmasligi ekinning o‘sishini sekinlashtiradi. Barglari oqish
rangga kiradi, kasalliklarga chidamliligi pasayadi ortiqcha bo‘lishi barglari va
poyalarini kuchli o‘sishiga hamda gulshodalari rivojlanishini va mevalari hosil
bo‘lishini sekinlashtiradi.
Tajribamizdagi har xil me’yordagi azotli o‘g‘itlar bilan birgalikda fosforli
o‘g‘itlarni qo‘llashni tuproqdagi harakatchan fosfor miqdoriga ta’sirini o‘rganilganda
u ham yuqorida ta’kidlab o‘tkanimizdek harakatchan fosfor miqdori ekin ekilgandan
boshlab mineral o‘g‘itlar me’yorining ortishi bilan harakatchan fosfor miqdori xam
ortdi, baqlajonning o‘sishi, rivojlanishi avj olishi bilan harakatchan fosfatlar miqdori
kamayib borishi kuzatildi. Azotli o‘g‘itlar meyorining turli me’yorda ortib borishi
bilan tuproqdagi harakatchan fosfor miqdorlari ko‘tarilishi kuzatildi. Baqlajon
ko‘chatlari, azotdan tashqari, oddiygina kaliyga muhtoj.
Ushbu modda mevalarni shakllantirish uchun javobgardir. Shuningdek, u
baqlajonning immunitetiga bevosita ta’sir qiladi. Kaliy ko‘chatlarga tunda harorat
o‘zgarishini yengishiga yordam beradi va ularni kasalliklariga chidamli qiladi.
Odatda tuproqning tarkibida almashinuvchan kaliyning miqdori azot va harakatchan
fosforning miqdoriga qaraganda bir necha marta ko‘p bo‘lishi bilan ajralib turadi.
Olib borilgan tadqiqotlarimiz malumotlarga ko‘ra tuproqdagi almashinuvchi kaliy
miqdorlari ham yuqoridagi nitratli azot va harakatchan fosfor singari tuproq haroratni
ko‘tarilishi bilan orta borib, baqlajon o‘sishi va rivojlanishi avj olgan vaqtda o‘simlik
tomonidan o‘zlashtirilishi hisobiga pishish davrida kamayishi kuzatiladi.
Xulosa qilib aytganda: baqlajon ekinining o‘sish va rivojlanishi bo‘yicha olib
borgan kuzatuvlar natijasida ob-havoning va ayniqsa azotli mineral o‘g‘itlarning
hissasi katta ekanligi aniqlanadi.Vaholanki azotli mineral o‘g‘itlar baqlajon ekinining
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
402
o‘sishi jarayonlariga , shuningdek gullar va mevalarning shakllanishi uchun eng
kerakli bo‘lgan mineral o‘g‘itdir. Mineral o‘g‘itlarsiz baqlajon o‘z-o‘zidan rivojlana
olmaydi. Shuning uchun xam baqlajonga o‘g‘itlarni to‘g‘ri qo‘llay bilish,tuproqqa
qancha miqdorda o‘g‘it kiritishni hisobga olish lozim hisoblanadi. Binobarin bu
moddalarning tuproqda kamligi yoki ko‘pligi ekinga va tuproqqa salbiy ta’sir
ko‘rsatadi.
Azotli o‘g‘itlarni qo‘llash natijasida tuproq tarkibidagi ammoniy shakldagi
azot miqdori yanada oshdi. Tadqiqotni ko‘rsatishicha, tuproqda nitrat shakldagi azot
miqdori ammoniy shakldagi azot miqdoridan ancha yuqori bo‘ldi.Umuman olganda
tuproqda ammoniy shakldagi azot miqdorini tabiiy holatda kam bo‘lishi kuzatildi. Bu
baqlajon o‘simligini maqbul o‘sishi, rivojlanish va hosil to‘plashi uchun yetarli emas.
Azotli o‘g‘itlarni qo‘llash tuproqdagi harakatchan ammoniiy va nitrat azotlari
miqdorini oshirib baqlajondan yuqori hosil yetishtirish uchun qulay sharoit yaratdi.
Turli me’yordagi azotli o‘g‘itlarning tuproqdagi nitrat shaklidagi azot
(NO
3
) miqdoriga ta’siri, mg/kg tuproqda (2024- yy.)
№
Yillik
me’yor,
kg/ga
Analiz muddatlari
25.03.2024
20.04.2024
20.05.2024
20.06.2024
20.07.2024
20.08.2024
20.9.2024
20.10.2024
1
Nazorat
21,2
22,4
23,6
25,7
26,4
23,6
21,7
20.1
2
N
100
P
200
K
100
21,2
31,5
40,6
44,3
49,2
46,8
35,9
24,1
3
N
150
P
200
K
100
21,2
34,3
42,6
45,8
57,4
54,8
40,8
26,8
4
N
200
P
200
K
100
21,2
34,5
43,3
56,8
59,5
67,6
53,7
26,4
5
N
250
P
200
K
100
21,2
35,5
42,8
56,6
57,5
68,3
52,3
26,8
6
N
300
P
200
K
100
21,2
36,5
44,8
56,6
60,5
68,3
52,3
26,8
7
N
350
P
200
K
100
21,2
37,5
46,8
58,6
61,5
69,3
54,3
27,8
8
N
400
P
200
K
100
21,2
39,5
47,5
60,6
73,5
70,3
55,3
28,8
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
403
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021 yil 3-fevraldagi “Qishloq xo’jaligida
bilim va innovatsiyalar tizimi hamda zamonaviy xizmatlar ko’rsatishni yanada
rivojlantirish to’g’risida”gi PF-6159-son Prezident Farmoni.
2. FAO, 2016 FAO, 2016. Intsreasing the resilentse of agritsultural
livelihoods.Google Scholar
3.FAO, 2021FAO, 2021. World Food and Agritsulture - Statistitsal Yearbook 2021.
Rome.
Google Scholar
4. FAO, IFAD, UNICEF, WPF, WHO, 2021
FAO, IFAD, UNICEF, WPF, & WHO, 2021. The State of Food Setsurity and
Nutrition in the World 2021. Transforming food systems for food setsurity, improved
nutrition and affordable healthy diets for all.
Google Scholar
5.Bai yet al.,2020N. Bai, H. Zhang, S. Zhou, H. Sun, Y. Zhao, X. Zheng, S. Li, J.
Zhang, W. Lv
Long-term yeffetsts of straw return and straw-derived biochar amendment on
batsterial sommunities in soil aggregates
Stsi. Rep., 10 (1) (2020), p. 7891, 10.1038/s41598-020-64857-w View PDF
This artitsle is free to atstsess.View in StsopusGoogle Scholar
Siedt yet al., 2021M. Siedt, A. Schäffer, K.E.C. Smith, M. Nabel, M. Roß-Nitskoll,
J.T. van Dongen Comparing straw, sompost, and biochar regarding their suitability as
agritsultural soil amendments to affetst soil strutsture, nutrient leaching, mitsrobial
sommunities, and the fate of pestitsides Stsi. Total Environ., 751 (2021), Artitsle
141607, 10.1016/j.stsitotenv.2020.141607
View PDFView artitsleView in StsopusGoogle Scholar
6.Turmel yet al., 2015
M.-S. Turmel, A. Speratti, F. Baudron, N. Verhulst, B. Govaerts
Crop residue management and soil health: A systems analysis
Agr. Syst., 134 (2015), pp. 6-16, 10.1016/j.agsy.2014.05.009
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
404
View PDFView artitsleView in StsopusGoogle Scholar
Urra yet al., 2019 J. Urra, I. Alkorta, C. Garbisu Potential benefits and risks for soil
health derived from the use of organits amendments in agritsulture
Agronomy, 9 (9) (2019), p. 542 https://www.mdpi.tsom/2073-4395/9/9/542 View
artitsle
CrossRefView in StsopusGoogle Scholar
7.Alvarenga yet al., 2015
P. Alvarenga, C. Mourinha, M. Farto, T. Santos, P. Palma, J. Sengo, M.C. Morais, C.
Cunha-Queda
Sewage sludge, sompost and other representative organits wastes as agritsultural soil
amendments: benefits versus limiting fatstors Waste Manag., 40 (2015), pp. 44-52,
10.1016/j.wasman.2015.01.027 View PDFView artitsleView in StsopusGoogle
Scholar
Urra yet al., 2019 J. Urra, I. Alkorta, C. Garbisu Potential benefits and risks for soil
health derived from the use of organits amendments in agritsulture Agronomy, 9 (9)
(2019),
p.
542
https://www.mdpi.tsom/2073-4395/9/9/542View
artitsle
CrossRefView in StsopusGoogle Scholar
8.M. Siedt, A. Schäffer, K.E.C. Smith, M. Nabel, M. Roß-Nitskoll, J.T. van Dongen
Comparing straw, sompost, and biochar regarding their suitability as agritsultural soil
amendments to affetst soil strutsture, nutrient leaching, mitsrobial sommunities, and
the fate of pestitsidesStsi. Total Environ., 751 (2021), Artitsle 141607,
10.1016/j.stsitotenv.2020.141607View PDFView artitsleView in StsopusGoogle
Scholar
9. Zokirov X.X., Normuratov O.U. Pomidordan ekologik toza mahsulot etishtirishda
moldsitim va yekositim biopreparatlarining samaradorligi // Xorazm Mammun
akademiyasi axborotnomasi. Xiva -2018 yil №1, 47-51 betlar.
10. https://www.agro.olam.u
