MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
385
TAQIR O‘TLOQI TUPROQLARNING EKOLOGIK HOLATI
(TERMIZ TUMANI MISOLIDA)
YULDUZ MAMARAJABOVNA ABDURAXMONOVA
Termiz davlat universiteti Tabiiy fanlar fakulteti Tuproqshunoslik
( tadqiqot turlari bo’yicha) 2- kurs magistranti.
XOLMAT XURRAMOVICH ZOKIROV q.x.f.n., prof. Termiz davlat
universiteti
Annotatsiya: Maqolada Surxondaryo viloyatining taqir-o’tloqi tuproqlar
sharoitida baqlajondan yuqori hosil yetishtirishda azotli o‘g‘itlar me’yorini ishlab
chiqish va mineral o‘g‘itlarning tuproqqa ta’sirini aniqlashdan iborat. Shu bilan
birgalikda O‘zbekistonning janubiy hududida baqlajondan yuqori hosil olishning
optimal muddatlarini aniqlash to‘g‘risida so‘z yuritilgan.
Kalit so’zlar: Surxondaryo, tuproq, azotli o’g’itlar, baqlajon hosildorli,
o’g’itlar me’yori.
Kirish. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 3-fevraldagi
“Qishloq xo’jaligida bilim va innovatsiyalar tizimi haqida zamonaviy xizmatlar
ko’rsatishni yanada rivojlantirish to‘g‘risidagi’’ gi PF-6159-son Farmoni bilan
tasdiqlangan “2021-2025 yillarda qishloq xo‘jaligida bilim va innovatsiyalar tizimini
ustuvor rivojlantirish konsepsiyasi’’ da “Yer va suv resurslaridan samarali
foydalanish , qishloq xo’jaligi yekinlari xosildorligini oshirish, yangi navlarni
yaratish, seleksiya, urug’chilik va ko’chatchilikni rivojlantirish, ilm –fan yutuqlarini
ishlab chiqarishga joriy yetish, respublika xududlarini muayyan qishloq xo’jaligi
yekinlari va oziq-ovqat mahsulotlari etishtirishga ixtisoslashtirish kabi konseptual
yo’nalishlarga asoslangan ilm-fanni rivojlantirish dolzarb vazifasi yekanligi belgilab
berilgan.[1]Aholi sonining o’sishi butun dunyo bo‘ylab oziq-ovqat ishlab chiqarishga
bosim o‘tkazmoqda. 2050 yilga kelib dunyo aholisi 9,5 milliarddan oshishi
kutilmoqda, ya’ni hozirgi oziq-ovqat ishlab chiqarish 60 foizga oshishi kerak [2].
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
386
Jahon miqyosida so‘nggi 20 yil ichida ekiladigan ekin maydonlari miqdori bor-yo‘g‘i
4 foizga oshdi, ya’ni aholi sonining o’sishi bilan aholi jon boshiga mavjud yekin
maydonlari yigirma foizga kamaydi [3]. Yo’qotilgan vaqtni qoplash uchun mineral
o’g’itlardan intensiv foydalanish keng qo’llaniladi. 2000 yildan 2019 yilgacha
noorganik o‘g‘itlardan global foydalanish 40 foizga oshdi [4]. Garchi o’sib
borayotgan talabni qondirishga yordam bersa-da, o’g’itlar yaxshilikdan ko’ra uzoq
muddatli zarar keltirishi mumkin. Ular tuproqning ozuqaviy holatini buzadi,
tuproqning strukturaviy xususiyatlarini o’zgartiradi, ferment faolligini pasaytiradi va
suv havzalarini qishloq xo’jaligi oqimi orqali ifloslantiradi, bu yesa yevtrofikatsiyani
keltirib chiqaradi [5]. Shuning uchun oziq-ovqat ishlab chiqarish faoliyati yanada
ekologik toza va mas’uliyatli usullarga o’tishi kerak. Qishloq xo’jaligi qoldiqlari,
kompost va go’ng qo’shimchalari begona o’tlarni bostirishga, tuproq yeroziyasini
sekinlashtirishga va fizik-kimyoviy, biologik va unumdorlikni yaxshilashga yordam
beradi [6]. Biroq, tuzatishlardan ortiqcha yoki noto’g’ri foydalanish issiqxona gazlari
yemissiyasi, yevtrofikatsiya va yer osti suvlarining ifloslanishiga olib kelishi mumkin
[7]. Organik o‘g‘itlardagi ozuqa moddalari (ayniqsa, uglerod) osongina parchalanadi
va ularning ko’pchiligi tez-tez qo‘llanilishini talab qiladigan yekinlarni etishtirish
jarayonida tezda iste’mol qilinadi [8].Tuproqlar yeng muhim tabiiy resurslardan birini
tashkil qiladi va ularning sog‘lig’ini saqlash qishloq xo’jaligini rivojlantirish va
ekologik barqarorlik uchun juda muhim bo‘lib, ko‘plab muhim ekotizim xizmatlarini
taqdim yetadi. Haydalgan iqlim o’zgarishi va antropogen ta’sirlar tufayli tuproq
degradatsiyasi global muammoga aylanmoqda, ekologik muhit va oziq-ovqat
xavfsizligiga jiddiy tahdid solmoqda. Mineral o’g’itlarning samaradorligi
o’simlikning biologik xususiyatiga, har gektarga yerga solinadigan o’g’it normasiga,
organik o’g’itlar bilan qo’shib ishlatilishiga, qo’llaniladigan agrotexnika tadbirlari
sifatiga bog’liq.Dala metodidan foydalanganda qishloq xo’jaligi yekinlaridan yeng
yuqori hosil olish uchun tuproqqa solinadigan mineral o’g’itlar me’yorini to’g’ri
belgilashda tartibga amal qilindi. Mineral o’g’itlardan foydalanishda muhim o’rinda
turadi va bu me’yor o‘g‘it tarkibidagi sof ta’sir yetuvchi oziq moddalarning kg/ga
miqdori bilan belgilanadi. Mineral o‘g‘itlar o’simlikning biologik xususiyatlari,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
387
ularning oziq moddalarga talabi, tuproqda o’simlik o’zlashtiradigan elementlar
miqdori, ishlatiladigan o‘g‘itlarning xususiyati, o‘simlikning normal o‘sishi va
rivojlanishi uchun zarur щaroitlarni hisobga olgan holda qo‘llanilishi kerak. Mineral
o‘g‘itlar yerga kuzda yoki erta baxorda (asosiy o’g’itlash), ekish vaktida va o’suv
davrida (o’simliklarni oziqlantirish) solinadi. Mineral o’g’itlarni noto’g’ri qo’llash
biotsenozga katta zarar keltirishi, atrof muhitning ifloslanishiga sabab bo’lishi
mumkin. Mineral o’g’itlar tuproqda har xil o’zgarishlarga uchraydi, bu o’zgarishlar
oziq moddalarning eruvchanligiga, tuproqda harakatlanishi va o‘simliklarga
singishiga ta’sir ko’rsatishi dolzarbdir.[9]
Muammoning o’rganilganlik darajasi. Boshqa hududlarda ishlab chiqilgan
baqlajonni etishtirish texnologiyalarini O‘zbekistonning jazirama quruq iqlimli
sharoitlariga mexanik tarzda ko’chirib bo’lmaydi. Bu yerda mahalliy sharoitlarga
moslashgan navlar ekilishi hamda tuproq va iqlim sharoitlari inobatga olingan holda
etishtirish texnologiyalarini qo’llash maqsadga muvofiq.
Tadqiqotning maqsadi taqir-o‘tloqi tuproqlar sharoitida baqlajondan yuqori
hosil etishtirishda azotli o’g’itlar me’yorini ishlab chiqish va azotli o‘g‘itlarning
tuproqqa ta’sirini o’rganishdan iborat.
Tadqiqotning vazifalari:
Surxon-Sherobod taqirli-o’tloqi tuproqlarini va uning unumdorligini
agrokimyoviy tahlil qilish;
O’zbekistonning janubiy hududida baqlajondan yuqori hosil olishning
optimal muddatlarini aniqlash;
taqir-o’tloqi tuproqlar sharoitida baqlajondan yuqori hosil etishtirish
ekologik xususiyatlarini ko’rsatish;
baqlajon urug’larini etishtirish uchun yeng maqbul mineral o’g’itlar me’yorini
aniqlash;
baqlajondan yuqori hosil etishtirish texnologiyasini takomillashtirish.
Tadqiqotning predmeti sifatida baqlajon hosildorligining tuproq iqlim
sharoitiga bog’liqligini baholash va navlarga ajratish, genetik manbalar yaratish,
ularni adaptiv va kombinatsion qobiliyati bo’yicha baholash va hosildorlikning azotli
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
388
o’g’itlar me’yoriga bog’liqligini belgilash va o’g’itlarning tuproqqa ta’sirini aniqlash
hisoblanadi.
Tadqiqotning amaliy natijalari. Tadqiqotlar taqir-o‘tloqi tuproqlar sharoitida
olib borilgan bo‘lib, Sabzavot-poliz ekinlari va kartoshkachilik ilmiy-tadqiqot
institutida ishlab chiqilgan uslublardan foydalanildi. Olingan ma’lumotlarning
aniqligi va ishonchliligi umumiy qabul qilingan B. A. Dospexovning ko‘p omilli
uslubi yordamida matematik-statistik tahlil qilindi.
Baqlajondan yuqori hosil olishning tuproq-iqlim sharoiti va minerall o‘g‘itlar
me’yoriga bog‘liqlik texnologiyasi ishlab chiqilgan.
Tajribadagi baqlajonlarning dastlabki shonaga kirishi o‘g‘it ishlatilmagan
nazorat variantimizda 30-aprelda va ilk gullash davrining boshlanishi 22-mayda
kuzatilgan bo‘lsa, N0P200K100 fonli variantimizda ilk shonaga kirish davri aprel
oyining 28-sanasiga, gullashning boshlanishi esa 20-mayda, N150P200K100 fonli
variantda shonalash 25-aprelda, gullash davrining boshlanishi 15-mayda,
N200P200K100 fonli variantimizda shonalash 24-aprelda, gullashning dastlabki
davri 11-mayda, N250P200K100 fonli variantimizda shonalash 23-aprelda,
gullashning dastlabki davri 10-mayda, N300P200K100 fonli variantimizda shonalash
23-aprelda, gullashning dastlabki davri 8-mayda, N350P200K100 fonli variantimizda
shonalash 22-aprelda, gullashning dastlabki davri 7-mayda, N400P200K100 fonli
variantimizda shonalash 21-aprelda, gullashning dastlabki davri 6-mayda kuzatildi.
Olib borgan tajribadagi kuzatishlarning holatiga ko‘ra o‘g‘it ishlatilmagan
nazorat variantimizdagi baqlajonning rivojlanish bosqichining orqaga qolishiga
asosiy sabab bu tuproq tarkibida mineral ozuqa moddalarining kerakli miqdorda
emasligidan dalolat beradi. Baqlajonning hosilga kirish vaqti nazorat variantimizda
10-avgustga
to‘g‘ri kelsa, N0P200K100 fonli variantimizda 23-iyulga,
N150P200K100 fonli variantimizda
16-iyulga, N200P200K100 fonli variantimizda 10-iyunga, N250P200K100
fonli variantimizda 02-iyulga, N300P200K100 fonli variantimizda 24-iyunga,
N350P200K100 fonli variantimizda 24-iyunga, N400P200K100 fonli variantimizda
24-iyunga to‘g‘ri keldi. Tajribamiz shuni ko‘rsatmoqdaki mevaning pishish davridagi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
389
ko‘rsatkichlar 98-148 kunlardan iborat bo‘lmoqda. (3.1.3-jadval). Baqlajonning o‘sib
rivojlanishiga tuproqning ozuqa rejimining yaxshilanishi o‘zining ijobiy ta’sirini
ko‘rsatadi. Bu holat albatta baqlajondan sifatli, yuqori hosil olishni ta’minlaydi.
Turli me’yordagi azotli o‘g‘itlarni baqlajonning asosiy poyasining bo‘y
ko‘rsatkichi hamda baqlajon ekinning hosil va vegetativ organlaridagi ta’siri
kuzatilganda o‘g‘it qo‘llanilmagan nazorat variantida baqlajon o‘simligining bo‘yi
ancha sekin o‘sdi va vegetatsiya davri oxirida o‘simlikning bo‘yi eng past ya’ni 50
sm dan oshmagani holda unda shodalar soni 3 - 4 tadan oshmadi.
Meniral o‘gitlar qo‘llanilgan variantlarda baqlajonlarning rivojlanishi yaqqol
ko‘zga tashlanib bordi.Bu asosan turli me’yordagi azotlarni qo‘llash bilan bog‘liq
bo‘ldi. Xususan N0P200K100 fonli variantida azotli o‘g‘itlar me’yorini 0 kg/ga
qo‘llanilganda o‘sish jadalligi 03-mayda 30 sm,
26-mayda mos ravishda 50 sm ni tashkil etgan bo‘lsa, N150P200K100 fonli
variant 25-aprelda 35 sm, 21-mayda 55 sm ni, N200P200K100 fonli variant
29-aprelda 37 sm, 16-mayda 57 sm ni, N250P200K100 fonli variant 28-
aprelda
39 sm, 13-mayda 59 sm ni, N300P200K100 27-aprelda 40 sm, 11-mayda 60
sm ni, N350P200K100 26-aprelda 45 sm, 10-mayda 70 sm ni, N400P200K100 25-
aprelda
45 sm, 09-mayda 75 sm ni natijalarini qayd etdi. Tajribamizning
N400P200K100 fonli variantida qo‘llanilgan azotli o‘g‘itlar me’yorining ortiqcha
qo‘llanilishi natijasida baqlajon o‘simligida vegetativ o‘suvchi novdalarning kuchli
o‘sib taraqiy etidi, mevalar soni esa kamaydi
Baqlajon poyasining qalinligi 3-3,5 sm, tepa qismidagi o‘suvchi barglarining
rangi to‘q yashil bo‘lib barglar halqaga o‘xshab buralib o‘sish holatlari kuzatildi. Bu
kabi jarayonlarda ko‘pincha azotning miqdori tuproq tarkibida 60-70 mg/kg dan oshib
ketganda sodir bo‘ladi. Va bunda ekinning ildiz qismi juda kuchli rivojlanib va
ortiqcha namgarchilikka sabab bo‘ladi. Umuman azot qo‘llanilmagan nazorat
variantda azot yetishmasligi holati kuzatildi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
390
Bunda baqlajon poyasining juda ingichka bo‘lib o‘sishi, barglarida och yashil
hamda sarg‘ish holatga o‘tishi kuzatildi. Azot elementining yetishmasligi ayniqsa
baqlajonning gullash va mevaning pishish davrlarida yaqqol ko‘zga tashlandi. Qisqa
qilib, aytganda baqlajonning o‘sishi va rivojlanishini kuzatib quyidagilarni xulosa
qilish mumkin. Ochiq dala sharoitida o‘stirilgan eng uzun poya va ko‘p shodaga ega
baqlajon ko‘chati tajribada 5,6,7,8 variantida kuzatildi, poya uzunligi 70-75 sm va
shodalar soni 6-7 donani tashkil etdi. Ochiq dala sharoitida o‘stirilgan baqlajon
ekining jadal suratda o‘sish va rivojlanishi apel-may oylariga to‘gri keldi. Aprel va
mayda xar bir variantdagi baqlajonning o‘rtacha oylik o‘sish jadalligi 30-40 sm dan
iborat bo‘ldi. Shunday qilib, sug‘oriladigan taqir - o‘tloqi tuproqlarda mineral
o‘g‘itlarni qo‘llash tuproqning oziq rejimiga ijobiy ta’sir ko‘rsatdi ya’ni tuproqdagi
ammoniy va nitrat shakldagi azot hamda harakatchan fosfor va almashuvchan kaliy
miqdorini sezilarli oshirdi. Buning oqibatida baqlajon o‘simligini oziqlanishi
yaxshilandi. Bu esa o‘simliklarni o‘sib rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatdi.
Baqlajonning usuv fazalarini davomiyligi (o‘rtacha 2023- yy.)
Variantlar Kuchatni utkazish Shonalashning boshlanishi
kuchat
utkazishdan shonalashgacha, kun
Gullash davrining boshlanishi shonalashdan
gullashgacha, kun Meva tugishning boshlanishi Gullashdan meva tugishgacha,
kun Pishish davrining boshlanishi Meva tugishdan pishishgacha. kun
Kuchat
ekishdan pishishning boshlanishigacha, kun
Variantlar
K
u
ch
atn
i
u
tk
az
is
h
S
h
on
al
as
h
n
in
g
b
os
h
lan
is
h
i
k
u
ch
at
u
tk
az
is
h
d
an
sh
on
al
as
h
gac
h
a,
kun
G
u
ll
as
h
d
avr
in
in
g
b
os
h
lan
is
h
i
sh
on
al
as
h
d
an
gu
ll
as
h
gac
h
a, k
u
n
M
eva tu
gi
sh
n
in
g
b
os
h
lan
is
h
i
G
u
ll
as
h
d
an
me
va
tu
gi
sh
gac
h
a, k
u
n
P
is
h
is
h
d
avr
in
in
g
b
os
h
lan
is
h
i
M
eva tu
gi
sh
d
an
p
is
h
is
h
gac
h
a.
k
u
n
K
u
ch
at e
k
is
h
d
an
p
is
h
is
h
n
in
g
b
os
h
lan
is
h
igac
h
a,
kun
1
Nazorat
20.03.
2023
30.04.
2023
42
22.05.
2023
23
15.06.
2023
25
10.08.
2023
58
148
2
N
0
P
200
K
100
20.03.
2023
28.04.
2023
40
20.05.
2023
23
13.06.
2023
25
23.07.
2023
43
131
3
N
150
P
200
K
100
20.03.
2023
25.04.
2023
37
15.05.
2023
21
08.06.
2023
25
16.07.
2023
40
123
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
391
4
N
200
P
200
K
100
20.03.
2023
24.04.
2023
36
11.05.
2023
17
04.06.
2023
25
10.07.
2023
36
114
5
N
250
P
200
K
100
20.03.
2023
23.04.
2023
35
10.05.
2023
16
01.06.
2023
21
02.07.
2023
32
104
6
N
300
P
200
K
100
20.03.
2023
23.04.
2023
35
8.05.
2023
15
28.05.
2023
20
24.06.
2023
28
98
7
N
350
P
200
K
100
20.03.
2023
22.04.
2023
34
7.05.
2023
15
27.05.
2023
20
24.06.
2023
29
98
8
N
400
P
200
K
100
20.03.
2023
21.04.
2023
33
6.05.
2023
15
26.05.
2023
20
24.06.
2023
30
98
Baqlajonning usuv fazalarini davomiyligi (o‘rtacha 2024- yy.)
T/r
Variantlar
K
u
ch
atn
i u
tk
az
is
h
S
h
on
al
as
h
n
in
g
b
os
h
lan
is
h
i
k
u
ch
at u
tk
az
is
h
d
an
sh
on
al
as
h
gac
h
a,
k
u
n
G
u
ll
as
h
d
avr
in
in
g
b
os
h
lan
is
h
i
sh
on
al
as
h
d
an
gu
ll
as
h
gac
h
a, k
u
n
M
eva tu
gi
sh
n
in
g
b
os
h
lan
is
h
i
G
u
ll
as
h
d
an
me
va
tu
gi
sh
gac
h
a, k
u
n
P
is
h
is
h
d
avr
in
in
g
b
os
h
lan
is
h
i
M
eva tu
gi
sh
d
an
p
is
h
is
h
gac
h
a.
k
u
n
K
u
ch
at e
k
is
h
d
an
p
is
h
is
h
n
in
g
b
os
h
lan
is
h
igac
h
a,
kun
1
Nazorat
25.03.
2024
05.05.
2024
42
28.05
.
2024
23
20.06.
2024
25
15.08.
2024
58
148
2
N
0
P
200
K
100
25.03.
2024
03.05.
2024
40
26.05.
2024
23
18.06.
2024
22
28.07
.
2024
43
131
3
N
150
P
200
K
100
25.03.
2024
30.04.
2024
37
21.05.
2024
21
13.06.
2024
25
21.07.
2024
40
123
4
N
200
P
200
K
100
25.03.
2024
29.04.
2024
36
16.05.
2024
17
09.06.
2024
25
15.07.
2024
36
114
5
N
250
P
200
K
100
25.03.
2024
28.04.
2024
35
13.05.
2024
16
06.06.
2024
21
07.07.
2024
32
104
6
N
300
P
200
K
100
25.03
.
2024
27.04.
2024
35
11.05.
2024
15
02.06.
2024
20
29.06.
2024
28
98
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
392
T/r Variantlar Kuchatni utkazish Shonalashning boshlanishi
kuchat
utkazishdan shonalashgacha, kun
Gullash davrining boshlanishi shonalashdan
gullashgacha, kun Meva tugishning boshlanishi Gullashdan meva tugishgacha,
kun Pishish davrining boshlanishi Meva tugishdan pishishgacha. kun
Kuchat
ekishdan pishishning boshlanishigacha, kun
Xulosa qilib aytganda: baqlajon ekinining o‘sish va rivojlanishi bo‘yicha olib
borgan kuzatuvlar natijasida ob-havoning va ayniqsa azotli mineral o‘g‘itlarning
hissasi katta ekanligi aniqlanadi.Vaholanki azotli mineral o‘g‘itlar baqlajon ekinining
o‘sishi jarayonlariga , shuningdek gullar va mevalarning shakllanishi uchun eng
kerakli bo‘lgan mineral o‘g‘itdir. Mineral o‘g‘itlarsiz baqlajon o‘z-o‘zidan rivojlana
olmaydi. Shuning uchun xam baqlajonga o‘g‘itlarni to‘g‘ri qo‘llay bilish,tuproqqa
qancha miqdorda o‘g‘it kiritishni hisobga olish lozim hisoblanadi. Binobarin bu
moddalarning tuproqda kamligi yoki ko‘pligi ekinga va tuproqqa salbiy ta’sir
ko‘rsatadi.
Azotli o‘g‘itlarni qo‘llash natijasida tuproq tarkibidagi ammoniy shakldagi
azot miqdori yanada oshdi. Tadqiqotni ko‘rsatishicha, tuproqda nitrat shakldagi azot
miqdori ammoniy shakldagi azot miqdoridan ancha yuqori bo‘ldi.Umuman olganda
tuproqda ammoniy shakldagi azot miqdorini tabiiy holatda kam bo‘lishi kuzatildi. Bu
baqlajon o‘simligini maqbul o‘sishi, rivojlanish va hosil to‘plashi uchun yetarli emas.
Azotli o‘g‘itlarni qo‘llash tuproqdagi harakatchan ammoniiy va nitrat azotlari
miqdorini oshirib baqlajondan yuqori hosil yetishtirish uchun qulay sharoit yaratdi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021 yil 3-fevraldagi “Qishloq xo’jaligida
bilim va innovatsiyalar tizimi hamda zamonaviy xizmatlar ko’rsatishni yanada
rivojlantirish to’g’risida”gi PF-6159-son Prezident Farmoni.
7
N
350
P
200
K
100
25.03.
2024
26.04.
2024
34
10.05
.
2024
15
03.06.
2024
20
29.06.
2024
29
98
8
N
400
P
200
K
100
25.03.
2024
25.04.
2024
33
09.05.
2024
15
31.05.
2024
20
29.06.
2024
30
98
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
393
2. FAO, 2016 FAO, 2016. Intsreasing the resilentse of agritsultural
livelihoods.Google Scholar
3.FAO, 2021FAO, 2021. World Food and Agritsulture - Statistitsal Yearbook 2021.
Rome.
Google Scholar
4. FAO, IFAD, UNICEF, WPF, WHO, 2021
FAO, IFAD, UNICEF, WPF, & WHO, 2021. The State of Food Setsurity and
Nutrition in the World 2021. Transforming food systems for food setsurity, improved
nutrition and affordable healthy diets for all.
Google Scholar
5.Bai yet al.,2020N. Bai, H. Zhang, S. Zhou, H. Sun, Y. Zhao, X. Zheng, S. Li, J.
Zhang, W. Lv
Long-term yeffetsts of straw return and straw-derived biochar amendment on
batsterial sommunities in soil aggregates
Stsi. Rep., 10 (1) (2020), p. 7891, 10.1038/s41598-020-64857-w View PDF
This artitsle is free to atstsess.View in StsopusGoogle Scholar
Siedt yet al., 2021M. Siedt, A. Schäffer, K.E.C. Smith, M. Nabel, M. Roß-Nitskoll,
J.T. van Dongen Comparing straw, sompost, and biochar regarding their suitability as
agritsultural soil amendments to affetst soil strutsture, nutrient leaching, mitsrobial
sommunities, and the fate of pestitsides Stsi. Total Environ., 751 (2021), Artitsle
141607, 10.1016/j.stsitotenv.2020.141607
View PDFView artitsleView in StsopusGoogle Scholar
6.Turmel yet al., 2015
M.-S. Turmel, A. Speratti, F. Baudron, N. Verhulst, B. Govaerts
Crop residue management and soil health: A systems analysis
Agr. Syst., 134 (2015), pp. 6-16, 10.1016/j.agsy.2014.05.009
View PDFView artitsleView in StsopusGoogle Scholar
Urra yet al., 2019 J. Urra, I. Alkorta, C. Garbisu Potential benefits and risks for soil
health derived from the use of organits amendments in agritsulture
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
394
Agronomy, 9 (9) (2019), p. 542 https://www.mdpi.tsom/2073-4395/9/9/542 View
artitsle
CrossRefView in StsopusGoogle Scholar
7.Alvarenga yet al., 2015
P. Alvarenga, C. Mourinha, M. Farto, T. Santos, P. Palma, J. Sengo, M.C. Morais, C.
Cunha-Queda
Sewage sludge, sompost and other representative organits wastes as agritsultural soil
amendments: benefits versus limiting fatstors Waste Manag., 40 (2015), pp. 44-52,
10.1016/j.wasman.2015.01.027 View PDFView artitsleView in StsopusGoogle
Scholar
Urra yet al., 2019 J. Urra, I. Alkorta, C. Garbisu Potential benefits and risks for soil
health derived from the use of organits amendments in agritsulture Agronomy, 9 (9)
(2019),
p.
542
https://www.mdpi.tsom/2073-4395/9/9/542View
artitsle
CrossRefView in StsopusGoogle Scholar
8.M. Siedt, A. Schäffer, K.E.C. Smith, M. Nabel, M. Roß-Nitskoll, J.T. van Dongen
Comparing straw, sompost, and biochar regarding their suitability as agritsultural soil
amendments to affetst soil strutsture, nutrient leaching, mitsrobial sommunities, and
the fate of pestitsidesStsi. Total Environ., 751 (2021), Artitsle 141607,
10.1016/j.stsitotenv.2020.141607View PDFView artitsleView in StsopusGoogle
Scholar
9. Zokirov X.X., Normuratov O.U. Pomidordan ekologik toza mahsulot etishtirishda
moldsitim va yekositim biopreparatlarining samaradorligi // Xorazm Mammun
akademiyasi axborotnomasi. Xiva -2018 yil №1, 47-51 betlar.
10. https://www.agro.olam.u
