MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_Март –2025
297
MAVZU: YOSH ERKIN-KURASHCHILARNI MAXSUS JISMONIY
SIFATLARINI RIVOJLANTIRISH USLUBIYATI
.
Allaberganov Samandar Ne’matjon o‘g‘li
Toshkent xalqaro moliyaviy boshqaruvi va texnologiyalar universiteti 1-
bosqich magistranti
Annatatsiya
:
Erkin kurash – Olimpiya sport turlaridan biri bo‘lib, bu
mashg'ulot orqali o‘sib kelayotgan yosh avlod qalbida Vatanparvarlik va milliy
iftixor tuyg‘ularini mustahkamlash, jismonan sog‘lom va ma‘nan barkamol qilib
tarbiyalash muhim o`rin tutadi. Aynan shu jihatlarni inobatga olgan holda sportning
barcha turlariga yurtimizda davlat siyosati darajasida e‘tibor qaratilmoqda.
Xususan,
2022
yil
29-iyuldagi
PQ-336-sonli
O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining―Sport kurashlarining olimpiya turlarini yanada rivojlantirish chora-
tadbirlari to‘g‘risidagi qarori qabul qilindi.[1]
Kurashchilar trenirovkasiga nisbatan umumiy va maxsus tayyorgarlik birligi
tamoyili umumiy hamda maxsus tayyorgarlikning o‘zaro bog‗liqligini nazarda
tutadi. Bunda ko‘p yillik sport trenirovkasining birinchi bosqichlarida umumiy
tayyorgarlik etakchi o‘rin egallaydi. Umumiy tayyorgarlik organizm funksional
imkoniyatlarining ma‘lum bir poydevorini hamda harakat malakalari va
ko‘nikmalari zahirasini yaratadi.
Kalit so‘zlar
: Erkin kurash, koordinatsiyali harakatlar,signal, reyaksiya,
o‘yin, metotlar.chaqqonlik, kuch.
Abstract
: Freestyle wrestling is one of the Olympic sports, and through this
training, it is important to strengthen the feelings of patriotism and national pride in
the hearts of the growing young generation, to educate them to be physically healthy
and spiritually perfect. Taking into account these aspects, attention is paid to all types
of sports at the state policy level in our country. In particular, the Resolution of the
President of the Republic of Uzbekistan No. PQ-336 dated July 29, 2022 “On
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_Март –2025
298
measures for the further development
of Olympic types of sports wrestling” was
adopted.[1]
The principle of unity of general and special training in relation to the
training of wrestlers implies the interdependence of general and special training. In
this regard, general training occupies a leading place in the first stages of multi-year
sports training. General training creates a certain foundation of the functional
capabilities of the organism and a reserve of movement skills and abilities
Keywords
: freestyle wrestling, coordinated movements, signal, reaction,
game, methods. agility, strength
Erkin kurash – Olimpiya sport turlaridan biri bo‘lib, bu mashg'ulot orqali
o‘sib kelayotgan yosh avlod qalbida Vatanparvarlik va milliy iftixor tuyg‘ularini
mustahkamlash, jismonan sog‘lom va ma‘nan barkamol qilib tarbiyalash muhim o`rin
tutadi. Aynan shu jihatlarni inobatga olgan holda sportning barcha turlariga
yurtimizda davlat siyosati darajasida e‘tibor qaratilmoqda. Xususan, 2022 yil 29-
iyuldagi
PQ-336-sonli
O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidentining―Sport
kurashlarining olimpiya turlarini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi
qarori qabul qilindi.[1]
Tezlik erkin kurashda eng muhim komponentlardan biridir. Kurashchi raqibni
oldindan ko‘ra olish va uning hujumlariga javob berish uchun tezkor reaksiya vaqtiga
ega bo‘lishi zarur. Bu maqsadda maxsus tezlikni oshirishga qaratilgan mashqlarni
bajarish kerak. Masalan, tezkor oyoq ishlashlari, yengil yasalishlar va raqibni aniqlab
olishdagi tezkor reaktsiyalarni rivojlantirish kurashchiga hujumda yaxshiroq
imkoniyatlar yaratadi.
Kuch va chidamlilik. Erkin kurashda kurashchining hujumni
davom ettirish uchun kurashchi katta kuch va chidamlilikka ega bo‘lishi kerak.
Kuchni oshirish uchun og‘irlik ko‘tarish, sprintlar va boshqa jismoniy mashqlarni
bajarish kerak. Shuningdek, chidamlilikni oshirish uchun uzoq masofali yugurish va
izchil ishlash mashqlari foydalidir. Chidamli kurashchilar raqibni engib o‘tishda uzoq
vaqt davomida yuqori darajadagi hujumni davom ettirishi mumkin.
Erkin kurashchi o‘quvchilardan tadqiqot boshida tajriba va nazorat
guruhlaridan olingan hujum reaksiyasini aniqlash va oshirish ko‘rsatgichlari. (n=12)
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_Март –2025
299
O‘quvchilar uch oy davomida bu mashqlar bilan muntazam shug‗ullanib
keldilar. Tajribaning boshida tajriba va nazorat guruhi yosh kurashchilarining
umumiy jismoniy tayyorgarlik mashqlarining natijalariga ta‘siri o‘rganildi,natija a’lo
darajada bo‘ldi.
Kurashchilar trenirovkasiga nisbatan umumiy va maxsus tayyorgarlik
birligi tamoyili umumiy hamda maxsus tayyorgarlikning o‘zaro bog‗liqligini nazarda
tutadi. Bunda ko‘p yillik sport trenirovkasining birinchi bosqichlarida umumiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_Март –2025
300
tayyorgarlik etakchi o‘rin egallaydi. Umumiy tayyorgarlik organizm funksional
imkoniyatlarining ma‘lum bir poydevorini hamda harakat malakalari va ko‘nikmalari
zahirasini yaratadi. Masalan, trenirovkaning boshlang‘ich bosqichlarida akrobatika
mashqlarini yaxshi o‘zlashtirgan kurashchilar kelgusida kurashning murakkab texnik-
taktik harakatlarini muvaffaqiyatli egallaydilar.Har bir sport turida o‘zigaxos
cho‘zilish mashqlari boriladi, Masalan, yugurishda-qumda yugurish, og‘irlashtirilgan
belbor bilan yugurish, suzishda bogvlangan holda suzish, maxsus kostyumda suzish,
to‘xtatuvchi harakatlar, qo‘l panjasiga maxsus katta lopatkada suzish; kurashda og‘ir
tovldirma qopni tashlash, o‘z vaznidan og‘ir raqib bilan olishuv va boshqalar.
Dinamik mashqlar qattiq charchash holatiga etgancha ancha ko‘p vazifalarni xal
qiladi. Xarakatning o‘sish sur‘ati ishda energiya ta‘minotini yuqorilashtiradi va
sportchidan bardosh talab qiladi. Mashqlar davomiyligi keng o‘zgaruvchanlikni
tashkil etadi. 10—15 sek dan to bir necha minutgacha. Statik mashqlar ishda
davomiylik ishdan kelib chiqib, 10— 12 s dan 30—40 s gacha o‘zgaruvchanlik
davom etadi. Kuch chidamliligini rivojlantirish uchun V.A, Kim arqonda osilib
turishni va baholashni tavsiya etadi». Unga ko‘ra 50 sek «3» baxo, 60 sek «4» baxo,
70 sek «5» baxo. Tezkorlik kuch sifatlarida muvaffaqqiyatga erishishning yo‘li kuch
sifatlarin rivojlantirish va maksimal tezlikka erishish boshlang‗ich tezlik harakati va
muskullar kuchlanishiga erishishda deydi. Kuzatuvlar natijasiga ko‘ra «tezlik
texnikasi bilan bajariladigan harakatlar» va «kuch» yig‗ilib tezkor-kuchi sifatini
keltirib chiqaradi. Tezkor-kuch muskullarni juda yuqori darajada tez harakat qilishga
undaydi va u uzoq davom etmaydigan ishda yaxshi natijalarga erishadi: 100, 200, 400
va 800 metrga yugurish, 100 va 200 m suzish, konkida 500 va 1000 m yugurish va
boshqalar. Sport adabiyotlarida kuch sifatlarini rivojlantirish uchun ko‘p metodlar
uchraydi. V.V.Kuznetsov fikricha, umumiy kuch sifatlarini tarbiyalash metodi har
tomonlama yo‘naltirilgan maxsus kuch sintetik va analitik metodlardan foydalanishni
tavsiya etadi. Bu mashlar kurashchilarning jismoniy sifatlarini tarbiyalashga kata
yordam beradi.
Xulosa
: Erkin kurash – Olimpiya sport turlaridan biri bo‘lib, bu mashg'ulot
orqali o‘sib kelayotgan yosh avlod qalbida Vatanparvarlik va milliy iftixor
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_Март –2025
301
tuyg‘ularini mustahkamlash, jismonan sog‘lom va ma‘nan barkamol qilib tarbiyalash
muhim o`rin tutadi. Aynan shu jihatlarni inobatga olgan holda sportning barcha
turlariga yurtimizda davlat siyosati darajasida e‘tibor qaratilmoqda. .
Kuch va
chidamlilik. Erkin kurashda kurashchining hujumni davom ettirish uchun kurashchi
katta kuch va chidamlilikka ega bo‘lishi kerak. Kuchni oshirish . Chidamli
kurashchilar raqibni engib o‘tishda uzoq vaqt davomida yuqori darajadagi hujumni
davom ettirishi mumkin. Kurashchilar trenirovkasiga nisbatan umumiy va maxsus
tayyorgarlik birligi tamoyili umumiy hamda maxsus tayyorgarlikning o‘zaro
bog‗liqligini nazarda tutadi. Bunda ko‘p yillik sport trenirovkasining birinchi
bosqichlarida umumiy tayyorgarlik etakchi o‘rin egallaydi. Umumiy tayyorgarlik
organizm funksional imkoniyatlarining ma‘lum bir poydevorini hamda harakat
malakalari va ko‘nikmalari zahirasini yaratadi.
ADABİYOTLAR:
1.
PQ-336-sonli O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ―Sport kurashlarining
olimpiya turlarini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida‖gi qarori
2.
Anarbayev.T.R.
erkın kurashchılarnıng hujum reaksıyasını oshırısh maqola.
