MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
56
PEDAGOGIK TA’LIM JARAYONIDA O‘QITUVCHINING
ZAMONAVIY AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN SAMARALI
FOYDALANISHI
Muhammadiyeva Zarnigor
“Pedagogika” kafedrasi o‘qituvchisi
Khalilova Anora Dilmurod qizi
“Boshlang‘ich ta’lim” yo‘nalishi 3-21-guruh talabasi
Annotatsiya.Pedagogik
ta’lim
jarayonida
zamonaviy
axborot
texnologiyalaridan samarali foydalanish bugungi kunda o‘qituvchidan raqamli
savodxonlik, yangicha yondashuv va doimiy o‘zgaruvchan texnologiyalarni
o‘zlashtirishni talab etadi. Ushbu mavzuda o‘qituvchining ta’lim jarayonida axborot-
kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish malakasi, darsning interaktivligi,
samaradorligi va o‘quvchining o‘quv jarayoniga faol jalb qilinishidagi o‘rni ko‘rib
chiqiladi. Ta’lim sifatini oshirishda raqamli resurslar, onlayn platformalar,
multimediyali vositalar va boshqa innovatsion texnologiyalarning qo‘llanilishi
o‘qituvchining didaktik va metodik imkoniyatlarini kengaytiradi. O‘qituvchining
zamonaviy texnologiyalardan foydalanish borasidagi tayyorgarligi va doimiy
rivojlanishga intilishi zamonaviy ta’limning ajralmas qismiga aylangan.
Kalit so‘zlar: pedagogik ta’lim, o‘qituvchi, zamonaviy axborot texnologiyalari,
AKT, ta’lim sifati, raqamli savodxonlik, interaktiv dars, innovatsion yondashuv.
Annotation.The effective use of modern information technologies in the
process of pedagogical education today requires the teacher to master digital literacy,
a new approach and constantly changing technologies. This topic considers the
teacher's qualifications for the use of information and communication technologies in
the educational process, the interactivity of the lesson, its effectiveness and its role in
the active involvement of the student in the educational process. The use of digital
resources, online platforms, multimedia tools and other innovative technologies in
improving the quality of education expands the didactic and methodological
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
57
capabilities of the teacher. The teacher's training in the use of modern technologies
and striving for continuous development have become an integral part of modern
education.
Keywords: pedagogical education, teacher, modern Information Technology,
ICT, quality of education, digital literacy, interactive lesson, innovative approach.
Аннотация.Эффективное использование современных информационных
технологий в педагогическом образовании сегодня требует от учителя
овладения цифровой грамотностью, нового подхода и постоянно меняющихся
технологий. В данной теме рассматривается компетентность педагога в
использовании
информационно-коммуникационных
технологий
в
образовательном процессе, интерактивность урока, его роль в эффективности
и активном вовлечении обучающегося в учебный процесс. Применение цифровых
ресурсов, онлайн-платформ, мультимедийных инструментов и других
инновационных технологий в повышении качества образования расширяет
дидактические и методические возможности учителя. Готовность учителя к
использованию современных технологий и стремление к постоянному развитию
стали неотъемлемой частью современного образования.
Ключевые слова: педагогическое образование, учитель, современные
информационные технологии, ИКТ, качество образования, цифровая
грамотность, интерактивный урок, инновационный подход.
Kirish.
Zamonaviy ta’lim tizimi global miqyosda doimiy yangilanish va
rivojlanishni talab etadi. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT) ta’lim
jarayoniga kiritilishi ta’limning samaradorligini oshirish, o‘quvchilarning bilim olish
jarayonini yanada interaktiv va samarali qilish uchun yangi imkoniyatlar yaratadi.
Pedagogik ta’limda o‘qituvchining zamonaviy texnologiyalardan foydalanishi nafaqat
dars jarayonini yangilaydi, balki o‘quvchilarda zamonaviy bilimlarni o‘zlashtirishda,
innovatsion
fikrlashni
rivojlantirishda,
mustaqil
ishlash
ko‘nikmalarini
shakllantirishda
muhim
ahamiyat
kasb
etadi.O‘qituvchining
axborot
texnologiyalaridan foydalanish malakasi uning ta’lim jarayonida o‘quvchilarni qanday
qiziqtirishini, ularga bilimlarni qanday tushuntirishini va o‘quvchilarda ijodiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
58
fikrlashni qanday rivojlantirishini belgilab beradi. Shuning uchun, ta’lim jarayoniga
AKTning qo‘shilishi o‘qituvchi va o‘quvchilar uchun yangi imkoniyatlarni yaratadi.
Bu o‘qituvchining metodik va didaktik imkoniyatlarini kengaytirish, darsni interaktiv
shakllantirish
va
o‘quvchilarning
o‘quv
faoliyatini
qo‘llab-quvvatlashni
ta’minlaydi.Shu bilan birga, o‘qituvchining zamonaviy texnologiyalarga tayyorligi,
ularning pedagogik amaliyotga qo‘llanilish darajasi ta’lim sifatini oshirishga bevosita
ta’sir ko‘rsatadi. Ta’limda innovatsion metodlar va texnologiyalarni qo‘llash nafaqat
bilimlarni tez va samarali o‘zlashtirishni ta’minlaydi, balki o‘quvchilarda mustaqil
fikrlash va tanqidiy yondashuvni rivojlantirishga yordam beradi.
Mavzuga doir adabiyotlar tahlili.
Pedagogik ta’lim jarayonida zamonaviy
axborot texnologiyalaridan samarali foydalanish sohasida turli tadqiqotlar va ilmiy
izlanishlar amalga oshirilgan. Zamonaviy ta’limda axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarining o‘rni va ahamiyatini o‘rganishning boshliqlaridan biri sifatida
ularning ta’lim tizimiga kiritilishi, o‘qituvchining malakasini oshirish, o‘quvchilarni
ta’lim jarayoniga faol jalb qilish masalalari alohida e’tiborga olinadi.A. Sh. Raxmonov
(2016) tomonidan olib borilgan tadqiqotda, zamonaviy axborot texnologiyalarining
ta’lim tizimidagi roli va o‘quvchilarning ta’limga nisbatan faolligini oshirishdagi
ahamiyati yoritilgan. U o‘qituvchilarning AKTga oid bilimlarini mustahkamlash va
ularni amaliyotda qo‘llashni samarali ta’limning asosiy omili deb hisoblaydi.
Raxmonovning fikriga ko‘ra, texnologiyalar ta’lim jarayonini o‘qituvchi tomonidan
boshqariladigan an’anaviy darsdan ko‘ra interaktiv va ko‘proq o‘quvchiga
yo‘naltirilgan bo‘lishiga yordam beradi.Bundan tashqari, T. T. Mukhamadiev (2019)
o‘z tadqiqotida, axborot texnologiyalaridan foydalanishning metodologik asoslarini
tahlil qilgan. Mukhamadiev ta’lim jarayonida interaktiv texnologiyalarni qo‘llash
o‘quvchilarning o‘z-o‘zini baholash, fikr yuritish va ijodiy ishlash ko‘nikmalarini
rivojlantirishga imkon yaratishini ta’kidlagan. Shu bilan birga, o‘qituvchilar uchun
axborot texnologiyalaridan samarali foydalanishning muhim jihatlari, shu jumladan,
texnologik kompetensiyani oshirish zarurligi ko‘rsatilgan.Yana bir muhim tadqiqot, S.
A. Karimova (2020) tomonidan olib borilgan, unda zamonaviy ta’lim texnologiyalarini
pedagogik amaliyotda qo‘llashning ijobiy natijalari haqida gapiriladi. Karimova, AKT
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
59
vositalaridan samarali foydalanish o‘quvchilarda yangi bilimlar va ko‘nikmalarni
o‘zlashtirishga, ularni tanqidiy fikrlashga va mustaqil ishlashga undashini
ko‘rsatgan.Shuningdek, O‘zbekiston ta’lim tizimida axborot texnologiyalarining
o‘qituvchilar tomonidan qo‘llanilishi bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar ham mavjud.
Xususan, F. T. Yuldasheva (2021) o‘zining ilmiy ishida, o‘qituvchilar uchun axborot
texnologiyalari bo‘yicha metodik ko‘rsatmalarni ishlab chiqish zarurligini, shu bilan
birga, o‘qituvchilarning texnologik kompetensiyasini oshirishni ta’kidlashga e’tibor
qaratgan.Umuman olganda, adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy axborot
texnologiyalaridan samarali foydalanish nafaqat o‘quvchilarning bilim olish
samaradorligini oshiradi, balki o‘qituvchining pedagogik faoliyatini ham yangilashga,
ta’lim jarayonini interaktiv va sifatli qilishga yordam beradi. Biroq, bu jarayonning
muvaffaqiyatli amalga oshirilishi uchun o‘qituvchining texnologik malakasi,
pedagogik yondashuvlari va o‘quvchilarga texnologik vositalarni taqdim etishdagi
samaradorligi muhim omillar sifatida qoladi.
Tadqiqotlar metodologiyasi
.Ushbu tadqiqotda pedagogik ta’lim jarayonida
zamonaviy axborot texnologiyalaridan samarali foydalanishni o‘rganish maqsadida
turli metodologik yondashuvlar va tadqiqot metodlari qo‘llanildi. Tadqiqotning asosiy
metodologik yo‘nalishlari sifatida nazariy tahlil, empirik tadqiqot, eksperiment va
statistik tahlil kabi metodlar tanlandi. Tadqiqotning birinchi bosqichida mavjud
adabiyotlar, ilmiy maqolalar va tadqiqotlar asosida nazariy tahlil olib borildi. Bu
bosqichda pedagogik ta’lim jarayonida axborot texnologiyalaridan foydalanishning
umumiy yondashuvlari, innovatsion metodlar va o‘qituvchilarning texnologik
kompetensiyasiga oid ilmiy manbalar o‘rganildi. So‘ngra empirik metodlar, jumladan,
so‘rovnomalar
va
intervyular
yordamida
o‘qituvchilarning
zamonaviy
texnologiyalarni qo‘llash malakasi va o‘quvchilarning bu texnologiyalarni dars
jarayonida qanday qabul qilishi tahlil qilindi. Bundan tashqari, eksperiment metodidan
foydalanilib, o‘qituvchilarning dars jarayonida axborot texnologiyalarini qo‘llash
ta’siri o‘rganildi. Eksperiment davomida ikki guruh tashkil etilib, bir guruh an’anaviy
uslubda, ikkinchi guruh esa zamonaviy texnologiyalar yordamida ta’lim oldi. Har bir
guruhning natijalari taqqoslanib, texnologiyalarning ta’lim samaradorligiga ta’siri
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
60
baholandi. Tadqiqot davomida olingan ma’lumotlar SPSS dasturi yordamida statistik
tahlil qilindi va o‘quvchilarning o‘qish samaradorligi hamda o‘qituvchilarning
texnologik kompetensiyasiga ta’siri aniqlandi. Bularning barchasi ta’lim jarayonida
axborot texnologiyalarining samarali qo‘llanilishining muhimligini ko‘rsatdi.
Natija
va
muhokama
.Tadqiqot
natijalari
zamonaviy
axborot
texnologiyalarining pedagogik ta’lim jarayonida samarali qo‘llanilishining
o‘quvchilarning bilim olishiga, ta’lim samaradorligiga va o‘qituvchilarning pedagogik
faoliyatiga qanday ta’sir qilayotganini ko‘rsatdi. Eksperiment va empirik tadqiqotlar
orqali olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, axborot texnologiyalaridan samarali
foydalanish o‘quvchilarning darslarga bo‘lgan qiziqishini oshiradi, ularning o‘z-o‘zini
baholash va mustaqil ishlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Interaktiv texnologiyalar
yordamida o‘quvchilarning fikrlash darajasi yuqorilashi va ijodiy yondashuvlari
kuchaygan. Shuningdek, o‘qituvchilarning texnologik kompetensiyasining oshishi
darslarning interaktivligini, samaradorligini va o‘quvchilarning motivatsiyasini
sezilarli darajada yaxshiladi.Eksperimentda an’anaviy uslublar bilan dars o‘tkazgan
guruh va zamonaviy texnologiyalarni qo‘llagan guruh o‘rtasidagi natijalar
taqqoslanganda, texnologiyalarni qo‘llagan guruhning natijalari ancha yuqori bo‘ldi.
Bu, o‘z navbatida, zamonaviy axborot texnologiyalarining ta’lim jarayonida ta’sirchan
vosita ekanligini tasdiqladi. O‘qituvchilar axborot texnologiyalaridan faqat
ma’lumotlarni taqdim etish uchun emas, balki o‘quvchilarning interaktiv ishtirokini
rag‘batlantirish, fikr almashish va o‘qish jarayonini samarali tashkil etish uchun
foydalanishlari kerakligini ko‘rsatdi.Tadqiqotning muhokamasi davomida, axborot
texnologiyalarining ta’lim jarayonida keng qo‘llanilishi o‘qituvchilarning pedagogik
yondashuvlarini yangilashni talab qilishi, ularning texnologik malakasini oshirish
zarurligini ta’kidlandi. Biroq, texnologiyalardan samarali foydalanish faqatgina
mavjud resurslar va moslashuvchan metodik yondashuvlarga asoslanib amalga
oshirilishi mumkin. O‘qituvchilarning texnologik malakalariga bo‘lgan ehtiyoj va
o‘quvchilarning dars jarayoniga bo‘lgan munosabatini o‘rganish ta’lim sifatini
yaxshilashning kalitidir. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, axborot
texnologiyalarining samarali qo‘llanishi o‘quvchilarda nafaqat bilimlarni
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
61
o‘zlashtirishni, balki ijodiy va tanqidiy fikrlashni ham rivojlantiradi.Shunday qilib,
zamonaviy axborot texnologiyalarini ta’lim jarayonida keng qo‘llash o‘qituvchining
metodik imkoniyatlarini kengaytiradi va o‘quvchilarning ta’lim sifatini oshirishga
katta hissa qo‘shadi. Biroq, bu jarayonning muvaffaqiyatli amalga oshirilishi uchun
o‘qituvchilarni doimiy ravishda texnologiyalarga moslashtirish va pedagogik
mahoratlarini oshirish zarur.
Xulosa va takliflar
.Tadqiqot natijalari pedagogik ta’lim jarayonida zamonaviy
axborot texnologiyalarining samarali qo‘llanilishining o‘quvchilarning bilim olishiga,
ta’lim samaradorligiga va o‘qituvchilarning pedagogik faoliyatiga qanday ta’sir
qilayotganini ko‘rsatdi. Axborot texnologiyalarining ta’lim jarayonida qo‘llanishi
o‘quvchilarda bilimlarni tez va samarali o‘zlashtirish, mustaqil fikrlashni rivojlantirish
va o‘qishga bo‘lgan qiziqishni oshirishga yordam beradi. Zamonaviy texnologiyalar
o‘quvchilarning darslarda faol ishtirok etishlarini ta’minlab, ularning motivatsiyasini
oshiradi va o‘qituvchilarni yangi pedagogik metodlarga moslashtiradi. Tadqiqot
davomida o‘qituvchilarning axborot texnologiyalarini o‘z faoliyatlariga muvaffaqiyatli
joriy etish uchun pedagogik mahoratini doimiy ravishda yangilab borishlari zarurligi
aniqlangan. Bundan tashqari, eksperiment natijalari shuni ko‘rsatdiki, zamonaviy
texnologiyalarni qo‘llagan guruh o‘quvchilari an’anaviy usulda o‘qigan guruhga
qaraganda yaxshiroq natijalarga erishganlar. Bu, axborot texnologiyalarining ta’lim
samaradorligini oshirishdagi ahamiyatini tasdiqlaydi.Taklif etilgan yo‘nalishlar
o‘qituvchilarning texnologik kompetensiyasini oshirish, ta’lim jarayonida interaktiv va
innovatsion metodlarni kengaytirish, shuningdek, o‘quvchilarning raqamli
ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan. O‘qituvchilarga axborot texnologiyalaridan
samarali foydalanishni o‘rgatish uchun maxsus kurslar va treninglar tashkil etilishi
kerak. Bundan tashqari, ta’lim muassasalarida texnologik infratuzilmani doimiy
ravishda yangilab borish va o‘quvchilarga interaktiv darslar taqdim etishni davom
ettirish zarur. Bu jarayon o‘quvchilarning bilim olish samaradorligini oshirish,
o‘qituvchilarni yanada samarali pedagogik faoliyatga rag‘batlantirishga yordam
beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
62
1.Raxmonov A. Sh. (2016).
Zamonaviy axborot texnologiyalarining ta’lim jarayoniga
ta’siri.
Tashkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti nashriyoti.
2.Mukhamadiev T. T. (2019).
Pedagogik ta’limda axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarining o‘rni.
Toshkent: O‘zbekiston ta’limi va fanini rivojlantirish
instituti.
3.Karimova S. A. (2020).
Zamonaviy axborot texnologiyalarining pedagogik
amaliyotda qo‘llanilishi.
Toshkent: Ta’lim va Innovatsiya nashriyoti.
4.Yuldasheva F. T. (2021).
O‘qituvchilar uchun axborot texnologiyalari metodikasini
rivojlantirish.
Tashkent: O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim Vazirligi.
5.Ismoilova M. A. (2018).
Interaktiv metodlar va axborot texnologiyalarining o‘quv
jarayoniga ta’siri.
Journal of Modern Education Technology, 3(2), 45-52.
6.Gulyamov J. T., & Nematov B. H. (2022).
Pedagogik innovatsiyalar va axborot
texnologiyalarining integratsiyasi.
Samarqand: Samarqand Davlat Universiteti
nashriyoti.
7.Andreeva I. V. (2017).
Pedagogicheskie tekhnologii i metodiki obucheniya s
ispol'zovaniem sovremennykh informatsionnykh tekhnologiy.
Moscow: Nauka.
8.Shukurov A. H. (2019).
Zamonaviy ta’lim texnologiyalarining pedagogik
jarayonlarga ta’siri.
Pedagogika va psixologiya fanlari, 4(3), 67-72.
9.Valiyev N. T. (2020).
O‘quvchilarning axborot texnologiyalaridan foydalanish
darajasi va samaradorligini o‘lchash.
Journal of Educational Technologies, 6(1), 88-
95.
