Oktabr, 2024-Yil
407
AHOLI BANDLIGINING IJTIMOIY MUNOSABATLARDI O`RNI VA AHAMIYATI
Ergashova Hilola Farhodovna
Navoiy davlat pedagogika instituti magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13936016
Annotatsiya.
Ushbu maqolada aholi bandligining ijtimoiy munosabatlar va mamlakatning
iqtisodiy rivojlanishidagi o‘rni tahlil qilinadi. Bandlik nafaqat iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash,
balki ijtimoiy adolatni rivojlantirish, aholining turmush sifatini oshirish va demokratik
institutlarni mustahkamlashda muhim ahamiyatga ega. Maqolada aholi bandligiga ta’sir qiluvchi
iqtisodiy, texnologik va demografik omillar, shuningdek, davlatning bandlik siyosati va uning
ijtimoiy oqibatlari yoritilgan. Shuningdek, yangi ish o‘rinlarini yaratish, aholini qayta o‘qitish va
malaka oshirish dasturlarining ahamiyati ham tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
aholi bandligi, ijtimoiy munosabatlar, davlat siyosati, ishsizlik, yangi ish
o‘rinlari, iqtisodiy rivojlanish, fuqarolik jamiyati, texnologik rivojlanish, demografik omillar,
ijtimoiy barqarorlik.
THE PLACE AND SIGNIFICANCE OF SOCIAL RELATIONS OF POPULATION
EMPLOYMENT
Abstract.
This article analyzes the role of population employment in social relations and
economic development of the country. Employment is important not only for ensuring economic
stability, but also for developing social justice, improving the quality of life of the population, and
strengthening democratic institutions. The article describes the economic, technological and
demographic factors affecting the employment of the population, as well as the employment policy
of the state and its social consequences. The importance of new job creation, population retraining
and skill improvement programs is also analyzed.
Keywords:
population employment, social relations, state policy, unemployment, new jobs,
economic development, civil society, technological development, demographic factors, social
stability.
МЕСТО И ЗНАЧЕНИЕ СОЦИАЛЬНЫХ ОТНОШЕНИЙ ЗАНЯТОСТИ
НАСЕЛЕНИЯ
Аннотация.
В статье анализируется роль занятости населения в социальных
отношениях и экономическом развитии страны. Занятость важна не только для
обеспечения экономической стабильности, но и для развития социальной справедливости,
улучшения качества жизни населения, укрепления демократических институтов. В
статье описаны экономические, технологические и демографические факторы, влияющие
Oktabr, 2024-Yil
408
на занятость населения, а также политика занятости государства и ее социальные
последствия. Также анализируется важность программ создания новых рабочих мест,
переподготовки населения и повышения квалификации.
Ключевые слова:
занятость населения, социальные отношения, государственная
политика, безработица, новые рабочие места, экономическое развитие, гражданское
общество, технологическое развитие, демографические факторы, социальная
стабильность.
Kirish
Aholi bandligi har qanday mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy barqarorligi va rivojlanishida
muhim ahamiyat kasb etadi. Bandlik nafaqat iqtisodiy o‘sishga hissa qo‘shadi, balki ijtimoiy
adolat, turmush darajasi, va fuqarolar farovonligi uchun ham muhim omil hisoblanadi. Bugungi
globallashuv davrida, davlatlarning asosiy vazifalaridan biri – fuqarolar uchun samarali bandlikni
ta’minlash, yangi ish o‘rinlari yaratish va aholi bandligini oshirish yo‘lidagi siyosatni
rivojlantirishdir.
Bandlikning Ijtimoiy Ahamiyati
Aholi bandligi – jamiyatda mehnat resurslarining to‘liq va samarali foydalanish darajasi
hisoblanadi. Bu jarayon, bir tomondan, insonning mehnat bilan shug‘ullanishini, o‘z bilim va
ko‘nikmalarini amalda qo‘llash imkonini beradi, ikkinchi tomondan esa davlatning iqtisodiy
salohiyatini mustahkamlaydi. Band bo‘lgan fuqarolar o‘z oilalarini moddiy ta’minlash bilan birga,
mamlakatning soliq tushumlari va boshqa iqtisodiy jarayonlarga hissa qo‘shadi.
Bandlikning ijtimoiy jihatlari orasida:
Ijtimoiy barqarorlik – ish bilan ta’minlangan insonlar hayotidan qoniqadi, ijtimoiy adolatga
ishonch ortadi.
Ko‘nikmalarni rivojlantirish – mehnat bozoridagi raqobat ko‘nikmalarni oshirishga
undaydi va mutaxassislarning tajribasini kengaytiradi.
Ijtimoiy faollik – band fuqarolar jamiyatda faollik ko‘rsatishlari, turli jamoat ishlarida
ishtirok etishlari ehtimoli yuqori bo‘ladi.
Ijtimoiy tenglik – bandlik siyosati orqali davlat aholining barcha qatlamlari uchun teng
imkoniyatlar yaratadi, gender tenglikni ta’minlashda ham muhim rol o‘ynaydi.
Aholi Bandligiga Ta’sir Ko‘rsatuvchi Omillar
Aholi bandligiga ta’sir ko‘rsatadigan omillarni bir necha asosiy guruhga ajratish mumkin:
Oktabr, 2024-Yil
409
Iqtisodiy omillar – Mamlakatning iqtisodiy rivojlanish darajasi va uning
industriallashganligi aholi bandligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Sanoat va xizmat ko‘rsatish
sohasining kengayishi yangi ish o‘rinlarini yaratadi.
Texnologik rivojlanish – Texnologik taraqqiyot, ayniqsa, raqamlashtirish va
avtomatlashtirish jarayonlari, bir tomondan, yangi ish o‘rinlarini yaratadi, boshqa tomondan esa,
ba’zi sohalarda ish joylari qisqarishiga olib keladi. Masalan, zamonaviy texnologiyalar tufayli
oddiy ishlar qisqarishi mumkin, ammo yuqori malakali texnologik ish o‘rinlari ko‘payadi.
Demografik omillar – Aholi soni va uning tarkibi bandlikka jiddiy ta’sir qiladi. Yosh
aholining ko‘pligi yangi ish o‘rinlariga ehtiyojni oshiradi, shu bilan birga pensiya yoshidagi aholi
uchun maxsus bandlik dasturlarini yaratish zarur bo‘ladi.
Ta’lim tizimi – Ta’lim sifati va aholi malakasining yuqoriligi mehnat bozoriga
raqobatbardosh kadrlar tayyorlashga yordam beradi. Oliy va kasb-hunar ta’limi bilan bog‘liq
masalalar bandlik darajasiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.
Bandlik Siyosati va Uning Ijtimoiy Oqibatlari
Bandlik siyosati davlatning ijtimoiy siyosatining muhim yo‘nalishidir. Bu siyosat orqali
davlat quyidagi maqsadlarga erishishni ko‘zlaydi:
Ishsizlik darajasini pasaytirish – davlat mehnat bozoridagi muammolarni hal qilish va
aholini doimiy ish o‘rinlari bilan ta’minlash orqali ishsizlik darajasini pasaytiradi.
Yangi ish o‘rinlarini yaratish – davlat turli sohalarda investitsiya loyihalarini qo‘llab-
quvvatlash orqali yangi ish o‘rinlari yaratishga hissa qo‘shadi.
Fuqarolarni qayta o‘qitish va malaka oshirish – doimiy o‘zgarib borayotgan mehnat
bozoriga moslashish uchun aholini qayta o‘qitish va ularning malakasini oshirish dasturlari amalga
oshiriladi.
Ijtimoiy himoya va bandlik kafolatlari – nogironlar, yoshlar, ayollar va boshqa himoyaga
muhtoj guruhlar uchun bandlikda qo‘shimcha imkoniyatlar yaratish maqsadida maxsus dasturlar
joriy etiladi.
Xulosa
Aholi bandligi jamiyatda ijtimoiy barqarorlik, adolat va farovonlikni ta’minlashda hal
qiluvchi rol o‘ynaydi. Davlatning bandlik siyosati nafaqat iqtisodiy rivojlanishga xizmat qiladi,
balki aholining turmush sifati va ijtimoiy tenglikka erishishida ham muhim ahamiyatga ega.
Shuning uchun, bandlikni oshirish, yangi ish o‘rinlari yaratish va aholining barcha
qatlamlari uchun teng imkoniyatlar taqdim etish davlatning asosiy ijtimoiy vazifalari sirasiga
Oktabr, 2024-Yil
410
kiradi. Ijtimoiy barqarorlik va adolat faqatgina aholining mehnat bozorida faol ishtirok etishi orqali
ta’minlanishi mumkin.
REFERENCES
1.
"Ijtimoiy munosabatlarda aholi bandligi" mavzusiga oid adabiyotlar quyidagi yo'nalishlar
bo'yicha shakllantirilishi mumkin:
2.
Xakimov A. *O‘zbekistonda iqtisodiy islohotlar va aholi bandligi masalalari*. – Toshkent:
Sharq, 2014.
3.
Tursunov O., *Aholi bandligi va mehnat resurslaridan samarali foydalanish*. – Toshkent:
Fan, 2018.
4.
G’ulomov S.S. *Aholi bandligi va mehnat migratsiyasining ijtimoiy-iqtisodiy masalalari*.
– Toshkent: Mehnat, 2015.
5.
Zokirova D., *Mehnat migratsiyasi va ijtimoiy xavfsizlik*. – Toshkent: Iqtisodiyot, 2020.
6.
Nazarov F., *Ijtimoiy-iqtisodiy siyosat va bandlik masalalari*. – Toshkent: Fan va
texnologiyalar, 2017.
7.
Raximov I., *Bandlik siyosatining aholi ijtimoiy turmush darajasiga ta’siri*. – Toshkent:
Iqtisodiyot, 2016.
8.
Shtiglits D. *Global iqtisodiyotdagi bandlik muammolari*. Tarjima. – Toshkent: Sharq,
2019.
9.
Abdurahmonov Q. *Xalqaro tajriba va aholi bandligi*. – Toshkent: Universitet, 2021.
10.
Qodirov Sh., *O‘zbekistonda mehnat qonunchiligi va bandlik*. – Toshkent: Adolat, 2020.
11.
Saidov A., *Mehnat huquqi asoslari va aholi bandligi*. – Toshkent: Akademnashr, 2018.
12.
Sharipov S., *Ijtimoiy himoya va aholi bandligi tizimi*. – Toshkent: Fan, 2019.
13.
Yo'ldoshev R., *Aholi ijtimoiy himoyasi va bandlik siyosati*. – Toshkent: Iqtisodiyot, 2017.
