ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
693
QOSIQSHINIŃ NÁPES ALIW JOLLARINDA SILEKEY PERDELERDIŃ RÓLI
Altınay Bekpolatova
Ózbekistan Mámleketlik kókem-óner hám mádeniyat institutı Nókis filyalı.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13986804
Anotatsiya. Bul maqalada qosıqshınıń nápes alıw jollarında silekey perdelerdiń róli, dawıs
apparatınıń salamatlıǵı, nápes alıwdı qalay shınıqtırıw kerekligi haqqında sóz etilgen.
Gilt sózler: dawıs apparatı, qosıqshı, nápes alıw, traxeya , bronxı.
THE ROLE OF THE LEFT DIAPHRAGM IN THE RESPIRATORY TRACT OF THE
SINGER
Abstract. This article discusses the role of the left eardrums in the singer's breathing, the
weight of the sound apparatus, and how to practice breathing.
Key words: vocal apparatus, larynx, breathing, trachea, bronchus.
РОЛЬ ЛЕВОЙ ДИАФРАГМЫ В ДЫХАТЕЛЬНЫХ ПУТЯХ ПЕВЦА
Аннотация. В данной статье рассматривается роль левой барабанной перепонки
в дыхании певца, вес звукового аппарата и способы тренировки дыхания.
Ключевые слова: голосовой аппарат, гортань, дыхание, трахея, бронхи.
Dawıs apparatınıń salamatlıǵı ushın, insannıń barlıq nápes alıw jolında turatuǵın silekey
perdelerdi kútiw úlken áhmiyetke iye. Dawıstıń turaqlı, jaqsı dawıstıń shıǵarıwı dawıs apparatında,
silekey perdeler normada hóllengende júz beredi. Qurǵaqlıq, sonıń menen birge, silekey qabattıń
hádden zıyat ajıralıwı, ádette dawısqa unamsız tásir etedi.
Geyde oqıwshı murınnıń tınımsız aǵıwı - murın jutqınshaǵı, erin yamasa jutqınshaq,
traxeya yamasa bronxınıń tırnaw ayrıqshalıǵı menen baylanıslı. Sonı da aytıw kerek, bunday
múnásábet nátiyjesinde dawıs apparatı álbette zıyanlanadı hám dawıstıń rawajlanıwı júdá qıyın
boladı. Silekey perdelerdiń awhalı, dawıstıń qáliplesiwin baqlawda paydalanatuǵın ishki qosıq
sezimlerine kúshli tásir etedi. Silekeydiń uzak waqıt ajıralıp júriwi oqıwshınıń keypiyatına keri
tásirin tiygizedi hám oqıwshıǵa kúshli tásir etedi. Bul, kútilmegende, grip infekciyasın yamasa
tımawdan keyin, nápes alıw jollarıniń silekey qabatınıń isiwi menen birge, oqıwshı kóbinese tuwrı
qosıq aytıw sezimlerin joǵaltadı, hám olardı tez arada tikley almaydı.
Qadaǵalamay isiw procesi menen qosıq aytıwdan baslap, ol saw jaǵdayda bolǵan
sezimlerdi tabıwǵa umtıladı. Sol sebepli, dawıstıń texnikalıq tárepten jaqsı rawajlanbaǵan, kem
rawajlanǵan qosıqshılar ushın shınıǵıwlardı dawam ettiriwden aldın, dawıs apparatınıń sawlıǵın
tolıq qayta tiklewdi kútiw jaqsılaw bolıp tabıladı.
Murınnıń tınımsız aǵıwı murın jutqınshaǵı hám jutqınshaqtı mudamı tırnaw arqalı keltirip
shıǵaradı, bul jerde suyıqlıq aǵadı. Bul silekey qabattı hár qanday temperatura hám basqa
tásirsheńlerdi sezgish etedi.
Joqarı nápes alıw jollarıniń silekey perdelerinde olardıń maydanında mikroskopik siliya
bolıp, olar jımbırlap, bóz tárepinen shıǵarılatuǵın silekey qabattı jutqınshaq limfa sheńberiniń
qaptal tárepine aydap shıǵaradı. Bul jerde ol jutıladı yamasa alıp taslanadı. Tap sol bronxlardan
silekey perdeni traxeyaǵa júrgizetuǵın jerge jayadı, jóteledi, bul ásirese azanda bilinedi. Ízǵar
(normal) isleytuǵın (murınnıń silekey qabatı hawanı pataslamaydı hám námleydi, onı shań hám
mikro organizmlerden tazalaydı).
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
694
Isiw menen, silekey perdelerdiń iskerligi buzıladı. Silekey perdeler qızaradı, isedi hám
dáslep taza shılımshıqtı ajıratıp turadı, sonnan keyin olar qalıń, irińli xarakterge iye boladı. Isiw
joǵalǵanda, bólinip shıqqan suyıqlıqtıń quyılıwı kemirek boladı hám kóbinese qurıydı, qabıq
payda etedi. Isiwden keyin qurǵaqlıq mudamı bilinedi, sebebi silekey bezdiń jumısı toqtay
baslaydı. Tek áste-ásten olar normal islewdi baslaydı.
Eger oqıwshıda silekey perdelerdiń isiwi yamasa olardıń qaldıq tásiri bolsa, yaǵnıy bul
membranalar normal qarsılıqqa iye bolmasa, ol hawa arqalı tarqalatuǵın hár qıylı juqpalı
keselliklerge ańsat ǵana beyim boladı. Bunday oqıwshılarda grip yamasa gúzli báhár tımaw sıyaqlı
kesellikler ańsat ǵana ushıraydı. Bunday kesellikler qosıqshını ádettegi jumıs jaǵdayınan shıǵarıp
jiberedi. Silekey qabatlardaǵı, dawıs apparatındaǵı isiw sharayatların demde saplastırıw, olardıń
tákirarlanıwınıń aldın alıw kerek. Ápiwayı isleytuǵın silekey perdeler tımaw hám gripp
infekciyasına qarsı turıwǵa járdem beredi. Sol sebepli oqıtıwshı silekey kesellikleri bolǵan
studentlerdi tezlik penen shıpakerge jiberip, oqıwshınıń dawıs apparatın normal tártipte bolıwın
támiyinlewi kerek.
Silekey perdeler hár qıylı unamsız faktorlarǵa salıstırǵanda kóbirek shıdamlı bolıwı ushın
arnawlı bir gigiena qaǵıydalarına ámel qılıw kerek. Birinshiden, awız arqalı nápes alıwdan
saqlanıw, mudamı murın arqalı múmkinshiligi barınsha nápes alıwıńız kerek. Ápiwayı nápes alıw
nápes alıw jolların shań hám murınǵa túsetuǵın infekciyalardan qorǵaydı. Murınnan alınǵan dem
penen hawa ısınadı hám námlenedi. Biz joqarıda aytıp ótkenimizdey, eger muzıka fazanıń dúzilisi
pauza hám tınısh nápes alıwdıń basqa múmkinshiliklerinen paydalansa, qosıq aytqanda murın
arqalı nápes alıwǵa háreket etiwimiz. Biraq, siz tez-tez murın hám awız arqalı dem alamız, sebebi
qısqa waqıt ishinde siz kóp hawa alıwıńız shárt.
Eger qosıqshı ilajı bolsa, qurǵaq hám shańlı xanada kemirek bolıwı kerek, bul silekey
qabatlardı qurıtadı hám isiwdi keltirip shıǵarıwı múmkin. Bul kóbinese saxnada qosıq aytqanda
gúzetiledi, ol jerde hawa shań hám tush penen bezetilgen boyawlar menen pataslanıwı múmkin.
Bunday jaǵdaylarda, ásirese, murınnıń nápes alıwına itibar beriw kerek. Kóbinese
qosıqshınıń qurǵaq silekey perdeleri puw menen ısılatuǵın jańa xanaǵa ótiw waqtıda payda boladı.
Hádden zıyat hawa qurǵaqlıǵı dawısqa zıyan jetkiziwi múmkin. Bunday jaǵdaylarda hawa
ıǵallıǵın arnawlı túrde uslap turatuǵın qurılmalardan, áspablardan yamasa suw menen ısıtatuǵın
radiatorlardan paydalansa boladı.
Borjomi túrindegi gidroksidi suwı menen awız, murın jutqınshaǵın úzliksiz túrde juwıp
turıw paydalı boladı. Bul suw silekey qabattı jaqsı juwadı, hám silekey perdelerdiń normal
islewine úles qosadı.
Dawıs apparatınıń normal islewi ushın, tańlayda jaylasqan qalqansıman bez úlken
áhmiyetke iye. Eger qalqansıman bezde irińli náycheler bolsa, yamasa isik bolsa, tezlik penen
foniatr vrach penen baylanısıwıńız shárt. Qalqansıman bezdiń kóleminiń úlkenligi onı alıp
taslawdı zárúr ekenligin kórsetpeydi. Tek pútkil isiwdi keltirip shıǵaratuǵın qalqansıman bezdi
pútkil denege tásir etetuǵın hám hátte terapev emleniwdiń barlıq qurallarınan paydalanǵanda alıp
taslaw kerek. Mudamı kúsheyip baratuǵın tonzillit (qalqansıman bezdiń isiwi) oqıtıwshınıń
dıqqatın tartadı. Bunday oqıwshı isiw procesin saplastırıw ushın emleniwge májbúr bolıwı kerek.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
695
Tonzillit dawıs apparatına kúshli tásir etedi, qosıq aytıw qábiletiniń normal rawajlanıwına
irkinish beredi. Tonzillitti alıp taslaw tek kerekli kórsetpeler menen, eger qosıqshıda bolsa júdá
tájiriybeli xirurgtiń qolı menen ámelge asırılıwı kerek.
Qalqansıman bezdi alıp taslaw texnikalıq tárepten tuwrı islewi, mısalı, jumsaq tańlay
bulshıq etlerine tásir etpese, hám awırıw operaciyadan keyin úshinshi yamasa tórtinshi kúnnen
baslap jumsaq tańlaydı qısıp shıǵaratuǵın ses shıǵarmaǵan halda sóylew hám qosıq aytıwdı
baslasa, kórip shıǵılıwı múmkin. Bunday halda, dawıstıń funkciyası hesh qashan qıynalmaydı.
Qosıqshıdaǵı qalqansıman bezdi alıp taslaw máselesin tek tájiriybeli "foniatr" vrach
sheshiwi kerek.
Nápes alıwdı qalay shınıqtırıw kerek.
Basqa proceslneer sıyaqlı nápes alıw aktoiv arnawlı shınıǵıwlar menen shınıqtırıladı.
Olardı tórt gruppaǵa bóliw kerek.
- kókirek hám kursaq nápes alıwı menen birgeliktegi tereń nápes alıw;
- irkilip-irkilip hám tezletilgen ritmli nápes alıw;
- demdi iyterip shıǵarıw túrindegi kúshli nápes alıw («ha!» sesti menen)
- bir tanaw arkalı nápes alıw.
Ayırım jaǵdaydlarda tereń nápes alıwdıń sońında qısqa waqıtqa nápes alıwdı irkip turıw
maqsetke muwapıq boladı. Nápes alıw gimnastikası kópshilik keselliklerdiń, ásirese ókpe hám
júrek keselliklerin emlewdiń kúshli quralı bolıp tabıladı. Tereń dem alǵanda júrekke jumsaq
massaj islegendey boladı. Bull onıń jumısına jaqsı tásir etedi.
Nápes alıwdıń ustaları.
Qosıqshılar, úrlewshi muzıkalıq instrumentlerdi shertetuǵın
sázendeler, sportshılar hám yoglar nápes alıwdıń jolların jaqsı biledi. Nápes alıwdı jaqsı biliw
kókirek kletkasınıń nápes alıw bulshıq etleriniń hám diagframmanıń múmkinshiliklerinen tolıq
paydalanıwdan ibarat. Qosıqshınıń densawlıǵı hám ómiriniń uzaqlılıǵı durıs nápes alıwǵa
baylanıslı. Nápes alıwdı shınıqtırıwdıń kóplegen usılları bar. Ásirese nápes alıwdı shınıqtırıw
ushın kóplegen ámeliy keńeslerdi yoglar islep shıqtı.
Nápes alıw waqtın shólkemlestiriw.
Jıl dawamında jaqsı kórsetkishlerdi saqlawda
studentler arasında jazǵı dem alıs hám qısqı dem alıs waqıtları zárúrli rol oynaydı. Bul waqıtta siz
qosıq hám muzıkadan pútkilley waz keshiwińiz kerek. Tabılǵan zat joǵaladı dep oylawdıń hájeti
joq, eger ol úyrenilgen bolsa, umıtıwı múmkin. Bulardıń barlıǵı dem alıstan keyin sistemalı jumıs
baslanǵanında háptede kóp bolmaǵan halda demde tiklenedi.
Biraq qanday ishki energiya menen, jańa dóretiwshilik jobalar menen, jaqsı dem alǵan
student oqıwǵa kirisedi. Dem alıstan keyin, qosıq aytpastan, qosıqshınıń dawısı mudamı ájayıp
bolıp shıǵadı. Eger jumısqa ótiw áste-aqırınlıq penen bolsa, hám student birinshi yamasa ekinshi
kúni tapsırmanı hádden zıyat kóp islemese, bul áwmetti ańsat ǵana student iyelegen boladı.
REFERENCES
1.
N. I. Qoziyev “Xor dirijyorligi xrestomatiyasi” III qism, Т.: “ó‘qituvchi”, 1977.
2.
ÓRXTVRTM “Ó‘zbekiston-Vatanim Manim”, 2-kitob Т.: “Mehnat”, 1997.
3.
O’zbekiston Respublikasining «Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. “Xalq so’zi”,1997, 30
sentabr.
4.
R. G‘. Qodirov. “Boshlang‘ich maktabdako‘p ovozli kuylash”. Т.:“0 ‘qituvchi”, 1997.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
696
5.
Yusupbaevna Z. T. Integrative approach to the system of higher education of foreign
countries, economically developed in the Republic of Uzbekistan //Eurasian Journal of
Learning and Academic Teaching. – 2021. – Т. 1. – №. 1. – С. 82-87.
6.
Turumbetova Z. PROBLEM OF PERIODIZATION IN DEVELOPMENTAL
PSYCHOLOGY //Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal. – 2023. – Т.
4. – №. 6. – С. 323-330.
7.
Turumbetova Z., Dauletmuratova K. PEDAGOGIKAL PSYCHOLOGIKAL FEATURES
OF THE INFLUENCE ON THE BEHAVIOR OF PRESCHOOL CHILDREN //Modern
Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 1. – С. 848-854.
8.
Dinara A., Zamira T. MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING XULQ
ATVORIGA IJTIMOIY MUXITNING TASIRI. – 2024.
