Noyabr, 2024-Yil
55
SUN’IY INTELLEKTNI HUQUQIY TARTIBGA SOLISH: MUAMMO VA
YECHIMLAR.
Xaydarova M.O.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14051930
Annotatsiya.
Ushbu maqolada sun’iy intellekt haqida umumiy tushuncha, uni tartibga
solishga oid mavjud normativ-huquqiy hujjatlar, shuningdek sohadagi muammo va yechimlar
haqida so‘z boradi.
Kalit so‘zlar:
sun’iy intellekt, kognitiv funksiya, neyrotarmoqlar, Big Data.
LEGAL REGULATION OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE: PROBLEMS AND
SOLUTIONS.
Abstract.
This article discusses the general understanding of artificial intelligence, the
existing regulatory legal documents related to its regulation, as well as problems and solutions in
the field.
Keywords:
artificial intelligence, cognitive function, neural networks, Big Data.
ПРАВОВОЕ РЕГУЛИРОВАНИЕ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА:
ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ.
Аннотация.
В данной статье рассматриваются общая концепция искусственного
интеллекта, существующие нормативно-правовые документы, связанные с его
регулированием, а также проблемы и пути решения в этой области.
Ключевые слова:
искусственный интеллект, когнитивная функция, нейронные
сети, большие данные.
So‘nggi yillarda insonga xos harakatlarni turli xil dasturlar asosida bajarish, ijodiy fikrlash
qobiliyatiga ega ilm-fan texnologiyalari shiddat bilan rivojlanmoqda. Shunday texnologiyalardan
biri hisoblanmish sun’iy intellekt yutuqlari bugungi kunga kelib har bir inson kundalik hayotiga
kirib ulgurdi.
Sun’iy intellekt – bu insonning kognitiv funksiyalarini taqlid qilish (shu jumladan, o‘z-
o‘zini o‘rganish va oldindan belgilangan algoritmsiz yechimlarni topish) va hech bo‘lmaganda
inson intellektual faoliyati natijalari bilan taqqoslanadigan aniq vazifalarni bajarishda natijalarga
erishish imkonini beruvchi texnologik yechimlar to‘plami [1].
Sun’iy intellekt o‘ta murakkab hodisa bo‘lib, jahon miqyosida ilmiy-texnika
taraqqiyotining tez sur’atlar bilan rivojlanib borayotgan yo‘nalishidir.
Noyabr, 2024-Yil
56
Davlatlar bu sohada raqobatlashadilar va ularning yaqin kelajak dunyosidagi o‘rni
erishilgan natijalar tezligi va sifatiga bog‘liq [2]. Uzoq muddatli ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish
prognozlariga ko‘ra, sun’iy intellekt texnologiyalari yetarli darajada rivojlanmagan va
qo‘llanilmagan taqdirda, mamlakatning ilmiy-texnikaviy rivojlanishi sekinlashadi, bu esa
keyinchalik uning iqtisodiy va texnologik jihatdan boshqa mamlakatlardan orqada qolishiga olib
keladi.
Ayni chog‘da O‘zbekistonda sun’iy intellekt yutuqlaridan samarali foydalanish bilan bir
qatorda, fuqarolarimizning huquq va erkinliklarini ta’minlash maqsadida undan foydalanish
chegaralarini belgilash uchun sohaning huquqiy asoslarini yaratish zarurati mavjud. Hozirga qadar
mamlakatimizda sun’iy intellekt sohasidagi munosabatlar 5 ta tarqoq holdagi normativ-huquqiy
hujjatlar bilan tartibga solinmoqda [3]. Ushbu hujjatlar bilan sun’iy intellekt texnologiyalari
sog‘liqni saqlash, ta’lim, iqtisodiyot, ijtimoiy va davlat boshqaruvi kabi sohalarga tatbiq etilishi
belgilangan.
2021-yilda O‘zbekiston Respublikasi prezidentining alohida qarori qabul qilinishi ushbu
sohadagi ishlarni bir tizimga solish va tashkillashtirish imkonini berdi. Jumladan, “Sun’iy
intellektga tayyorlik indeksida O‘zbekiston Respublikasi o‘rnini yaxshilash bo‘yicha chora-
tadbirlar dasturi” tasdiqlandi. Unda iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy sohada, davlat boshqaruvi
tizimida sun’iy intellekt texnologiyalarini ishlab chiqish va ulardan foydalanish, qishloq xo‘jaligi,
energetika, sog‘liqni saqlash, elektron hukumat sohalariga mazkur texnologiyalarni joriy etishga
alohida e’tibor qaratilgan.
Neyrotarmoqlar, ulkan ma’lumotlar (Big Data), sun’iy intellekt imkoniyatlari davlat
tizimlarida ham bosqichma-bosqich joriy qilina boshlandi. Ular orasida ko‘lami jihatidan butun
mamlakatni qamrab olgan MyID tizimini aytib o‘tish mumkin. MyID birinchi navbatda shaxsni
biometrik identifikatsiyalash imkonini beradi va natijada jarayonga ketadigan vaqtni 1 soniyaga
tushiradi, hujjatlarni tekshirish butkul avtomatlashadi [4].
Biroq, O‘zbekistonda sun’iy intellekt sohasini tartibga solishda qator kamchiliklar mavjud.
Jumladan, sun’iy intellektga oid qonunchilik bazasi sust holatda bo‘lib, ular sun’iy intellekt
bilan bog‘liq alohida munosabatlarni tartibga solmoqda va sohadagi munosabatlarni to‘liq qamrab
olish imkoniyatini bermayapti.
Shuningdek, Mamlakatimizda sun’iy intellekt shiddat bilan rivojlanib borib, unga talab
ortayotganiga qaramasdan, sohadagi yagona davlat siyosati, maxsus vakolatli davlat organ
faoliyati, sun’iy intellekt texnologiyalariga nisbatan davlat standartlari va ularni qo‘llash mumkin
bo‘lgan sohalar yagona qonun hujjati doirasida tartibga solinmagan.
Noyabr, 2024-Yil
57
Qonunchilikda sun’iy intellekt texnologiyalarini qo‘llash natijasida yuzaga kelgan
huquqbuzarlik holatlari uchun javobgarlik belgilanmagan. Bu esa, sun’iy intellekt
texnologiyalaridan foydalanishda qanday holatlar huquqbuzarlik hisoblanishi va mazkur
huquqbuzarlik holatlari sodir etilganda, asl huquqbuzarni aniqlash va uni javobgarlikka tortish
imkonini bermaydi.
Yuqoridagilardan kelib chiqqan holda, milliy qonunchiligimizdagi ushbu bo‘shliqlarni
to‘ldirish maqsadida sohani tartibga soluvchi maxsus qonun ishlab chiqish maqsadga muvofiq.
Bunda quyidagi qator masalalarga e’tibor qaratish zarur bo‘ladi:
- “sun’iy intellekt” o‘zi nimaligini aniq ta’rifini berish va undan kelib chiqib sun’iy intellekt
tomonidan sodir etilgan huquqbuzarlik yoki jinoiy harakatlar uchun tegishli javobgarlikni
belgilash. Shuningdek, sun’iy intellekt tomonidan qilingan xato va zarar uchun javobgarni
aniqlash, shu jumladan moddiy javobgarni;
- maxfiylik va shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish. Sun’iy intellekt qanday ma’lumotlarni
to‘plashi, saqlashi, qayta ishlashi, tarqatishi mumkinligini aniq belgilab qo‘yish. Himoyaga muhtoj
ma’lumotlarni qanday himoya qilish zarur?
- axloqiy normalar. Sun’iy intellektni rivojlantirish va undan foydalanishda qanday axloqiy
tamoyillar ustunlik qilishi kerak?
- barcha sohalarda, shu jumladan tibbiyot, moliya, transport va boshqa sohalarda sun’iy
intellektdan foydalanishni tartibga solish masalasi;
- intellektual mulk huquqlari. Sun’iy intellektdan foydalanish sohasidagi munosabatlarda
yuzaga keladigan intellektual mulk huquqlari qanday ta’minlanadi va boshqalar.
REFERENCES
1.
I.A. Filipova, “Sun'iy intellektni huquqiy tartibga solish”, Samarqand 2022, 179 b.
2.
Абышко А.О., Сабиров Г.С. Искусственный интеллект и произведения машинного
творчества: применимость опыта стран общего права к российскому регулированию
// Патенты и лицензии. Интеллектуальные права. 2021. № 12. С. 60–72.
https://parliament.gov.uz/news/suniy-intellekt-tizimidan-foydalanishning-huquqiy-asoslari-
https://parl.uz/oz/articles/society/sun_iy_intellek_sohasining_huquqiy_asoslar_xalqaro_dar
Noyabr, 2024-Yil
58
5.
Алексеев Н.В. Искусственный интеллект и роботизация: правовые проблемы
интеллектуальной собственности // Право интеллектуальной собственности. 2019. №
3. С. 42–46.
6.
Андреев В.К. Приобретение и осуществление прав юридического лица с
использованием искусственного интеллекта // Предпринимательское право. 2021. №
4. С. 11–17.
