ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
507
O’ZBEKISTONNING JAHON SIYOSIY MAYDONIDA TUTGAN O’RNI VA RO’LI
Hilolova Barno Ahmadjon qizi
Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti,
“Siyosatshunislik” yo’nalishi talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14225998
Annotatsiya.
Ushbu maqola O’zbekiston Respublikasining eng yangi davrda Markaziy
Osiyodagi siyosiy jarayonlardagi ro’li, hozir va kelajakdagi amalga oshirilayotgan va
rejalashtirilayotgan siyosiy jarayonlari, rejalari, shuningdek, butun jahondagi rivojlangan
mamlakatlar bilan o’rnatgan aloqalari haqida yozilgan.
Kalit so’zlar:
hamkorlik, integratsiy, infratuzilma, xalqaro bag’rikenglik.
THE PLACE AND ROLE OF UZBEKISTAN IN THE WORLD POLITICAL AREA
Abstract.
This article is about the political position of the Republic of Uzbekistan in Central
Asia in the newest period and the political processes of the Republic in political processes, the
current and future implementation and planning, as well as the contacts it has established with
developed countries around the world.
Keywords:
cooperation, integration, infrastructure, international tolerance.
МЕСТО И РОЛЬ УЗБЕКИСТАНА В МИРОВОЙ ПОЛИТИЧЕСКОЙ
ПРОСТРАНСТВЕ
Аннотация.
В этой статье рассказывается о политическом положении
Республики Узбекистан в Центральной Азии в новейшее время и ее роли в политических
процессах, текущих и планируемых политических процессах в настоящее время и в
будущем, а также о связях, которые она установила со своими развитыми странами по
всему миру.
Ключевые слова:
сотрудничество, интеграция, инфраструктура, международная
терпимость
KIRISH: O'zbekiston mustaqillikka erishgandan so'ng tashqi siyosatining asosiy maqsadi
uning prezidentlik, avtoritar tuzumi uchun ichki barqarorlikni saqlashdan iborat bo'ldi.
Bir muncha vaqtdan beri e'tirof etilgan ushbu maqsadni amalga oshirishda tashqi
ishtirokchilarning nomaqbul aralashuvi yoki bosimining oldini olish muhim ro’l o’ynadi.
Markaziy Osiyoning yetakchi davlatlaridan biri bo'lgan O'zbekiston sobiq Ittifoq
parchalanganidan keyin Janubda kechgan geosiyosiy jarayonlarga sezilarli ta'sir ko'rsatdi.
Markaziy Osiyo aholisining yarmidan ko'pi istiqomat qiluvchi O'zbekiston mintaqaviy
masalalarda yetakchi rol o'ynashga intiladi. Tashqi siyosat ko'p jihatdan prezident qarorlarini qabul
qilishga bog'liq. 2012-yil avgust oyi boshida 1-Prezident Islom Karimov tomonidan qonun
chiqaruvchi organga yangi tashqi siyosat konsepsiyasi kiritildi va qisqa muddatda ma'qullandi.
Unda O'zbekiston tashqi siyosatining asosiy maqsadlari davlat mustaqilligi va
suverenitetini
mustahkamlash,
xalqaro
munosabatlardagi
rolini
ta'minlash,
xalqaro
munosabatlarga qo'shilishdan iborat ekanligi qayd etilgan edi.
O'zbekiston boy tarixiy merosga va strategik geosiyosiy mavqega ega mamlakat sifatida
Markaziy Osiyoda muhim o'rin tutadi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
508
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev rahnamoligida yangi tashqi siyosat strategiyalariga,
mintaqaviy va xalqaro tashabbuslarda faol pozitsiyaga, iqtisodiy aloqalar va integratsiyani
rivojlantirishga alohida e'tibor qaratilayotgan o'zgarishlar butun mintaqaning barqaror va farovon
kelajagi uchun xizmat qilmoqda. O'zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2016-yilda
lavozimga kirishganidan beri demokratiya, inson huquqlarini hurmat qilish va bozor siyosati
tamoyillariga asoslangan Yangi O'zbekiston qurishga intilib, mamlakatni o'zgartirish bo'yicha
ulkan qadamlar tashladi.
Ushbu sa'y-harakatlar mamlakatda muhim islohotlarga olib keldi, jumladan yangi
Konstitutsiya, diniy erkinlik to'g'risidagi qonun, oiladagi zo'ravonlikni jinoiy javobgarlikka tortish
va iqtisodiy rivojlanishga e'tibor qaratgan holda xususiy mulkni himoya qilishni kuchaytirish
kabilar shular jumlasidandir. Bu yutuqlar tashqi tomondan davlatimizni kuzatib turgan asosiy
ittifoqchilar va hamkorlar, xususan, Xitoy, AQSh va Rossiya bilan munosabatlarni yaxshilagan.
O'zbekistonning tashqi siyosati o'zining eng yaqin qo'shnilari, xususan Qozog'iston bilan
ikki tomonlama aloqalarni mustahkamlashga qaratilgan bo'lib, buning natijasida ittifoqchilik
munosabatlari va chegaralarni demarkatsiya qilish bo'yicha shartnomalar imzolandi. Tojikiston
bilan aloqalar ham rivojlanib bormoqda, bunga viza rejimining bekor qilinishi va GESning
birgalikda qurilishi misol qilib olish mumkin.
Shuningdek, viloyatda suv resurslari muammosiga alohida e'tibor qaratilmoqda. Shu
munosabat bilan Amudaryo havzasida yangi kanal qurish tashabbuslari ilgari surildi. O'zbekiston
ShHT, Turkiy davlatlar tashkiloti va boshqa xalqaro platformalarda ham o'zini faol namoyon etib,
mintaqaviy muloqot va hamkorlikni, jumladan, jahonning asosiy davlatlari bilan hamkorlikni
mustahkamlashga intilmoqda.
Mintaqaviy integratsiyaning ahamiyatini hisobga oladigan bo’lsak, suv-energetika
resurslaridan foydalanish sohasidagi hamkorlik mamlakat tashqi siyosatining muhim qismi
hisoblanadi. 2024-yil boshida O'zbekiston iqtisodiyotida ijobiy o'sish va rivojlanish tendensiyalari
kuzatildi. Prognozlarga ko'ra, joriy yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti 5,5-5,6 foizga o'sdi. Bu
ko'rsatkich O'zbekistonning 2030-yilga borib aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmini 4
ming dollarga yetkazish bo'yicha strategik maqsadiga mos keladi va turli sohalar, jumladan, xizmat
ko'rsatish sohasi, sanoat, qurilish va qishloq xo'jaligi tomonidan qo'llab-quvvatlanmoqda.
Moliyaviy siyosat islohotlari ham global iqtisodiy muammolarga qaramasdan
makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda davom etmoqda, bu esa hukumatning iqtisodiy
barqarorlikni ta'minlashga qaratilgan faol chora-tadbirlari o'zining yuksak samaralarini
ko'rsatganini anglatadi. Xorijiy investitsiyalar, korporativ mablag'lar va bank kreditlari hisobidan
rag'batlantirilgan kapital qo'yilmalar hajmi sezilarli darajada oshmoqda.
O'zbekiston birinchi marta yashil moliyalashtirish uchun 1 milliard dollarlik xalqaro
suveren obligatsiyalar chiqardi va bu mamlakatning ekologik muammolarni hal qilish va energiya
tejovchi texnologiyalarni ilgari surish sodiqligini namoyish etdi. Bu ekologik barqaror loyihalarga
sarmoya kiritish imkoniyatlarini ochib berdi. Mamlakat Markaziy Osiyoning iqtisodiy
integratsiyasini mustahkamlash va savdo-sotiqni rivojlantirishga qaratilgan muhim mintaqaviy
transport tashabbuslarini muvaffaqiyatli amalga oshirdi.
Bundan tashqari, O'zbekiston Xitoy Qirg'iziston O'zbekiston (CKU) temir yo'l liniyasi
loyihasini faollashtirish tarafdori, ko'p yillik munozaralardan so'ng kuchaydi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
509
Ushbu loyiha mintaqaviy savdo-iqtisodiy integratsiyani rivojlantirish uchun katta
ahamiyatga ega. CKU temir yo'l liniyasi Xitoyning Qashg'ar shahrini Qirg'iziston orqali
O'zbekistonning Andijon shahri bilan bog'lash uchun mo'ljallangan bo'lib, Janubi-Sharqiy va
G'arbiy Turkiya hamda Yaqin Sharqdagi bozorlarga chiqish imkonini beradi. Bu O'zbekiston va
Qirg'izistonning Xitoydan Farg’ongacha va Yaqin Sharqqa import qiluvchi davlatlari sifatidagi
mavqeini mustahkamlaydi, o'zaro hamkorlik aloqalarini yaratishga yordam beradi.
Bundan tashqari, O'zbekiston Xitoy Qirg'iziston O'zbekiston (CKU) temir yo'l liniyasi
loyihasini faollashtirish tarafdori bo'lib, ko'p yillik muhokamalardan so'ng jadal rivojlanmoqda.
Ushbu loyiha mintaqaviy savdo-iqtisodiy integratsiyani rivojlantirish uchun katta
ahamiyatga ega. CKU temir yo'l liniyasi Xitoyning Qashqarni Qirg'iziston orqali O'zbekistonning
Andijon shahri bilan bog'lash uchun mo'ljallangan bo'lib, Janubi-Sharqiy va G'arbiy Osiyo,
Turkiya va Yaqin Sharqdagi bozorlarga chiqish imkonini beradi. Bu O'zbekiston va
Qirg'izistonning Xitoydan Yevropa va Yaqin Sharqqa muhim tranzit davlatlari sifatidagi mavqeini
mustahkamlaydi, "Bir makon, bir yo'l" tashabbusi (BRI) yo'nalishi bo'ylab yangi strategik logistika
tarmog'ini yaratishga yordam beradi.
Xulosa. Ushbu tashabbuslarda yetakchilikni namoyish etish orqali O'zbekiston
mintaqadagi asosiy ishtirokchi sifatidagi rolini mustahkamlaydi, mintaqaviy barqarorlik va
integratsiyani rag'batlantiradi. So'nggi yillarda O'zbekiston xalqaro maydondagi diplomatik
faolligini sezilarli darajada oshirdi.
Shavkat Mirziyoyev hokimiyat tepasiga kelgach, afg'on muammosini hal etish bo'yicha
sa'y-harakatlarga yangi sur'at bag'ishladi va jahon hamjamiyatini ushbu mamlakatdagi vaziyatni
barqarorlashtirish bo'yicha BMT doirasida harakatlarni muvofiqlashtirishga chaqirdi. O'zbekiston
ham ko'plab tashabbuslar va transtegional loyihalarni ilgari surmoqda va amalga oshirmoqda. Viza
tartibini soddalashtirish muhim qadam bo'lib, bu boshqa mintaqa davlatlari bilan iqtisodiy
hamkorlik va madaniy almashinuvni mustahkamlashga yordam beradi.
O'zbekiston va Markaziy Osiyoning boshqa davlatlari o'rtasida ko'chib o'tayotgan odamlar
oqimi o'zaro aloqalar o'sib borayotganidan dalolat beradi. O'zbekistonning Jahon valyuta
jamg'armasi, Osiyo taraqqiyot banki, FERD, Islom taraqqiyot banki kabi xalqaro va mintaqaviy
moliya institutlari bilan hamkorlikdagi faoliyati, O'zbekistonning Xalqaro valyuta jamg'armasi,
Jahon banki, Osiyo taraqqiyot banki, YeTTB, Islom taraqqiyot banki, Osiyo infratuzilma
investitsiyalari banki kabi xalqaro va mintaqaviy moliya institutlari bilan hamkorlikdagi faoliyati
sifat jihatidan yangi bosqichga ko'tarildi.
O'zbekiston tashqi siyosatining muhim ustuvor yo'nalishi mintaqalararo aloqalarni
rivojlantirishdan iborat. 2021-yil iyul oyida Toshkent shahrida bo'lib o'tgan "Markaziy va Janubiy
Osiyo: mintaqaviy bog'liqlik. Muammolar va imkoniyatlar" mavzusidagi xalqaro konferensiya va
2022-yil noyabr oyida Samarqand shahrida Yevropa Ittifoqi va Markaziy Osiyo o'rtasidagi
aloqalar bo'yicha xalqaro konferensiya bu borada muhim voqealar bo'ldi.
Umuman olganda, O'zbekistonda mintaqaviy xavfsizlik, iqtisodiy hamkorlik va Markaziy
Osiyoning barqaror rivojlanishini mustahkamlash bo'yicha 80 dan ortiq takliflar ishlab chiqilgan
bo'lib, ular ko'p tomonlama forumlarda bildirilgan.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
510
O'zbek diplomatiyasi salohiyati, Toshkent tomonidan ilgari surilgan pragmatik mintaqaviy
va xalqaro tashabbuslarning jozibadorligi, iqtisodiy aloqalarni yaxshilash, infratuzilma va inson
kapitalini rivojlantirish, xalqaro xavfsizlikni mustahkamlashga e'tibor qaratilayotgani
O'zbekistonni mintaqa va jahonda kuchli va barqaror hamkor sifatida ilgari surishning asosiy
omillaridandir.
Bu mamlakatning xalqaro nufuzini oshiradi, hamkorlik va rivojlanish uchun yangi
imkoniyatlar ochadi.
