ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
561
DAVALATLARARO TIZIMDA NODAVLAT TASHKILOTLARNING ROLI VA
AHAMIYATI
Toshkent davlat yuridik universteti
Jinoiy odil sudlov fakulteti.
Mirzatillayeva Damira
1-bosqich talabasi.
mirzatillayevadamira@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14238133
Annotatsiya.
Mazkur maqola davlatlararo tizimdagi nodavlat tashkilotlarning (NTlar) roli
va ahamiyatini o‘rganishga bag‘ishlangan. NTlarning xalqaro siyosatdagi o‘rni, ularning
tinchlikni saqlash, inson huquqlarini himoya qilish, ekologik muammolarni hal qilish va
gumanitar yordam ko‘rsatish kabi sohalardagi hissasi tahlil qilinadi. Shuningdek, NTlarning duch
kelayotgan muammolari va ularning yechimlari haqida ham ma’lumot beriladi.
Kalit so‘zlar:
davlatlararo tizim, nodavlat tashkilot, xalqaro tizim, global siyosat,
xalqaro
siyosat, gumanitar yordam, tanqid, cheklov, demokratiya, geosiyosat, ligitimlik, diversifikatsiya
strategiyasi, koordinatsiya,
inson huquqlari,
gumanitar yordam, muammolar, yechimlar, xulosa.
THE ROLE AND SIGNIFICANCE OF NON-GOVERNMENTAL
ORGANIZATIONS IN THE INTERSTATE SYSTEM
Abstract.
This article is devoted to the study of the role and importance of non-
governmental organizations (NGOs) in the interstate system. The role of NTs in international
politics, their contribution to peacekeeping, protection of human rights, solving environmental
problems and providing humanitarian aid is analyzed. Also, information is provided about the
problems faced by NTs and their solutions.
Key words:
interstate system, non-governmental organization, international system, global
politics, international politics, humanitarian aid, criticism, limitation, democracy, geopolitics,
legitimacy, diversification strategy, coordination, human rights, humanitarian aid, problems,
solutions, conclusion.
РОЛЬ И ЗНАЧЕНИЕ НЕПРАВИТЕЛЬСТВЕННЫХ ОРГАНИЗАЦИЙ В
МЕЖГОСУДАРСТВЕННОЙ СИСТЕМЕ
Аннотация.
Данная статья посвящена исследованию роли и значения
неправительственных организаций (НПО) в межгосударственной системе. Анализируется
роль НЦ в международной политике, их вклад в поддержание мира, защиту прав человека,
решение экологических проблем и оказание гуманитарной помощи. Также представлена
информация о проблемах, с которыми сталкиваются НЦ, и их решениях.
Ключевые
слова:
межгосударственная
система,
неправительственная
организация, международная система, глобальная политика, международная политика,
гуманитарная помощь, критика, ограничение, демократия, геополитика, легитимность,
стратегия диверсификации, координация, права человека, гуманитарная помощь,
проблемы, решения, вывод.
Kirish.
Kirish qismida davlatlararo tizimning zamonaviy tuzilmasi va unda nodavlat
tashkilotlarning o‘rni haqida qisqacha ma’lumot beriladi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
562
NTlar bugungi kunda milliy davlatlar bilan bir qatorda xalqaro maydonda mustaqil sub’ekt
sifatida ishtirok etib, turli sohalarda ta’sir ko‘rsatadi. NTlarning faoliyati xalqaro hamjamiyatning
barqarorligiga va ko‘plab muammolarni hal qilishga yordam beradi. XX asrning oxiri va XXI
asrning boshlarida xalqaro tizimda davlatlararo munosabatlar faqat hukumatlar va davlat
tashkilotlari bilan cheklanmay, balki turli nodavlat aktorlarning ham faol ishtirokini o‘z ichiga
oldi. Nodavlat tashkilotlar bu tizimda muhim o‘yinchilar sifatida shakllandi va ularning global
siyosatdagi o‘rni va ta’siri kuchaydi. Ushbu tashkilotlar atrof-muhit muhofazasi, inson huquqlari
himoyasi, gumanitar yordam, rivojlanish dasturlarini amalga oshirish kabi sohalarda yetakchi rol
o‘ynamoqda.
Usullar
Ushbu tadqiqotda tahliliy yondashuv va sifatli ma'lumotlarni yig‘ish usuli qo‘llaniladi.
NTlar faoliyati va ularning xalqaro siyosatdagi o‘rni to‘g‘risidagi ilmiy maqolalar, xalqaro
tashkilotlarning hisobotlari va statistika ma’lumotlaridan foydalaniladi.
1. Tahliliy yondashuv:
Maqolada tahliliy yondashuvdan foydalanish NTlarning xalqaro
tizimdagi rolini chuqur o‘rganishga yordam beradi. Ushbu usul orqali NTlar va davlatlararo
munosabatlarining turli jihatlari, NTlarning ta’sir ko‘rsatish mexanizmlari va siyosiy
jarayonlardagi ishtiroki tahlil qilinadi. Bu yondashuv NTlarning muvaffaqiyatli loyihalari va
ularning siyosatga ta’sirini ko‘rsatuvchi konkret misollar bilan asoslanadi.
2. Ma’lumotlarni yig‘ish va manbalarni tahlil qilish:
Ushbu usul NTlarning faoliyati
to‘g‘risidagi mavjud ma’lumotlarni yig‘ishni o‘z ichiga oladi. Ma’lumotlar quyidagi manbalardan
olinadi:
Ilmiy maqolalar va kitoblar:
NTlar va ularning global boshqaruvdagi roli haqida akademik
tadqiqotlar o‘rganiladi.
Xalqaro tashkilotlarning hisobotlari:
BMT, Jahon banki va boshqa xalqaro institutlarning
NTlar haqidagi hisobotlari va ma’lumotlari tahlil qilinadi.
Statistik ma’lumotlar:
NTlarning xalqaro tizimdagi ishtiroki haqida statistik ko‘rsatkichlar
yig‘iladi (masalan, NTlarning soni, xalqaro loyihalardagi ishtiroki, moliyalashtirish manbalari).
Internetdagi nashrlar va yangiliklar:
NTlarning so‘nggi faoliyati va joriy masalalar
bo‘yicha yangiliklar tahlil qilinadi.
3. Sifatli tadqiqot usullari:
Sifatli tadqiqot yondashuvi orqali NTlar faoliyatiga oid chuqur
ma’lumotlar yig‘iladi:
Suhbatlar va intervyular:
NTlarning yetakchilari va vakillari bilan o‘tkazilgan suhbatlar
NTlarning duch keladigan muammolari va ularning yechimlari haqida aniq ma’lumot beradi.
Vaqti-vaqti bilan o‘tkazilgan seminar va konferensiyalar:
Maqolada NTlar ishtirok
etadigan xalqaro konferensiyalar va seminarlardagi muhim ma’lumotlar tahlil qilinadi.
2.Holatlar tahlili (Case Study):
NTlarning muayyan muammolarni hal qilishdagi rolini
aniq misollar orqali yoritishga imkon beradi. Masalan, inson huquqlarini himoya qilish yoki
ekologik muammolarni hal qilishda NTlarning o‘rnini o‘rganish orqali ularning samaradorligi va
strategiyalari ko‘rsatiladi.
Misollar: “Amnesty International” va “Greenpeace” kabi xalqaro NTlarning ma’lum bir
voqealar va loyihalaridagi ta’siri chuqur tahlil qilinadi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
563
5. Taqqoslash usuli:
Taqqoslash yondashuvi yordamida turli NTlarning o‘zaro va
davlatlararo tizimdagi o‘rnini solishtirish mumkin. Bu usul orqali turli NTlarning muvaffaqiyat
darajalari, ishlatilgan strategiyalar va qiyinchiliklar tahlil qilinadi.
Ushbu kengroq usullar majmuasi maqolaning ilmiy asoslanganligini ta’minlaydi va
o‘quvchilarga NTlarning davlatlararo tizimdagi ahamiyatini chuqurroq tushunishga yordam
beradi.
Natijalar
Natijalar bo‘limida NTlarning xalqaro tizimdagi ta’sirli rolini aks ettiruvchi muhim dalillar
va misollar keltiriladi. Masalan, BMT va boshqa xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikda amalga
oshirilgan loyihalar, inson huquqlarini himoya qilishdagi muvaffaqiyatli kampaniyalar va global
ekologik tashabbuslar ko‘rib chiqiladi. NTlarning siyosiy, ijtimoiy va ekologik sohalardagi
ta’sirini ko‘rsatish uchun aniq faktlar va raqamlar keltiriladi.
1. Inson huquqlarini himoya qilishdagi roli:
NTlar inson huquqlarini himoya qilish
sohasida xalqaro hamjamiyatda muhim o‘ringa ega. Masalan, “Amnesty International” va “Human
Rights Watch” kabi tashkilotlar inson huquqlarining buzilishi holatlari haqida hisobotlar
tayyorlab, xalqaro jamoatchilik e’tiborini jalb qiladi. Bu hisobotlar ko‘pincha hukumatlar va
xalqaro tashkilotlar uchun qaror qabul qilishda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi. Tadqiqot
natijalari shuni ko‘rsatadiki, NTlar tomonidan e’lon qilingan faktlar va ma’lumotlar xalqaro
sanktsiyalar, siyosiy bosim va o‘zgarishlarga sabab bo‘lishi mumkin.
2. Gumanitar yordam va tabiiy ofatlarga javob berish:
Tabiiy ofatlar va insonparvarlik
inqirozlari paytida NTlar tezkor yordam ko‘rsatish orqali aholi xavfsizligini ta’minlashda muhim
rol o‘ynaydi. Misol tariqasida, Qizil Xoch va Qizil Yarim Oy jamiyatlari global miqyosda faoliyat
yuritib, millionlab odamlarga yordam ko‘rsatadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, bu kabi tashkilotlar
davlatlararo hamkorlikni kuchaytirib, global miqyosda tezkor yordam ko‘rsatishda samaradorlikni
oshiradi.
3. Ekologik muammolarni hal qilishdagi ahamiyati:
“Greenpeace” va “World Wildlife
Fund” (WWF) kabi ekologik NTlar global ekologik muammolarni hal qilishda yetakchi o‘rinni
egallaydi. Ular iqlim o‘zgarishi, o‘rmonlarni kesish va bioxilma-xillikni saqlab qolish masalalarida
hukumatlar va korporatsiyalarga ta’sir ko‘rsatib, ekologik siyosatni shakllantirishda muhim rol
o‘ynaydi. Tadqiqot natijalari ko‘rsatadiki, NTlarning lobbi faoliyati va keng ko‘lamli
kampaniyalari orqali bir qator xalqaro kelishuvlar va qonunchiliklar qabul qilingan.
2. Xalqaro siyosiy va ijtimoiy islohotlarga ta’siri:
NTlar xalqaro siyosatning shakllanishiga
va islohotlarni amalga oshirishga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ular davlatlar o‘rtasida muayyan
masalalar yuzasidan o‘zaro hamkorlikni yo‘lga qo‘yishga yordam beradi. Masalan, “Transparency
International” korrupsiyaga qarshi kurash masalalarida davlatlar o‘rtasida ochiqlikni ta’minlash
uchun turli loyihalarni amalga oshirib keladi. Natijalar shuni tasdiqlaydiki, bunday tashkilotlar
xalqaro hamkorlik va islohotlarni qo‘llab-quvvatlashda muvaffaqiyat qozongan.
Xulosa natijalarining umumiy mazmuni maqola natijalarida NTlarning davlatlararo
tizimda nafaqat yordamchi balki ko‘pincha hal qiluvchi rol o‘ynayotganligini ko‘rsatadi. Ularning
o‘z vazifalarini muvaffaqiyatli bajara olishi ko‘p hollarda mustaqillik, moliyaviy barqarorlik va
davlatlar bilan o‘zaro ishonchli munosabatlar o‘rnatilishiga bog‘liqdir.
Munozara
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
564
Munozara qismida nodavlat tashkilotlarning (NTlar) davlatlararo tizimdagi roli va
ahamiyati haqida turli fikrlar va qarashlar tahlil qilinadi. Shuningdek, ularning kuchli va zaif
tomonlari, duch kelayotgan muammolari va imkoniyatlari haqida muhokama qilinadi.
1. NTlarning davlatlararo tizimdagi kuchli tomonlari:
NTlar xalqaro tizimda muhim o‘rin
tutuvchi o‘yinchilar sifatida bir qator afzalliklarga ega. Ular mustaqilligi va hukumatlardan
nisbatan erkinligi tufayli jamoatchilik fikrini himoya qilish va tanqidiy masalalarni ko‘tarish
imkoniyatiga ega. Bu ularning inson huquqlari, ekologiya va ijtimoiy adolat sohasidagi faoliyatida
muvaffaqiyat qozonishiga yordam beradi. NTlarning mustaqilligi ularga erkin harakat qilish va
zarur hollarda hukumatlarni va korporatsiyalarni ochiqchasiga tanqid qilish imkonini beradi, bu
esa ko‘plab ijtimoiy va siyosiy islohotlarni amalga oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
2. NTlarning davlatlar bilan hamkorligi va muvozanat:
Davlatlar va NTlar o‘rtasidagi
hamkorlik ikki tomonlama ahamiyatga ega. Ba’zi davlatlar NTlar faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi
va ular bilan hamkorlik qiladi, chunki NTlar resurslarni samarali jalb qilishi va ijtimoiy
masalalarni hal qilishda yordam beradi. Biroq, ba’zi davlatlar NTlarning o‘z mustaqilligi tufayli
ularni xavf sifatida qabul qiladi va faoliyatlarini cheklaydi. Bu hamkorlikdagi ziddiyatlar
NTlarning samaradorligini pasaytirishi mumkin. Munozara shuni ko‘rsatadiki, NTlarning
faoliyatining samarali bo‘lishi davlatlar bilan yaxshi muvozanatni saqlashga bog‘liqdir.
3. Moliyaviy va resurs cheklovlari:
Ko‘plab NTlar moliyaviy va resurs
yetishmovchiligidan aziyat chekadi, bu esa ularning loyihalarni muvaffaqiyatli amalga oshirishiga
to‘sqinlik qiladi. Grantlar va xayr-ehsonlar asosida faoliyat yuritadigan tashkilotlar moliyaviy
barqarorlikni ta’minlashda qiyinchiliklarga duch keladi. Ushbu muammo ularning mustaqilligini
xavf ostiga qo‘yib, donorlarning talablariga ko‘proq moslashishga majbur qiladi.
2. Global muammolarni hal qilishdagi muvaffaqiyatlar va cheklovlar:
NTlar bir qator
global muammolar, jumladan, inson huquqlari buzilishlariga qarshi kurash, ekologik xavfsizlikni
ta’minlash va gumanitar yordam ko‘rsatishda muvaffaqiyat qozongan. Ammo ular global
miqyosda hal etilishi qiyin bo‘lgan muammolar bilan ham to‘qnash keladi, masalan, xalqaro
siyosiy manfaatlar va geosiyosiy qarama-qarshiliklar NTlarning faoliyatini cheklaydi. Bu
munozarada shuni ta’kidlash mumkinki, NTlar davlatlararo siyosatning o‘zgaruvchan
sharoitlarida faoliyat olib borishi uchun strategiyalarini doimiy ravishda moslashtirishga majbur
bo‘ladi.
5. NTlarning legitimligi va ishonch masalalari:
Ba’zi holatlarda NTlarning legitimligi va
ishonchliligi savol ostiga olinishi mumkin. Ushbu tashkilotlarning faoliyati ko‘pincha xalqaro
hamjamiyatda ko‘plab tarafdorlarni topadi, lekin ularning moliyaviy manbalari va manfaatlari
shubha ostiga olinganda ishonch yo‘qotilishi mumkin. NTlar uchun o‘z faoliyatini shaffof va
hisobdor ravishda olib borish ishonchni tiklash va saqlashda muhim omil hisoblanadi.
Munozara natijasida aytish mumkinki, NTlar xalqaro tizimda ijtimoiy va siyosiy
islohotlarni qo‘llab-quvvatlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Biroq, ularning muvaffaqiyati ko‘p
jihatdan davlatlar bilan o‘zaro munosabatlarga, moliyaviy barqarorlikka va o‘z faoliyatining
shaffofligiga bog‘liq. NTlarning kelgusida yanada samarali bo‘lishi uchun ular davlatlar bilan
hamkorlikni rivojlantirish va o‘z strategiyalarini moslashtirish yo‘lida ish olib borishi kerak.
Xulosa.
Nodavlat tashkilotlar davlatlararo tizimning ajralmas qismiga aylangan va
ularning xalqaro munosabatlardagi roli va ahamiyati ortib bormoqda.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
565
Ular nafaqat xalqaro siyosatda, balki global muammolarni hal qilishda, hamkorlikni
mustahkamlashda va inson huquqlarini himoya qilishda muhim rol o‘ynaydi. Shu bilan birga,
NTlarning faoliyati ularning shaffofligi va moliyaviy mustaqilligi bilan bog‘liq muammolarni hal
qilishni talab etadi.
1.Davlatlararo tizimda nodavlat tashkilotlar (NTlar) ishtirok etayotganida bir qancha
muammolar yuzaga keladi. Ushbu muammolar NTlarning xalqaro maydonda samarali faoliyat
yuritishini cheklashi va ularning ta’sirini kamaytirishi mumkin.
1.1. Moliyaviy mustaqillik.
NTlarning ko‘pchiligi o‘z faoliyatini amalga oshirish uchun
moliyaviy yordamga muhtoj. Moliyaviy resurslarning cheklanganligi yoki donorlarning
manfaatlari tashkilotlarning mustaqilligini cheklab, ularning faoliyat yo‘nalishiga ta’sir ko‘rsatishi
mumkin. Ba'zi hollarda NTlar o‘z missiyasini donorlar talabiga moslashtirishga majbur bo‘ladi.
1.2. Shaffoflik va hisobdorlik.
NTlar faoliyatida shaffoflik va hisobdorlikning yetishmasligi
ularga nisbatan ishonchning pasayishiga olib keladi. Ularning qaysi manbalardan
moliyalashtirilishi va mablag‘larning qanday sarflanishi haqidagi ma'lumotlarning ochiq emasligi
jamoatchilik va xalqaro hamjamiyat o‘rtasida savollar tug‘diradi.
1.3. Siyosiy bosim va davlatlar bilan ziddiyat.
NTlar ko‘pincha o‘z faoliyatlari davomida
siyosiy bosim va tazyiqlarga duch keladi. Ayrim davlatlar NTlarning faoliyatini cheklash yoki
ularni o‘z siyosiy manfaatlariga xizmat qildirish maqsadida qonunchilik va boshqa rasmiy
vositalardan foydalanadi. Bu holat NTlarning mustaqilligini yo‘qotishiga yoki o‘z faoliyatini
to‘xtatishga olib kelishi mumkin.
1.2. Legitimlik va vakolat masalalari.
Xalqaro maydonda NTlar ko‘pincha o‘z
vakolatlarining legitimligi bilan bog‘liq muammolarga duch keladi. Ayrim davlatlar va xalqaro
tashkilotlar NTlarning xalqaro siyosatda ishtirok etishini ularning rasmiy davlat vakolatiga ega
emasligi tufayli cheklashga harakat qiladi
1
.
1.5. Resurslar va malakali kadrlar yetishmasligi.
Ko‘p NTlar malakali kadrlar va texnik
resurslar yetishmasligi tufayli o‘z faoliyatini keng ko‘lamda amalga oshirolmaydi. Bu ularning
loyihalarni amalga oshirish qobiliyatiga va xalqaro miqyosdagi ta’siriga salbiy ta'sir ko‘rsatadi.
1.6. Mahalliy va xalqaro darajadagi koordinatsiya muammolari.
NTlar ko‘pincha
mahalliy va xalqaro darajada koordinatsiyani ta’minlashda qiyinchiliklarga duch keladi. Bir xil
yo‘nalishda faoliyat olib boruvchi turli NTlar o‘rtasida hamkorlik va hamjihatlik yetishmasligi
resurslarning samarasiz taqsimlanishiga olib kelishi mumkin.
1.7. Ta’sir doirasini cheklash.
Ba’zi NTlar o‘z faoliyatini faqat ma’lum geografik yoki
mavzu doirasida amalga oshiradi. Bu ularning global miqyosdagi ta’sirini cheklaydi va xalqaro
siyosatga to‘laqonli hissa qo‘sha olishlarini kamaytiradi.
Ushbu muammolar NTlarning xalqaro tizimdagi samaradorligini pasaytirishi mumkin
bo‘lsa-da, ular o‘z missiyalarini bajarishda innovatsion yondashuvlarni qo‘llash va turli ittifoqlar
orqali bu qiyinchiliklarni yengishga intilmoqda.
1
Willetts, P. (2011). Non-Governmental Organizations in World Politics: The Construction of Global Governance.
Routledge.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
566
2.Davlatlararo tizimda nodavlat tashkilotlar (NTlar) duch kelayotgan muammolarni hal
etish ularning samarali faoliyatini ta’minlash va xalqaro jarayonlarda ta’sirini oshirish uchun
muhimdir. Quyida ushbu muammolarning mumkin bo‘lgan yechimlari keltirilgan:
2.1. Moliyaviy mustaqillikni oshirish.
a)Diversifikatsiya strategiyasi:
NTlar o‘z moliyaviy mustaqilligini oshirish uchun turli
moliyaviy manbalarni jalb qilish strategiyasini ishlab chiqishi lozim. Bu xususiy sektor, xalqaro
grantlar, a’zolik badallari va jamoatchilik xayriyalari kabi manbalarni o‘z ichiga olishi mumkin.
b)Mustaqil jamg‘armalar tashkil etish:
NTlar barqaror moliyaviy manbalarni ta’minlash
uchun
o‘zlariga
tegishli
fondlar
yoki
jamg‘armalarni
yaratishlari
kerak
2
.
2.2. Shaffoflik va hisobdorlikni kuchaytirish.
a)Ichki va tashqi audit tizimlari:
NTlar faoliyatining shaffofligi va hisobdorligini oshirish
uchun muntazam ichki va tashqi auditlarni o‘tkazib turishlari lozim. Bu donorlar va
jamoatchilikning ishonchini oshiradi.
b)Ochiq hisobot berish:
Mablag‘lar va loyihalarning sarfi bo‘yicha muntazamravishda
jamoatchilikka hisobot berish shaffoflikni oshirishga yordam beradi.
2.3. Siyosiy bosim va davlatlar bilan ziddiyatlarni bartaraf etish.
a)Dialog va muzokaralar:
NTlar davlatlar bilan samarali dialog va muzokaralarni yo‘lga
qo‘yib, o‘z faoliyatlari haqida tushuntirish ishlarini olib borishlari kerak. Bu, ularning
mustaqilligini saqlab qolgan holda davlatlar bilan hamkorlikni yaxshilashga yordam beradi.
b)Hukumatlar bilan strategik hamkorlik:
NTlar hukumatlar bilan umumiy maqsadlar
bo‘yicha strategik hamkorlik loyihalarini amalga oshirish orqali ishonchni mustahkamlaydi
3
.
2.2. Legitimlik va vakolat masalalarini hal qilish.
a)Qonunchilik asoslarini mustahkamlash:
NTlar o‘z vakolatlarini huquqiy jihatdan
mustahkamlash uchun xalqaro huquqiy hujjatlarni qo‘llab-quvvatlash va xalqaro
konferensiyalarda faol ishtirok etishlari lozim.
b)Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlovni oshirish:
NTlarning legitimligini oshirish uchun
jamoatchilik bilan ishlash va ularning ishonchini qozonish muhimdir
4
.
2.5. Resurslar va malakali kadrlarni jalb etish.
a)Kadrlar tayyorlash dasturlari:
NTlar o‘z xodimlarini muntazam ravishda o‘qitish va
malakasini oshirish dasturlarini joriy etishlari lozim. Bu ularga ko‘proq malakali va tajribali
mutaxassislarni jalb qilish imkonini beradi.
b)Texnologiyadan foydalanish:
NTlar o‘z faoliyatlarini kuchaytirish uchun zamonaviy
texnologiyalar va onlayn platformalarni samarali qo‘llashlari kerak.
2.6. Koordinatsiya va hamkorlikni yaxshilash.
a)Tarmoqlarni yaratish:
NTlar o‘zaro koordinatsiyani oshirish uchun turli tarmoqlar va
koalitsiyalar yaratishlari lozim. Bu resurslarni birlashtirish va bir-birlarining tajribalaridan
foydalanish imkonini beradi.
2
Betsill, M. M., & Corell, E. (2008). NGO Diplomacy: The Influence of Nongovernmental Organizations in
International Environmental Negotiations. MIT Press
3
Martens, K. (2002). "Mission Impossible? Defining Nongovernmental Organizations." Voluntas: International
Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations, 13(3), 271-285.
4
Hulme, D., & Edwards, M. (1997). NGOs, States and Donors: Too Close for Comfort? Palgrave Macmillan.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
567
b)Global platformalar orqali hamkorlik:
Turli xalqaro forumlar va platformalar orqali
NTlar o‘zaro hamkorlikni rivojlantirish va kuchli tarmoqlarni yaratishlari mumkin
5
.
2.7. Ta’sir doirasini kengaytirish.
a)Global masalalarga yo‘naltirilgan strategiyalar:
NTlar o‘z faoliyatini faqat mahalliy
yoki mintaqaviy masalalarga emas, balki global masalalarga ham qaratishi lozim.
b)Yuqori darajadagi xalqaro ishtirok:
NTlar xalqaro konferensiyalar, forumlar va BMT
kabi yirik tashkilotlar yig‘ilishlarida faol ishtirok etish orqali o‘z ovozini eshittirishi va ta’sirini
kengaytirishi mumkin.
Ushbu yechimlar NTlarning xalqaro maydondagi rolini kuchaytirish, ularning
samaradorligini oshirish va global muammolarni hal etishdagi ulushini kengaytirishga yordam
beradi.
Fikrimning yakunida shuni aytishim mumkinki, NTlar global siyosat va xalqaro
hamkorlikning muhim qismi bo‘lib qolmoqda va ularning ijtimoiy hamda siyosiy ta’siri keyingi
yillarda ham ortib boraveradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
Willetts, P. (2011). Non-Governmental Organizations in World Politics: The Construction
of Global Governance. Routledge.
2.
Betsill, M. M., & Corell, E. (2008). NGO Diplomacy: The Influence of Nongovernmental
Organizations in International Environmental Negotiations. MIT Press
3.
Martens, K. (2002). "Mission Impossible? Defining Nongovernmental Organizations."
4.
Voluntas: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations, 13(3), 271-285.
Hulme, D., & Edwards, M. (1997). NGOs, States and Donors: Too Close for Comfort?
Palgrave Macmillan.
5.
Charnovitz, S. (1997). "Two Centuries of Participation: NGOs and International
Governance." Michigan Journal of International Law, 18(2), 183-286
5
Charnovitz, S. (1997). "Two Centuries of Participation: NGOs and International Governance." Michigan
Journal of International Law, 18(2), 183-286
