2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
246
YALLIG'LANISHGA QARSHI VOSITALAR VA ALLERGIYAGA QARSHI
VOSITALAR
Namazova Nilufar Alimardanova
Toshkent tibbiyot akademiyasi, Termiz filiali
Farmakologiya va klinik-farmakologiya kafedrasi assistenti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14543512
Annotatsiya. Ushbu tezisda yallig'lanishga va allergiyaga qarshi vositalar, ularning
samaradorligi, ishlash mexanizmi, yon ta'sirlari va davolashdagi o'rni batafsil tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: yallig'lanish, allergiya, symptom, infektsiya, kortikosteroid, prednizolon,
kasalliklar, reaktsiyalar.
Yallig'lanish va allergiya hozirgi zamon tibbiyotining eng dolzarb muammolaridan
hisoblanadi. Har ikki holat ham organizmning tabiiy reaktsiyasi bo'lsa-da, ularning davomiyligi
yoki kuchayishi inson sog'lig'iga zarar yetkazishi mumkin. Yallig'lanish va allergiyaga qarshi
vositalar har ikkalasi ham keng qo'llaniladigan tibbiy preparatlar bo'lib, ular sog'liqni tiklashda va
simptomlarni kamaytirishda muhim rol o'ynaydi.
Yallig'lanishga Qarshi Vositalar: Yallig'lanish - organizmning himoya reaktsiyasining
natijasi bo'lib, biror xavfli ta'sirga (infektsiya, jarohatlar, yoki boshqa noxush omillar) javoban
rivojlanadi. Ammo, ba'zi hollarda, yallig'lanish ortiqcha va xavfli bo'lib, turli kasalliklar va
holatlarni keltirib chiqarishi mumkin. Yallig'lanishga qarshi vositalar bu jarayonni boshqarishga
yordam beradi.
Nonsteroid Yallig'lanishga Qarshi Dori-darmonlar (NSAIDs): Aspirin, ibuprofen,
diklofenak kabi dorilar bu guruhga kiradi. Bu dorilar prostaglandinlar ishlab chiqarilishini inhibe
qilib, og'riqni kamaytiradi va yallig'lanishni kamaytiradi. Ular yallig'lanishga qarshi eng keng
tarqalgan va samarali vositalardan biridir. Biroq, uzoq muddat foydalanish oshqozon-ichak
tizimiga zarar yetkazishi, qon ivishini sekinlashtirishi va buyrak faoliyatini yomonlashtirishi
mumkin.
Kortikosteroidlar: Prednizolon, deksametazon kabi dorilar kuchli yallig'lanishga qarshi
ta'sir ko'rsatadi. Ular immun tizimini bostiradi va yallig'lanish jarayonini kamaytiradi. Biroq,
ularning uzoq muddatli qo'llanilishi suyak muammolariga, qon bosimini oshishiga, shuningdek,
boshqa bir qator salbiy ta'sirlar (masalan, semirish, diabet) keltirib chiqarishi mumkin.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
247
Biologik Preparatlar: Yangi davolash metodlaridan biri bu biologik preparatlar bo'lib, ular
maxsus yallig'lanish mediatorlarini bloklab, yallig'lanish jarayonlarini samarali boshqaradi. Ular
revmatoid artrit, psoriatik artrit kabi kasalliklarni davolashda muvaffaqiyatli qo'llanilmoqda.
Allergiyaga Qarshi Vositalar: Allergiya – bu organizmning o'ziga zararli bo'lmagan
moddalar (masalan, polen, hayvonlar qoshiqlari, oziq-ovqat) ga nisbatan noto'g'ri va haddan
tashqari immun javobi. Allergik reaktsiyalar insonning turli organlarida, jumladan teri, nafas olish
tizimi va oshqozon-ichak tizimida ko'rinishi mumkin. Allergiyaga qarshi vositalar bu reaksiyalarni
engillashtirish yoki to'xtatish uchun ishlab chiqilgan.
Antihistaminiklar: Histamin allergik reaktsiyalarda asosiy ro'l o'ynaydi. Antihistaminiklar
histaminning ta'sirini bloklaydi, bu esa allergik simptomlar, masalan, qichishish, burun oqishi va
ko'zlarning qizarishini kamaytiradi. Zyrtek, Claritin, Tavegil kabi preparatlar keng tarqalgan.
Yangi avlod antihistaminiklari, masalan, loratadin va cetirizin, uyquchanlik kabi yon
ta'sirlarni kamaytirishga qaratilgan.
Dekongestantlar: Bu preparatlar burun yo'llaridagi shishni kamaytiradi, nafas olishni
osonlashtiradi. Ular adrenalin yoki pseudoefedrin kabi moddalardan foydalanib, burun qon
tomirlarini toraytiradi. Dekongestantlar qisqa muddatda samarali bo'lsa-da, uzoq muddatli
qo'llanilishi qon bosimini oshirishi mumkin.
Kortikosteroidlar: Allergik reaksiyalarni davolashda kortikosteroidlar ham samarali
qo'llaniladi, chunki ular yallig'lanishning asosiy jarayonlarini inhibe qiladi. Nasal
kortikosteroidlar, masalan, flutikazon va budesonid, allergik rinitni davolashda keng tarqalgan.
Yallig'lanishga va Allergiyaga Qarshi Vositalarning Samaradorligi va
Xatarlar:
Samaradorlik: Yallig'lanishga qarshi va allergiyaga qarshi vositalar ko'plab bemorlarda
simptomlarni tez va samarali kamaytiradi. Ular og'riqni bartaraf etishda, yallig'lanishni
kamaytirishda va allergik reaktsiyalarni to'xtatishda muhim vosita hisoblanadi. Biologik
preparatlar va kortikosteroidlar yuqori samaradorlikka ega, ammo ular faqat shifokor nazorati
ostida qo'llanilishi lozim.
Yon ta'sirlar: Uzoq muddatli va bexosdan noto'g'ri qo'llanilishi turli salbiy ta'sirlarga olib
kelishi mumkin. NSAID'lar oshqozon-ichak muammolari va qon ivishining buzilishi,
antihistaminiklar uyquchanlik, kortikosteroidlar esa suyak siqilishi, semirish va diabet keltirib
chiqarishi mumkin.
Kelajakdagi Tadqiqotlar va Yangi Vositalar: Bugungi kunda yallig'lanish va allergiya
davolashda yangi texnologiyalar va biologik dori vositalari ishlab chiqilmoqda.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
248
Genetik tadqiqotlar, molekulyar biologiya va yangi farmatsevtik vositalar orqali, yanada
samarali, xavfsiz va yon ta'sirlari minimal bo'lgan dori vositalari yaratish imkoniyatlari mavjud.
Yangi immunoterapiya usullari allergiya va yallig'lanish bilan bog'liq kasalliklarni
davolashda inqilobiy o'zgarishlar keltirib chiqarishi mumkin.
Xulosa: Yallig'lanishga qarshi va allergiyaga qarshi vositalar zamonaviy tibbiyotda juda
muhim rol o'ynaydi. Ular inson sog'lig'ini tiklashda samarali vosita sifatida ishlatiladi, lekin har
bir dori vositasining yon ta'sirlarini hisobga olish va mutaxassislar nazorati ostida qo'llash zarur.
Kelayotgan tadqiqotlar yangi va yanada samarali davolash usullarini taqdim etishi
mumkin, bu esa bemorlar uchun keng imkoniyatlar yaratadi.
REFERENCES
1.
Kandel, E.R. (2006). Principles of Neural Science. McGraw-Hill.
2.
Mann, R.D., & Andrews, E.B. (2000). Postmarketing Surveillance of NSAIDs. Drug Safety,
22(2), 85-98.
3.
Bousquet, J., va boshqalar. (2010). ARIA 2008 Guidelines. Allergy, 65(8), 108-111.
4.
Barnes, P.J. (2006). Corticosteroids in Respiratory Diseases. Lancet, 368(9538), 1075-1085.
5.
Rang, H.P., va boshqalar. (2012). Rang & Dale's Pharmacology. Churchill Livingstone.
6.
F 25 Farmakologiya: darslik
/
Munira Jo'raqulovna Allayeva [va b.].-T.
"O'zkitobsavdonashriyoti", 2020.- 792 b. 570-659
7.
8.
https://repository.tma.uz/xmlui/handle/1/674?show=full
