Aprel, 2025-Yil
174
SOTQIN YURAK (EDGAR ALLAN POE)
Zokirova Nargiza Savriyevna
BuxDU 11-1TNI-24 guruhi talabalari.
Tarjimonlar.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15226202
Ha, rost. Asabiy edim, juda-juda asabiylashgandim va hozir ham hovurimdan tushganim
yoʻq. Lekin nega meni jinni deyapsiz? Bu kasallik mening sezgilarimni oʻtkirlashtirdi, yoʻqotmadi,
zaiflashtirmadi ham. Ayniqsa, eshitish qobiliyatim nihoyatda oʻtkirlashdi. Men u dunyoyi bu
dunyoda boʻlayotgan hamma narsani eshitardim. Men ham doʻzaxdan ham jannatdan koʻplab
narsalarni eshitdim. Endi ayting-chi, qanaqasiga men jinniman? Quloq soling va diqqat bilan
kuzating men butun voqeani xotirjam gapirib beraman. Miyamga bu fikr qanday kelib qolganini
oʻzim ham bilmayman, ammo bir kelganda ham meni tun-kun tinch qoʻymadi. Bunga hech qanday
sabab ham yoʻq. Unda na gʻazab, na nafrat bor edi. Men u cholni yaxshi koʻrardim. U menga hech
qanday yomonlik qilmagan, hatto biror marta ham haqorat qilmagan edi. Uning boyligi meni
zarracha ham qiziqtirmasdi. Yoʻq bu uning koʻzlari edi. Ha aynan shu.
Uning kalxatning koʻziga oʻxshash, usti xira parda bilan qoplangan och moviy koʻzi bor edi.
Har gal shu koʻzlar menga qaraganda, yuragim muzlab ketardi Shunday qilib asta-sekin
bosqichma-bosqich men cholning hayotiga zomin boʻlish va shu koʻzdan butunlay qutilish haqida
oʻylab qoldim. Mana gap qayerda, sizningcha men devonaman, shundaymi? Aslida jinnilarning
qoʻlidan hech narsa kelmaydi, Ammo siz meni oʻsha holatda koʻrsangiz edi.. qanchalik ehtiyotkorlik
qanchalik ayyorlik va ustalik ila ish yuritganimni tassavur ham qilolmaysiz. Meh hech qachon
umrim davomida oʻsha qariyaga suiqasd uyushtirishimdan oldingi bir hafta davomida mehribon
boʻlganimchalik shafqatli boʻlmaganman. Har kecha yarim tunda uning eshigi ilgagchasini sekin
burib juda ohista ochardim. Keyin boʻlsa bosh sigʻadigan darajada ochilgach, yorituvchi
chirogʻimni hech qanday yorugʻlik chiqmasligi uchun butunlay ochirgan holda ichkariga kirib
boshimni suqardim. Ishoning, meni koʻrib kulgudan oʻzingizni toʻxtata olmasdingiz. Shunchalik
mohirona harakat qilganimni koʻrsangiz edi! Men juda-juda sekin Va ohista harakatlanardim toki
qariyaning uyqusini buzmaslik uchun. Menga butun boshimni ichkariga tiqishim uchun toʻliq bir
soat vaqt ketdi va nihoyat uni toʻshakka yotgan holatda koʻrardim.
Axaxaxa, jinni odam shunchalik dona boʻlishi mumkinmi? Keyin fonarni juda ohista,
ehtiyotkorlik bilan ochardim chunki faqat birgina nozik yorugʻlik uning kalxat koʻziga tushishi
uchun. Men bu ishni ketma ket 7 kecha, aynan yarim tunda qildim. Ammo men doim koʻzining
yumilganini koʻrardim va bu mening niyatimni amalga oshirish uchun imkonsiz edi chunki meni
Aprel, 2025-Yil
175
gashimga keltirgan bu keksa cholning oʻzi emas uning yovuz koʻzi edi. Har safar Erta tongda boʻlsa
xonaga dadil kirib unga yoqimli ohangda ism sharifi bilan murojaat qilardm hatto undan tuni qanday
oʻtganini ham soʻrardim. Chunki qariyaning shubhalanishiga hech qanday sabab yoʻq edi.
Sakkizinchi kechada eshikni ochishda har qachongidan ham ehtiyot bo‘ldim. Qo‘l soatining
strelkasi menikidan tezroq harakatlanardi. O‘sha kechadan oldin o‘z kuchimni—
donishmandligimni—bu qadar his qilmagan edim. G‘alabaga bo‘lgan his-tuyg‘ularimni arang tiyib
turdim. Eshikni asta-sekin ochib turganimni, u esa mening sirli ishlarim yoki o‘ylarim haqida hatto
tush ham ko‘rmayotganini o‘ylash maroqli edi. Ehtimol u meni eshitgan bo‘lishi mumkin; chunki u
birdaniga yotog‘ida qimirlab, go‘yo cho‘chib ketgandek bo‘ldi. Endi siz o‘ylashingiz mumkin—
men orqaga qaytdim—lekin yo‘q. Uning xonasi qalin qorong‘ulikda, (chunki eshiklar oʻgʻrilar
qo‘rqinchidan mahkam yopilgan edi,) shuning uchun eshikning ochilayotganini ko‘rmasligiga amin
edim va uni ohista, ohista itarishda davom etdim.Boshimni ichkariga suqdim va chiroqni yoqmoqchi
edim, biroq bosh barmog‘im qalay ilgakka sirg‘anib ketdi. Shu payt qari chol yotog‘ida sapchib
turib, qoʻrquv bilan baqirib yubordi:
“Kim bu?!”
Men esa jim qotib qoldim, hatto nafas olishga ham jur’at etmadim. Butun bir soat davomida
biror mushakimni ham qimirlatmadim, qulog‘imni ding qilib, eng mayda shovqinni ham tutishga
harakat qildim. Ammo u yotmadi. U hamon karavotida tik o‘tirib, qaltiragancha quloq solar, zulmat
ichidagi noma’lum xavfni sezishga urinardi – xuddi men har tun devor ichidan eshitiladigan o‘lim
soatlarining g‘amgin taqillatishiga quloq tutganim kabi…
Shu payt birdan ingragan tovush eshitildi, va bu shubhasiz o‘lim dahshatidan chiqqan tovush
edi. Bu og‘riq yoki qayg‘u tufayli emas edi – yo‘q, aslo! Bu yurak tubidan chiqadigan, qo‘rquv bilan
to‘lgan bo‘g‘iq, past tovush edi. Men bu tovushni yaxshi bilardim. Ko‘p kechalar, aynan yarim
tunda, borliq uxlab yotganida, o‘sha tovush mening ko‘ksimda ham bong urardi va u yuragimni
iztirobga solgan dahshatli aks-sado bilan uyg‘unlashardi. Ha, men bu tovushni yaxshi bilardim.
Keksaning nimalarni his qilayotganini tushunardim va unga achinardim, biroq yuragimda
yashirincha kulardim. Bilardimki, u birinchi mayin tovush eshitilgandan buyon – yotog‘ida asta
burilgandan beri – uyquga ketolmagan edi. Qo‘rquvi asta-sekin ortib borayotgan edi. U o‘zini bejiz
vahimaga tushganiga ishontirmoqchi bo‘ldi, lekin eplay olmadi. U o‘ziga tinchlantiruvchi so‘zlar
bilan yupatayotgan edi: "Bu shunchaki shamol darchadan o‘tayotgan bo‘lsa kerak – faqat bir
sichqon pol ustidan yugurib o‘tdi, xolos" yoki "Bu oddiy chigirtkaning bir martalik chirillashi bo‘lsa
kerak." Ha, u o‘ziga shunday taskin bermoqchi bo‘ldi, ammo barchasi behuda edi. Befoyda edi,
chunki O‘lim unga yaqinlasharkan, oldindan o‘zining qorong‘u soyasini tashlab, qurbonini o‘rab
Aprel, 2025-Yil
176
olgan edi. U bu soyani ko‘rmagan, eshitmagan edi, lekin o‘z xonasida mening boshim borligini
sezayotgan edi.Uzoq vaqt davomida sabr bilan kutib, uning uyquga ketganiga hali toʻlaqonli amin
boʻlmay turib chiroq piligini ozgina koʻtarishga ahd qildim.
Shunday qilib, nihoyatda sekinlik va juda ehtiyotkorlik bilan – oxir-oqibat, zulmatni kesib
o‘tuvchi ingichka, arang seziladigan nur chizig‘ini hosil qildim.Xuddi oʻrgimchak toʻridek oʻta
ingichka boʻlgan bu xiragina nur tirqichdan chiqdi-da toʻgʻri boyagi "burgut" koʻzlariga tushdi.
Koʻzlar ochiq hatto juda katta ochiq edi, ularga termular ekanman qonim qaynab ketardi.
Uning koʻzlarida ajib bir oʻziga xoslik yaqqol koʻrinib turardi - gʻalati jirkanch parda
ortidagi moviy koʻzlar...Shuning oʻzigina sochimning uchigacha muzlashimga sabab boʻldi. Ammo,
cholning yuzidan ham tanasidan ham boshqa hech narsani payqay olmadim. Chunki chiroqni oʻz
oʻzidan mana shu laʼnati joyga tutdim. Men sizga aytmaganmidimki, siz adashib "telbalik" deb
o‘ylagan narsangiz, aslida, sezgilarning haddan tashqari o'tkirligidir? Endi esa aytaman:
quloqlarimga past, bo‘g‘iq, tez tovush eshitildi, xuddi paxtaga o‘ralgan soatning chiqillashiga
o‘xshab. Men bu tovushni yaxshi bilar edim. Bu – cholning yurak urishi edi. Bu urish meniing
g‘azabimni yanada kuchaytirdi, xuddi baraban ovozi askarni shijoatga chorlagandek. Ammo shunga
qaramay, o'zimni qo'lga olib, jim turar ekanman, zo'rg'a nafas oldim. Fonarni harakatsiz ushlab
turar va nurni ko'zdan qochirmaslikka jon-jahdim bilan harakat qildim. Ayni damda yuragimning
urishi tezlashar va borgan sari gupillab urardi. Oddiy qariyadan bu qadar qo'rqmasligim kerak dedim
o'zimga o'zim. Yuragim urishi tobora tezlashar ekan, menga nima bo'layotganini anglayolmasdim.
O'sha asabiy alpozda tunning qoq yarmida o'limni eslatuvchi jimlikka cho'mgan hovli va
g'alati tovushlar og'ushida cheksiz qo'rquv ostida qoldim, biroq anchagacha o'zimni qo'lga olishga
urindim. Ammo urish yanada kuchaydi, kuchaydi!
Yuragim yorilib ketadigandek bo‘ldi. Endi esa meni yangi tashvish qamrab oldi — bu ovoz
qo‘shnilarga eshitilishi mumkin edi! Cholning vaqti yetib kelgan edi! Men baland qichqirib, fonarni
ochdim va xonaga sakrab tushdim. U faqat bir marta qichqirdi — faqat bir marta. Bir lahzada uni
polga sudrab tushirdim va uning ustiga og‘ir karavotni tashladim. Keyin xursand bo‘lib kuldim,
chunki ish tugallangan edi.
Ammo bir necha daqiqa davomida yurak urishi hali ham bo‘g‘iq tovush bilan davom etdi.
Bu esa meni bezovta qilmadi; chunki bu devordan eshitilmas edi. Nihoyat, u to‘xtadi.
Chol o‘lik edi. Men karavotni chetga surib, jasadni tekshirdim. Ha, u tarashaday qotib
qolgandi. Men qo'limni yuragiga qo'ydim va o'sha yerda bir muddat ushlab turdim. Yuragi
urmayotgandi. U toshdek o'lib qolgan. Uning ko'zlari ortiq meni bezovta qilmas edi.
Aprel, 2025-Yil
177
Agar haliyam meni jinniga chiqarayotgan bo'lsangiz, tanani yashirish uchun qilgan oqilona
chora-tadbirlarimdan keyin bunday deb o'ylamaysiz. Tun so'nib bo'lgan, men shoshqaloqlik bilan
ammo tinch ishlardim. Avvalo, men jasadni qismlarga ajratdim. So'ngra bosh, qo'l va oyoqlarilarni
kesib tashladim.Shundan so'ng xona polidan uchta taxtani sug'urib oldim va barini mayda bo'laklar
orasiga olib qo'ydim. Keyin esa ularni shunday aql bilan, ayyorlik bilan joylashtirdimki, hech bir
kimsa, hattoki o'sha cholning o'zi ham payqay olmasdi. U yerda hech qanday dog'ni ham, qon
qoldiqlarini ham qoldirmasdan yuvib tozaladim. Men juda ehtiyotkorlik bilan buni bajardim. Vanna
esa barini ushlab turardi."Men bu ishlarni tugatganimda soat to‘rt edi—hali ham tun qorong‘usi kabi
zulmat. Soat zarbi chalinganda, ko‘cha eshigida taqillash eshitildi. Men yengil yurak bilan pastga
tushib, eshikni ochdim—endi nimadan qo‘rqishim mumkin edi? Uch kishi ichkariga kirdi va
o‘zlarini nihoyatda muloyimlik bilan politsiya xodimlari deb tanishtirdi. Kechasi qo‘shni tomonidan
qichqiriq eshitilgani, biron bir jinoyat sodir bo‘lishi mumkinligi haqida shubha paydo bo‘lgani
aytildi; politsiya bo‘limiga bu haqda xabar berilgandi va ular (ofitserlar) binoni tintuv qilish uchun
yuborilgan edi. "Kulib qo'ydim — axir nimadan qo‘rqishim kerak? Mehmonlarga xush kelibsiz
dedim-da quchqiriq haquda gap ketganda uni tushimda men qilganimni aytdim. Qari chol esa, dedim,
qishloqqa ketgan.
Mehmonlarni butun uy bo‘ylab olib yurdim. Ularga yasshilab qidirishni buyurdim.
Nihoyat, ularni cholning xonasiga olib bordim. Boyliklarini ko‘rsatdim — hammasi joyida,
teginilmagan. O‘z qilgan ishimning zavqida shunchalik ishonchga to‘lgandimki, xonaga kursilar
olib kirib, mehmonlarga dam olishni taklif qildim. So‘ng, jasorat va g‘alabaning g'alati shijoati bilan,
o‘zim aynan o‘sha joyga — qurbonning jasadi yotgan pol ustiga o‘tirdim.Ofitserlar ancha bosilishdi.
Mening xotirjamligim ularni ishontirgan edi. Ular o‘tirib, bemalol suhbat qurishar, tanish
mavzularda gaplashishar edi. Men esa ulardan qutulishni istardim. Biroq, ko‘p o‘tmay, qulog‘imda
g‘alati shovqin eshitila boshladi. Dastlab, bu faqat bir tasavvurdek tuyuldi, lekin bora-bora tovush
tobora aniqroq sezila boshladi. Ular esa o‘sha joyda, xotirjam suhbatni davom ettirishardi. Mening
boshim og‘rirdi, yuragim tez urardi. Ularni quvib yuborish uchun balandroq gapira boshladim,
tobora tez-tez so‘zlay boshladim. Lekin u tovush ham ortib borardi, kuchayardi… Nihoyat, men
tushundim – bu tovush quloqlarimning ichida emas edi!
Shubhasiz, mening rangim oqarib ketgan edi. Biroq, gapirishda davom etdim, ovozim tobora
balandroq chiqardi. U tovush ham tinmay, ortib borardi. Bu xuddi paxtaga o‘ralgan soatning sekin
urayotgan bong qoqishiga o‘xshardi. Nafasim bo‘g‘ilib, hansirardim. Biroq, ofitserlar buni
eshitishmadi. Men esa tobora tezroq, tobora qizg‘inroq gapirishda davom etdim…
Aprel, 2025-Yil
178
Lekin u shovqin tinmasdi, u tinmay kuchayib borar edi! Men o‘rnimdan turdim va baland
ovozda, hayajonla o‘zim bilan bahslasha ketdim. Ammo shu damda ovozlar ham tobora
balandlashib borardi. Nega ular haligacha ketishmadi? Shosha-pisha ortga-oldinga qadam tashlab,
hayajonimni oz bo‘lsa ham jilovlashga harakat qildim. Bu insonlarning beparvo qiyofasi meni
g‘azablantirardi.
Oh, Xudoyim! Ne qilishim joiz edi shu onda? Jahlim chiqib, o‘zimni yo‘qotdim, qichqirdim,
so‘zsiz g‘azablandim!
Shu onda stulni ko‘tarib, taxtalar ustiga otdim. Ovoz esa yanada kuchayib ketdi.
Balandlashgandan balandlashdi. Ammo hali ham odamlar xotirjam suhbatlashar, yuzlarida
kulgi alomati bor edi. Axir bu mumkin edimi? Yo‘q, yo‘q! Ular eshitishdi -- ular buni his qilishdi.
Ular barini bilib, tushunib turishardi. Ular mening qo‘rquvimni mazax qilayotgandek edi. Bu fikr
ichimni kemirib, ruhimni iztirobga soldi. Bu azoblarga chidashdan ko‘ra, o‘lim afzal edi shu tobda.
Bu ikkiyuzlamachilarning tabassumiga ortiq bardosh berolmas edim, endi o‘z hissiyotlarimni
boshqara olmas edim.
--Quloq soling! Tinglang!
" ---Yovuzlar" deb baqirdim.
Endi yashirib o‘tirmayman, tan olaman. Men o‘ldirdim, mana taxtalar ostini ko‘ring, mana
buyerni. Uning jirkanch yuragi hamon urmoqda!!!
