ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
120
ISHNI SUDGA QADAR YURISH BOSQICHIDA ASHYOVIY VA YOZMA
DALILLAR
Usmonaliyev Najmiddin Qo’shboq o’g’li
O'zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi
“Tergov faoliyati” kafedrasi o'qituvchisi
Orolov Javohir Abrorjon o‘g‘li
O’zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi
3-bosqich 327-guruh kursanti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15721160
Annotatsiya
Mazkur maqolada ishni sudga qadar yurish bosqichida ashyoviy va yozma dalillarning
ahamiyati, ularning to‘plash va tizimli ravishda taqdim etish usullari batafsil tahlil qilinadi.
Asosiy e'tibor ashyoviy dalillarning jinoyatlarni tergov qilish jarayonida qanday ro‘l o‘ynashi,
ularning ishonchliligi va qabul qilinishiga qanchalik ta’sir qilishi, shuningdek, yozma
dalillarning, jumladan, protokollar, xulosalar va boshqa hujjatlarning sud jarayonidagi o‘rni va
ahamiyati muhokama qilinadi. Maqola, shuningdek, turli jinoyat turlarida ashyoviy va yozma
dalillarni qo‘llash amaliyoti, dalillarning tayyorlanishi, to‘plangan dalillarning o‘zaro bog‘liqligi
va ularning sud qarorlarini qabul qilishdagi roli haqida batafsil tahlil beradi.
Kalit so‘zlar
Ashyoviy dalillar, yozma dalillar, sud jarayoni, jinoyat tergovi, hujjatlar, ishonchlilik,
qonuniy asoslar, dalil to‘plash, sud qarori, dalil baholash, qonuniy talablar.
Abstract
This article explores the significance of material and documentary evidence during the
pre-trial stage of legal proceedings, detailing methods for their collection and systematic
presentation. It focuses on the role of material evidence in the investigation of criminal cases,
its reliability, and its influence on decision-making, as well as the importance of documentary
evidence such as protocols, reports, and other documents in the judicial process. The article
also analyzes the application of material and documentary evidence in various types of crimes,
the preparation of evidence, the interrelation of collected evidence, and its role in judicial
decision-making.
Keywords
Material evidence, documentary evidence, judicial process, criminal investigation,
documents, reliability, legal foundations, evidence collection, court decision, evidence
assessment, legal requirements.
Ishni sudga qadar yurish bosqichi — fuqarolik, jinoyat yoki ma’muriy ishlar bo‘yicha
sudga murojaat qilishdan oldin o‘tkaziladigan huquqiy tartibdir. Bu bosqichda taraflar o‘z
da’volarini asoslash uchun turli xil dalillarni to‘plashadi. Dalillar ishni asoslash va sud
jarayonini osonlashtirishda muhim ahamiyatga ega bo‘ladi. O‘zbekiston qonunchiligiga ko‘ra,
ishni sudga qadar yurish bosqichida ashyoviy va yozma dalillar asosiy o‘rin tutadi. Sudga qadar
yuritiladigan jarayonlarda jinoyat ishini ko‘rib chiqishda dalillarning ahamiyati juda katta
1
.
1
Б.Б.Муродов. Жиноят-протсессуал қонун нормаларини эркинлаштириш йўллари // Олий юридик ўқув
юртларида инсон ҳуқуқлари муҳофазасини таъминловчи фанларнинг ўқитишнинг замонавий муаммолари.
Тошкент. Ўзбекистон Миллий университети ҳуқуқшунослик факултети 2009. Б. 66-69.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
121
Ayniqsa, ashyoviy va yozma dalillar sud qarorlarining asosiy poydevori hisoblanadi. Bu dalillar
faqatgina jinoyat sodir bo‘lganligini isbotlab qolmasdan, balki aybdorning aybdorligini ham
isbotlash uchun muhim vositadir. Jinoyat-protsessual qonunchilikda ashyoviy va yozma
dalillarning qonuniyligi, ularning qanday to‘planishi va taqdim etilishi haqida alohida qoidalar
mavjud. Ushbu maqolada biz ashyoviy va yozma dalillarning to‘planishi, ularning sudga taqdim
etilishi va qonuniy baholanishi jarayonini muhokama qilamiz.
Olimlarning fikricha, ashyoviy va yozma dalillar jinoyatni tergov qilish jarayonining eng
muhim bosqichlaridan biridir. Masalan, huquqshunos olim A. Xodjayev ta'kidlashicha,
"dalillarni qonuniy yo‘l bilan yig‘ish va ularni o‘z vaqtida sudga taqdim etish nafaqat jinoyat
tergovining, balki adolatli sud qarorlarining kafolatidir". Shu nuqtai nazardan, har bir dalilning
qonuniyligi, to‘g‘ri rasmiylashtirilishi va haqqoniyligi alohida e’tiborga loyiqdir
2
.
Ashyoviy dalillar — bu jinoyat bilan bog‘liq jismoniy ob’ektlar yoki materiallar bo‘lib, ular
jinoyatning sodir etilganini yoki aybdorning ishtirokini isbotlashda ishlatiladi. Jinoyat joyidan
topilgan qurollar, o‘g‘irlangan narsalar, hujjatlar va boshqa moddiy obyektlar ashyoviy dalillar
sifatida sudga taqdim etiladi. Ularning isbot kuchi ko‘pincha dalilning qanday to‘planganiga va
qanday tekshiruvdan o‘tganiga bog‘liq. Olimlar B. Usmonov va S. Safarovning fikricha, ashyoviy
dalillarni to‘plash jarayonida tergovchining malakasi va bilimlari muhim o‘rin tutadi. Chunki
noto‘g‘ri olingan yoki qonuniy bo‘lmagan yo‘l bilan yig‘ilgan dalillar sudda isbot sifatida qabul
qilinmasligi mumkin. Ashyoviy dalillarni rasmiylashtirishda protokol tuzish, foto va
videotasvirlar yordamida ularni hujjatlashtirish, mutaxassislar bilan birgalikda ekspertiza
o‘tkazish jarayoni muhimdir. Xususan, jinoyatning og‘irligi va murakkabligiga qarab ashyoviy
dalillarning tahlili ham turlicha bo‘lishi mumkin
3
.
Yozma dalillar
jinoyat tergovi va sud jarayonida muhim ahamiyat kasb etadi. Yozma
dalillar tarkibiga hujjatlar, rasmiy hisobotlar, ekspertiza xulosalari, guvohlik bayonotlari va
boshqa yozma materiallar kiradi. Yozma dalillar sud protsessida asosiy dalil vositasi bo‘lib
xizmat qilishi mumkin, chunki ular aniq faktlar va hujjatlarga asoslanadi. Huquqshunos olim T.
Abdullayevning fikriga ko‘ra, yozma dalillarni rasmiylashtirishda aniq va tushunarli bayonot
berilishi muhimdir. "Yozma dalillar odatda hujjatlar orqali ko‘rinish beradi, shuning uchun
ularning qonuniy va rasmiy shaklda tuzilganligi muhim", deydi Abdullayev. Shuningdek, yozma
dalillarning haqqoniyligi va ishonchliligini ta'minlash uchun ularni huquqiy asosda tekshirish
va baholash kerak
4
.
Ashyoviy va yozma dalillar ko‘pincha o‘zaro bog‘liq bo‘lib, ular bir-birini to‘ldiradi.
Masalan, ashyoviy dalil sifatida topilgan qurol, yozma dalillar — ekspertiza xulosalari va
guvohlarning bayonotlari orqali tasdiqlanishi mumkin. Shu sababli, sud jarayonida har ikkala
turdagi dalilning o‘zaro bog‘liqligi va birgalikdagi isboti muhim ahamiyatga ega. Sudda
dalillarni taqdim etish va ularning ishonchliligini ko‘rsatish, odatda, prokuror va himoyachi
o‘rtasidagi asosiy bahs mavzusidir. Jinoyat-protsessual kodeksda dalillarning haqqoniyligi va
ishonchliligini ta’minlash uchun ularni qonuniy ravishda to‘plash va rasmiylashtirish talablari
2
Б.Б.Муродов. “Жиноятларни тергов қилиш методикаси” фанидан ўқув дастури. Т.: Ўзбекистон Республикаси
ИИВ Академияси, 2012. Б.24
3
Б.Б.Муродов. Хусусий айблов институтини қўллаш самарадорлигини ошириш йўллари // Хусусий айблов ва
ярашув институтларини такомиллаштириш чоралари: Республика илмий-амалий конференцияси материаллари.
Т:Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2015й.Б. 34-40.
4
А.Т.Аширбоев. Айбланувчининг қаерда эканлиги номаълум бўлган ҳолларда жиноят ишини тўхтатишнинг
назарий ва амалий жиҳатлари. Жамият ва инновациялар № 1 (2024).– 2024. – 314-320 б.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
122
belgilab qo‘yilgan. Ushbu qonuniy talablar har qanday dalilni sudda isbot vositasi sifatida qabul
qilishda muhim ahamiyatga ega.
Dalillarni baholash sudyalarning asosiy vazifalaridan biri hisoblanadi. Sudyalar
dalillarning qonuniyligini, ularning haqqoniyligini va ishonchliligini baholash orqali qaror
qabul qiladi. Oliy sud a’zosi M. To‘laganovning fikricha, sud jarayonida har bir dalil alohida-
alohida tahlil qilinishi, keyin esa boshqa dalillar bilan bog‘liqligi o‘rganilishi lozim. Bu
jarayonning adolatli va haqqoniy bo‘lishi uchun dalillarning qanchalik asosli ekanligi muhimdir.
Sudda noto‘g‘ri yoki yolg‘on dalillar taqdim etilishi holatlari ham uchrab turadi, bu esa sud
jarayonini murakkablashtiradi. Shuning uchun sud amaliyotida dalillarni tekshirish va ularning
haqqoniyligini ta'minlash uchun huquqiy tartiblar va protsessual qoidalarga amal qilish juda
muhimdir
5
.
Ashyoviy va yozma dalillar jinoyat ishi bo‘yicha adolatli qaror qabul qilishda muhim
ahamiyatga ega. Ularni to‘plash, rasmiylashtirish va baholash jarayoni har bir tergov va sud
protsessining ajralmas qismi hisoblanadi. Olimlar va huquqshunoslar tomonidan bu masala
keng o‘rganilgan bo‘lib, dalillarning qonuniyligi va ishonchliligi sud qarorlarining adolatli
bo‘lishiga asosiy omil bo‘lib xizmat qiladi. Ashyoviy va yozma dalillarning haqqoniyligi va
ishonchliligini ta'minlash huquqiy davlatda sud jarayonining adolatli va haqqoniy bo‘lishini
kafolatlaydi. Shunday qilib, sudga qadar yuritiladigan jarayonlarda dalillarni qonuniy va
ishonchli tarzda yig‘ish, ularni sudda taqdim etish va to‘g‘ri baholash jinoyat huquqida muhim
ahamiyatga ega bo‘lib, jinoyat ishi bo‘yicha adolatli qaror qabul qilish uchun zarur shart
hisoblanadi
6
.
Ishni sudga qadar yurish bosqichida dalillar bo‘yicha O‘zbekiston qonunchiligidagi tarixiy
o‘zgarishlar: O‘zbekiston Respublikasining sud-huquq tizimi mustaqillikka erishganidan keyin
muntazam rivojlanib, yangilanib bordi. Ayniqsa, ishni sudga qadar yurish bosqichida dalillar
bilan ishlash tartibiga oid qonunlarda sezilarli o‘zgarishlar va takomillashtirishlar amalga
oshirildi. 1990-yillarning boshlarida, O‘zbekiston mustaqil davlat sifatida o‘zining Fuqarolik
protsessual kodeksi (FPK), Jinoyat protsessual kodeksi (JPK) va Ma’muriy protsessual
kodeksini qabul qildi. Ushbu hujjatlar sudga qadar ish yuritishda dalillarni aniqlash, to‘plash va
taqdim etish bo‘yicha asosiy qoidalarni belgiladi. Ushbu kodekslar sud jarayonlarini aniqroq,
shaffof va adolatli qilish maqsadida ishlab chiqildi, ishni sudga qadar yurish bosqichida dalillar
yig‘ish va ulardan foydalanish jarayonini tartibga soldi
7
.
Ilk kodekslarda dalillar tushunchasi va ularni baholash mezonlari nisbatan sodda edi.
Ammo vaqt o‘tishi bilan O‘zbekiston qonunchiligi xalqaro standartlarga moslashish jarayonida
dalillarni aniqlash, himoya qilish va baholash tizimini takomillashtirdi. Masalan, ashyoviy
dalillarni saqlash va ekspertizadan o‘tkazish jarayonlari, yozma dalillarni hujjatlashtirishning
5
Ш.Ш.Суюнов. Ҳодиса содир бўлган жойни кўздан кечириш тергов харакатининг жиноят содир этган шахсларни
аниқлаш хамда уларнинг айбини исботлашдаги ахамияти. “Замонавий дунёда педагогика ва психология” номли
Республика илмий-амалий конференцияси.
6
Ш.Ш.Суюнов. Компютер техника воситалари орқали содир этилган фирибгарлик жинояти турлари. “Замонавий
дунёда педагогика ва психология” номли Республика илмий-амалий конференцияси. 9.06.2023 йил
7
Хушвактова Н.А. Факторы, препятствующие эффективному использо-ванию общественного участия в
досудебном производстве / Н.А. Хушвактова // Теоретические аспекты юриспруденции и вопросы
правоприменения: сб. ст. по материалам LXV Международной научно-практической конференции
«Теорети¬ческие аспекты юриспруденции и вопросы правоприменения». – № 11(65). – Москва, Изд.
«Интернаука», 2022. DOI:10.32743/25419889.2022.11.65.346588
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
123
qonuniy talablari kuchaytirildi. Shuningdek, elektron hujjatlar va raqamli yozuvlar dalil sifatida
tan olinishi uchun tegishli qonunchilik asoslari yaratilmoqda
8
.
So‘nggi yillarda O‘zbekiston qonunchiligida ishlarni sudga yuborishdan oldingi bosqichni
yanada samarali qilish uchun islohotlar amalga oshirilmoqda. Bu islohotlar doirasida dalillarni
to‘plash va taqdim etish jarayonini soddalashtirish, shuningdek, taraflar huquqlarini
kengaytirish ko‘zda tutilgan. Masalan, elektron hujjat aylanishi va onlayn sud jarayonlari yo‘lga
qo‘yilishi bilan dalillarni sudga taqdim etishning yangi usullari joriy etilmoqda
9
.
Ishni sudga qadar yurish bosqichida ashyoviy va yozma dalillar to‘plash va ulardan
foydalanish O‘zbekiston sud tizimining muhim qismidir. Bu bosqichda to‘plangan dalillar sud
jarayonining asosini tashkil qilib, ishning haqiqatga muvofiq va adolatli hal qilinishini
ta’minlaydi. O‘zbekiston qonunchiligi ishni sudga qadar yurish bosqichida dalillarni to‘plash va
taqdim etish jarayonini tartibga solib, huquqiy normalarni aniq belgilagan. Dalillar qonuniy yo‘l
bilan olingan va ishonchli bo‘lishi lozim, chunki sudda faqat shunday dalillar e’tiborga olinadi.
Mustaqillikdan buyon qonunchilikda amalga oshirilgan islohotlar, protsessual kodekslarning
qabul qilinishi va zamonaviy texnologiyalarni joriy etish ishni sudga qadar yurish bosqichida
dalillar bilan ishlash tizimini samarali va shaffof qilmoqda. Bu esa sudlarning adolatli qaror
qabul qilishiga yordam beradi. Shunday qilib, ishni sudga qadar yurish bosqichida dalillarni
to‘plash, saqlash va taqdim etish tartibiga rioya qilish — sud jarayonining muvaffaqiyati va
huquqiy himoya kafolatining asosi hisoblanadi
10
.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси.
2.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг 25.01.2020 йилдаги
Олий Мажлисга Мурожаатномаси. // [Електрон манба].
3.
Ўзбекистон юридик энциклопедияси. –Т., 2009. – Б. 199.
4.
Ўзбекистон миллий энциклопедияси. Т.4. –Т., 2002. – Б. 47.
5.
Б.Б.Муродов.
Жиноят-протсессуал қонун нормаларини эркинлаштириш йўллари //
Олий юридик ўқув юртларида инсон ҳуқуқлари муҳофазасини таъминловчи
фанларнинг ўқитишнинг замонавий муаммолари. Тошкент. Ўзбекистон Миллий
университети ҳуқуқшунослик факултети 2009. Б. 66-69.
6.
Б.Б.Муродов.
Жиноят-протсессуал муносабатларда ҳимоячининг иштироки //
“Адвокатлик фаолияти: назария ва амалиёт масалалари” мавзусидаги илмий-амалий
конференция материаллари. ЎзР Президенти ҳузуридаги Амалдаги қонун ҳужжатлари
мониторинги институти. – Тошкент, 2010. Б. 171-175.
7.
Б.Б.Муродов.
Хусусий айблов институтини қўллаш самарадорлигини ошириш
йўллари // Хусусий айблов ва ярашув институтларини такомиллаштириш чоралари:
8
Н.Қ.Усманалиев. Жиноят ишини юритишни тўхтатиш ва тиклаш муддатлари билан боғлиқ айрим мулоҳазалар
//Теоретические аспекты становления педагогических наук. – 2025. – Т. 4. – №. 6. – С. 40-47.
9
Ш.С.Агоев., Асатуллаев Д. Ахборот технологиялари соҳасидаги ўғирлик жиноятларни тергов қилишнинг ўзига
хос хусусиятлари //Общественные науки в современном мире: теоретические и практические исследования. –
2024. – Т. 3. – №. 7. – С. 31-35.
10
Н.Қ.Усманалиев. Байназов Ж. Ўғирлик жинояти бўйича ҳодиса содир бўлган жойни кўздан кечириш тергов
ҳаракатининг янги усуллари //Наука и инновации в системе образования. – 2024. – Т. 3. – №. 8. – С. 69-74.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
124
Республика илмий-амалий конференцияси материаллари. Т:Ўзбекистон Республикаси
ИИВ Академияси, 2015й.Б. 34-40.
8.
Б.Б.Муродов.
“Жиноятларни тергов қилиш методикаси” фанидан ўқув дастури. Т.:
Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2012. Б.24
9.
Ш.Ш.Суюнов.
Гиёҳвандлик воситалари ёки психотроп моддалар билан қонунга
хилоф равишда муомала қилишдан иборат жиноятларни квалификатсия қилишнинг
муҳим жиҳатлари. “Талқин ва тадқиқотлар” Республика илмий-услубий журнали
10сони. 01.10.2022 йил Б. 105-109.
10.
Ш.Ш.Суюнов.
Компютер техника воситалари орқали содир этилган фирибгарлик
жинояти турлари. “Замонавий дунёда педагогика ва психология” номли Республика
илмий-амалий конференцияси. 9.06.2023 йил
11.
Ш.Ш.Суюнов.
Ҳодиса содир бўлган жойни кўздан кечириш тергов харакатининг
жиноят содир этган шахсларни аниқлаш хамда уларнинг айбини исботлашдаги
ахамияти. “Замонавий дунёда педагогика ва психология” номли Республика илмий-
амалий конференцияси.
12.
Ш.Ш.Суюнов.
Гиёҳвандлик воситаларини, уларнинг аналогларини ёки психотроп
моддаларини сотиш мақсадисиз ноқонуний ишлаб чиқариш, олиш, сақлаш, жинояти
тушунчаси // Жамият ва инновация. – 2025. – В. 6. – Но 1/С. – Б. 267-277.
13.
А.Т.Аширбоев.
Айбланувчининг қаерда эканлиги номаълум бўлган ҳолларда
жиноят ишини тўхтатишнинг назарий ва амалий жиҳатлари. Жамият ва инновациялар
№ 1 (2024).– 2024. – 314-320 б.
14.
А.Т.Аширбоев.
Жиноят
ишини
тўхтатиш
тушунчаси
ва
аҳамияти.
Эксмерткриминалистик фаолият: истиқболлар ва инновациялар мавзусидаги халқаро
конференция материллари тўплами. Т., Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар
вазирлиги Академияси, 2023. – Б. 381-388.
15.
А.Т.Аширбоев.
Айбланувчининг иштирокини таъминлаш имкони бўлмаган
тақдирда дастлабки терговни тўхтатиш: Назария ва амалиёт. Ўзбекистон Республикаси
Фанлар Академияси Қорақалпоғистон бўлимининг Ахборотномаси № 1 (2024).– 2024.
95-98 б.
16.
А.Т.Аширбоев
. Cуриштирув ва дастлабки терговни тўхтатиш институти: халқаро
тажриба
ва
ўзбекистон
қонунчилигини
такомиллаштириш
истиқболлари
//Общественные науки в современном мире: теоретические и практические
исследования. – 2024. – Т. 3. – №. 14. – С. 37-42.
17.
Н.Қ.Усманалиев.
“Оқилона муддат” тамоийилини жорий этиш назарий ва амалий
жиҳатлари //Наука и инновации в системе образования. – 2025. – Т. 4. – №. 3. – С. 44-50.
18.
Н.Қ.Усманалиев.
Жиноят ишини юритишни тўхтатиш ва тиклаш муддатлари билан
боғлиқ айрим мулоҳазалар //Теоретические аспекты становления педагогических наук.
– 2025. – Т. 4. – №. 6. – С. 40-47.
19.
Н.Қ.Усманалиев.
Протсессуал
муддатларнинг
ҳисоблашда
қўлланилувчи
меъзонларнинг айрим жиҳатлари //проблемс анд солутионс оф сcиентифиc анд
инновативе ресеарч. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 25-30.
20.
Н.Қ.Усманалиев. Байназов Ж
. Ўғирлик жинояти бўйича ҳодиса содир бўлган жойни
кўздан кечириш тергов ҳаракатининг янги усуллари //Наука и инновации в системе
образования. – 2024. – Т. 3. – №. 8. – С. 69-74.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
125
21.
Ш.С.Агоев., Шакирова С
. Қийнаш жиноятини тергов қилиш: назария ва амалиёт
//Развитие и инновации в науке. –2024. – Т. 3. – №. 6. – С. 75-81.
22.
Ш.С.Агоев., Абдухамидов А
. Гувохлантириш тергов харакатини ўтказишнинг
ахамияти //Общественные науки в современном мире: теоретические и практические
исследования. – 2024. – Т. 3. – №. 7. – С. 49-51.
23.
Ш.С.Агоев., Асатуллаев Д
. Ахборот технологиялари соҳасидаги ўғирлик
жиноятларни тергов қилишнинг ўзига хос хусусиятлари //Общественные науки в
современном мире: теоретические и практические исследования. – 2024. – Т. 3. – №. 7. –
С. 31-35.
24.
Ш.С.Агоев., Ташев У
. Экспертиза фаолиятининг арманистон республикаси жиноят-
протсессуал қонунчилигидаги ҳуқуқий асослари //Развитие и инновации в науке. –
2024. – Т. 3. – №. 6. – С. 48-56.
25.
Хушвактова Н.А
. Факторы, препятствующие эффективному использо-ванию
общественного участия в досудебном производстве / Н.А. Хушвактова // Теоретические
аспекты юриспруденции и вопросы правоприменения: сб. ст. по материалам LXV
Международной научно-практической конференции «Теорети¬ческие аспекты
юриспруденции и вопросы правоприменения». – № 11(65). – Москва, Изд. «Интернаука»,
2022. DOI:10.32743/25419889.2022.11.65.346588
26.
Хушвактова Н.А
. Коррупцияга оид жиноятларни фош қилиш ва тергов қилишда
жамоатчилик ёрдамидан фойдаланиш // «Давлат бошқаруви соҳасида коррупциявий
хавф-хатарларни бартараф этиш механизмларини такомиллаштириш масалалари»:
республика илмий-амалий конференцияси тўплами – Тошкент давлат юридик
университетининг ихтисослаштирилган филиали, Т: 2022. Б.78-83.
