Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Online medical services and their specific features
Jaloliddin ASKAROV
1
Tashkent State University of Law
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received May 2021
Received in revised form
28 May 2022
Accepted 20 June 2022
Available online
25 July 2022
In this article, the concept of medical service and its main
aspects were analyzed and the views of scientists were studied.
Online services and their types, which are a modern form of
medical services, were also identified, and their main
characteristics were determined. The effectiveness of online
medical services and telemedicine on foreign platforms, as well
as on leading service platforms, was studied. It has been found
that there is a global need for medical services during Covid-19
and beyond. The fundamentals of legal regulation of online
medical services are defined and author
’
s conclusions are given.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss6/S-pp293-300
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
medical service,
telemedicine,
law,
digitization,
health care of citizens.
Onlayn tibbiy xizmatlar va ularning
o‘
ziga xos
xususiyatlari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
tibbiy xizmat,
teletibbiyot,
huquq,
raqamlashtirish,
fuqarolar so
g‘
ligini saqlash.
Mazkur maqolada tibbiy xizmat tushunchasi va uning asosiy
jihatlari tahlil qilinib, olimlarning qarashlari
o‘
rganildi.
Shuningdek, tibbiy xizmatlar k
o‘
rsatishning zamonaviy shakli
b
o‘
lgan onlayn xizmatlar va ularning turlari hamda asosiy
xususiyatlari aniqlandi. Onlayn tibbiy xizmatlar va teletibbiyot-
ning xorijiy davlatlar platformalaridagi ishlashi, yetakchi xizmat
k
o‘
rsatish platformalari
o‘
rganib chiqildi. Covid-19 va undan
keyingi davrda global tibbiy xizmatlarga b
o‘
lgan ehtiyoj
mavjudligi aniqlandi. Onlayn tibbiy xizmatlarni huquqiy
tartibga solishning asoslari qayd etildi va mualliflik xulosalari
berildi.
1
Lecturer of the Department of Business Law at Tashkent State University of Law, Tashkent, Uzbekistan.
E-mail:E-mail: j.askarov@tsul.uz, businesslawmaster@gmail.com.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2022) / ISSN 2181-1415
294
Онлайн медицинские услуги и их особенности
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
медицинские услуги,
телемедицина,
право,
цифровизация,
здравоохранение граждан.
В данной статье были проанализированы понятие
медицинской услуги и ее основные аспекты, а также
изучены взгляды ученых. Также были определены онлайн
сервисы и их виды, являющиеся современной формой
оказания медицинских услуг, и определены их основные
характеристики. Были изучены эффективность онлайн
-
медицинских услуг и телемедицины на зарубежных
платформах, а также на ведущих сервисных платформах.
Было обнаружено, что существует глобальная потребность
в медицинских услугах вовремя
Covid-
19 и за его
пределами. Определены основы правового регулирования
онлайн
-
медицинских услуг и даны авторские заключения.
Internet texnologiyalari so
g‘
liqni saqlash sanoati rivojiga katta yordam bermoqda.
Ayniqsa, IT tizimlari zamonaviy so
g‘
liqni saqlash xizmatlarini k
o‘
rsatishda hayotiy
ahamiyatga ega b
o‘
ldi.
Bundan tashqari, dunyo aholisining doimiy
o‘
sishi, turli kasalliklar, pandemiya
oqibatlari ham tibbiy xizmatlarga b
o‘
lgan ehtiyojning yanada
o‘
sishiga sabab b
o‘
lmoqda.
Jahon so
g‘
liqni saqlash tashkilotining hisob-kitoblariga qaraganda, 2011-yilda dunyo
aholisi 7 milliardga yetgan b
o‘
lsa, 2021-yilda ushbu k
o‘
rsatkich deyarli 7,9 milliardni
tashkil etmoqda. Dunyo aholisi 2030-yilda 8,5 milliardga, 2050-yilda 9,7 milliardga va
2100-yilda 10,9 milliardga
o‘
sishi kutilmoqda.
Bu keskin
o‘
sish, asosan, reproduktiv yoshga qadar omon qolgan odamlar sonining
k
o‘
payishi bilan bo
g‘
liq b
o‘
lib, tu
g‘
ilish k
o‘
rsatkichlarining katta
o‘
zgarishi, urbanizatsiya
va migratsiyaning tezlashishi bilan birga kechmoqda. Bu tendensiyalar kelajak avlodlar
uchun katta ta’sir ko‘
rsatadi [1].
Shu sababli tibbiy xizmatlarga ehtiyoj har doimgidan k
o‘
ra k
o‘
proq yuzaga kelishi
tabiiy. Ayniqsa, tibbiy xizmatlar k
o‘
rsatish faoliyatini s
o‘
nggi 2019-yilgi Covid-19
kasalligining tarqalishi va 2020-yilga kelib dunyo miqyosida pandemiya [2] darajasiga
chiqishi an’anaviy xizmat ko‘
rsatish metodlaridan farqli ravishda onlayn platformalar,
internet tarmo
g‘idagi faol dasturiy ta’minotlar va sun’iy intellekt asosida amalga oshirish
jarayoni jadallashdi.
Albatta, xizmat k
o‘
rsatish va uning asosiy elementlariga oid munosabatlar xususiy
huquq tartibga soladigan predmet hisoblanib, uning turlariga nisbatan ham q
o‘
llaniladi.
O‘
zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining asosiy institutlaridan hisoblangan
shartnomalarda haq evaziga xizmat k
o‘
rsatish shartnomasi mavjud b
o‘
lib, asosiy jihatlari
xizmat k
o‘
rsatishga qaratilgan.
Shartnomaning predmeti ashyoviy shaklda b
o‘lmagan xizmatdir, ya’ni muayyan
harakatlarni qilish yoki muayyan faoliyatni amalga oshirish bilan bo
g‘
liq b
o‘
lgan,
shaxslarning ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan, muayyan bir ixtisoslikka, malakaga ega
b
o‘
lgan kishilar tomonidan amalga oshiriladigan faoliyatdir[3, 32- b].
Mazkur shartnomaning asosiy elementi xizmat bo‘lganligi uchun uning o‘ziga xos
jihatlarini va bugungi onlayn xizmat bilan bog‘liqligini tahlil qilish maqsadga muvofiq.
Bilamizki, xizmat iste’mol birliklarining holatini (iste’molchining o‘zi yoki unga tegishli
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2022) / ISSN 2181-1415
295
bo‘lgan narsalarning jismoniy yoki intellektual holatini) o‘zgartirish yoki mahsulot yoki
moliyaviy aktivlar almashinuvini rag‘batlantirish maqsadida iste’molchining talabiga
muvofiq buyurtma asosida amalga oshiriladigan ishlab chiqarish faoliyatining natijasidir [4].
Mazkur ta’rifga ko‘
ra, eng muhim jihat ishlab chiqarish natijasi b
o‘
lib, natija bir
tomonning buyurtmasi asosida amalga oshirilishi belgilab berilgan. Iqtisodchi olim Genri
Asselning fikriga k
o‘ra, [5] xizmatlar iste’molchilar tomonidan sotib olinadigan nomoddiy
tovarlardir. Ularning maqomi mulk bilan bo
g‘
liq emas.
Amerikalik olim T. Hill [6] esa xizmatga bu boshqa iqtisodiy birlikning faoliyati
natijasida yuzaga keladigan har qanday iqtisodiy birlikka tegishli b
o‘
lgan shaxs yoki
tovarning holatini birinchisining oldindan roziligi bilan
o‘zgartirish deb ta’rif bergan.
E’tiborli jihati shundan iboratki, ushbu tariflarning barchasi o‘
zida klassik xizmat va
uning barcha asosiy jihatlarini k
o‘
zga tutgan. Bundan tashqari, D. Dolgov [7],
А
. Korol va
S. Xlinovlar [8] xizmatlarning turlarini turli mezonlarga asoslanib tasniflab chiqishgan. Bu
mezonlardan misol sifatida xizmatlarning legitimligiga k
o‘
ra, qonuniy va xufiyona;
iste’mol xususiyatiga ko‘
ra, ommaviy, jamoaviy va xususiy ekanligini keltirish mumkin.
Shunga qaramasadan, xizmatlarni tasniflashda elektron xizmatlar yoki onlayn xizmatlar
mavjud emasligini k
o‘
rish mumkin. Fikrimizcha, olimlar tomonidan onlayn xizmatlarning
kiritilmaganligi ularning
o‘
sha davrda ommalashmaganligi yoki xizmat k
o‘
rsatishga
nisbatan talab va ishonchlilik offlayn shakldagi xizmatlardaligi bilan bo
g‘
liq.
Shuni qayd etish kerakki, bugungi ehtiyojlar va takliflarning xilma-xilligi tadbirkor-
larning yangicha ishlashga b
o‘
lgan ishtiyoqini yanada kuchaytirdi va hatto bunga majbur
qildi deyish mumkin. Buning bir qator sabablari bor.
Birinchidan, xizmatlar bozorida internetning keng q
o‘
llanilishi natijasida yangicha
yondashuv va ishlash ishtiyoqi kuchaydi. Natijada, elektron dasturiy ta’minotlar yara
tish,
ma’lumotlar bazalarini ishlab chiqarish kuchaydi va har bir soha xodimi o‘
z imkoniyati
hamda ehtiyojlaridan kelib chiqib foydalanishi k
o‘
payib bordi.
Ikkinchidan, bir qator offlayn xizmatlarni endilikda onlayn shaklda ham amalga
oshirish mumkinligi va insonlar uchun qulay ekanligi
o‘
z isbotini topdi.
Uchinchidan, xizmatlarning onlayn shaklda k
o‘
rsatilishi ortiqcha vaqt sarfi va
mabla
g‘
tejalishiga olib kelmoqda.
T
o‘
rtinchidan, masofaviy xizmatlar ortishi sababli daromad topish imkoniyati
k
o‘
paydi hamda onlayn kasblarda yosh chegarasi ahamiyatga ega b
o‘
lmay qoldi.
Beshinchidan, davlat organlarining asossiz aralashuvi va ortiqcha byurokratik
t
o‘
siqlar minimal darajada tushdi.
Mazkur imkoniyatlarning eng asosiylari sanab
o‘
tilib, buni faqatgina umumiy
xizmatlar k
o‘
rsatish va uning onlayn shakliga nisbatan tatbiq etish mumkin. Imkoniyat-
larning miqdoriy va sifat belgilari turli sohalarda turlicha b
o‘
lishi tabiiy, albatta.
K
o‘
pgina insonlar onlayn maslahat olish uchun videokonferensaloqa yondashuvi
bilan onlayn veb-portallarga murojaat qilishdi. Ushbu texnik taraqqiyotdan foydalanish
k
o‘
plab afzalliklarga ega, shu jumladan, xarajatlarni tejash, qulaylik, shifokor uchun ham,
bemor uchun ham maxfiylik va aloqani yaxshilash kabilarni
o‘
z ichiga oldi. Bu xizmat
onlayn tibbiy maslahat olish b
o‘
lib, tibbiy xizmatlar ichida eng keng tarqalgan turlardan
hisoblanadi.
Onlayn tibbiy maslahat zamonaviy davrda, ayniqsa, COVID-19 avj olgan mahalda
har qachongidan ham dolzarb po
g‘
onaga k
o‘
tarildi. Plastik jarrohlik jarayonida ushbu
texnikani tasdiqlash uchun yanada chuqur tadqiqotlar talab etiladi. Tibbiy konsultatsiya
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2022) / ISSN 2181-1415
296
protseduralarini, kanallarni, shifrlashni va ma’lumotlarni saqlashni standa
rtlashtirishga
aniq ehtiyoj bor, shu bilan birga, davolanish sifati va ijtimoiy masofani saqlashda muhim
rol
o‘
ynaydi.
XXI asrda ba’zi shifokorlar va jarrohlar tibbiyotni qayta kashf etishmoqda.
Laboratoriyalar bilan birgalikda ishlaydigan olimlar dasturiy
ta’minotdan tortib roboto
-
texnikaga qadar yangi texnologiyalarni sinovdan
o‘
tkazmoqdalar, bu tibbiy muhitni
tubdan
o‘zgartirishi mumkin, ya’ni yuqori natijalar, arzon narxlar, keng imkoniyat va
qulaylikni ta’minlaydi.
Onlayn tibbiy xizmatlar bugungi kunda teletibbiyot asosida amalga oshirilishi
k
o‘
plab kuzatilmoqda. Shu sababli ham onlayn tibbiy xizmatlarni aniqlashda, avvalo,
ushbu faoliyatni amalga oshirayotgan kompaniyalar va ular taklif etayotgan xizmatlarni
o‘
rganish maqsadga muvofiq.
“GovHealth” onla
yn jurnali [9] Teladoc, MEMD, ICliniq, Amwell, MDlive, Doctor on
Demand, Virtuwell kabi kompaniyalar va ular k
o‘
rsatadigan xizmatlarni sanab
o‘
tgan.
Misol uchun ICliniq kompaniyasini oladigan b
o‘
lsak, boshqa teletibbiyot provayderlari
singari iCliniq ham bemorlar uchun keng k
o‘
lamli xizmatlarni taqdim etadi va ular onlayn
uchrashuvni oldindan belgilashlari mumkin. Bemorlar, shuningdek, shifokorlarga
o‘
zlarining tibbiy kasallik tarixini topshirishlari, telefon orqali suhbat yoki video
q
o‘
n
g‘
iroqni s
o‘
rashlari mumkin.
Ushbu kompaniyadagi 3000 nafar shifokorlar 80 turdagi tibbiy sohalar b
o‘
yicha
beriladigan onlayn savollarga javob berishga qodir. Ularning veb-sayti, shuningdek,
avvalgi s
o‘
rovlarga va ularning javoblariga kirishga imkon beradi. Onlayn, telefon va
videoq
o‘
n
g‘
iroqlar orqali maslahatlashuvlar ham mavjud, ammo bu shifokor jadvaliga
bo
g‘
liq b
o‘
lishi kerak. Shuningdek, ular ushbu sohadagi mutaxassislar uchun noyob
"virtual shifoxona" tajribasiga ega.
Ular taklif qilayotgan mavjud xizmatlar [10]:
–
psixiatriya;
–
onkologiya;
–
akusherlik va ginekologiya;
–
stomatologiya;
–
seksologiya;
–
dermatologiya;
–
umumiy tibbiyot.
Internetda
o‘
sib borayotgan bozor mavjud b
o‘
lganligi sababli MeMD hisobni
osongina r
o‘
yxatdan
o‘
tkazishingiz mumkin b
o‘
lgan onlayn platformani yaratish orqali
bundan yaxshi foydalangan.
MeMD [11] platformasi orqali bemorlar shifokor bilan bitta maslahatlashuvda bir
nechta tibbiy masalalarni muhokama qilishlari va buning uchun q
o‘
shimcha haq olishlari
mumkin emas, bunda faqat bitta shart b
o‘lishi lozim, ya’ni shifokor siz bilan ikkinchi
masalani muhokama qilish uchun ochiq b
o‘
lsa.
MeMDning salbiy tomoni shundaki, ular boshqa provayderlar singari laboratoriya
sinovlarini
o‘
tkazmaydilar.
Teladoc [12] AQShdagi birinchi teletibbiyot kompaniyalaridan biri b
o‘
lib, uzoq
yillik faoliyat, tajriba va xizmat k
o‘
rsatishga k
o‘
proq ishonch ba
g‘
ishlaydi.
Albatta, ular eng k
o‘
p afzal k
o‘
riladigan provayderlaridan biri b
o‘
lgan xizmatdir.
O‘
z ichiga tibbiy masalalar keng doiradagi xizmatlar:
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2022) / ISSN 2181-1415
297
–
terini parvarish qilish va dermatologik muammolar;
–
pediatriya xizmatlari;
–
shoshilinch tibbiy yordam masalalari;
–
ruhiy kasalliklar b
o‘
yicha maslahatlashuvlar, ayniqsa, depressiya va giyohvand-
likning ortib borayotgan tashvishlari haqida samarali maslahatlar va xizmatlar berib
keladi. Mazkur tibbiy xizmatlar k
o‘
rsatuvchi kompaniyalar turli xizmatlarni k
o‘
rsatish va
k
o‘
rsatkichlarning xilma-xilligi bilan bir-biridan ajralib turibdi. Ularning asosiy elementi
ham xizmatlar k
o‘
rsatishning klassik usulidan olingan.
Shu sababli ham bugungi kunda teletibbiyot asosida tibbiy xizmatlar k
o‘
rsatish
k
o‘
pgina davlatlarda y
o‘
lga q
o‘yilgan va huquqiy asoslari ta’minlangan. Teletibbiyot [13]
asosida xizmatlar k
o‘
rsatish, odatda, bemorlarning so
g‘
li
g‘
ini yaxshilash uchun elektron
shaklda almashinadigan tibbiy ma’lumotlardan foydalanish deb ta’riflanishi mumkin.
Bundan tashqari, ushbu tushunchaning milliy ta’rifini yoki unga berilgan tushunchani
so
g‘
liqni saqlash sohasidagi telekommunikatsiya texnologiyalarining yutuqlari natijasi
deb hisoblash mumkin [14]. Ushbu hodisa davolash samaradorligini, xuddi diagnostika
singari sifat jihatidan yangi darajaga k
o‘
tarishga yordam berishi sifatida qayd etilgan.
Koronavirus pandemiyasidan oldin k
o‘
pchilik odamlar teletibbiyot xizmatlaridan
foydalanmagan. Yaqinda Healthinsurance.com [15] kompaniyasi tomonidan
o‘
tkazilgan
s
o‘
rovda respondentlarning atigi 21%i pandemiyadan oldin teletibbiyotdan foydalangan
b
o‘
lsa, hozirda respondentlarning 43%i teletibbiyot yordamidan foydalanishni
bildirishgan.
Tadqiqot shuni k
o‘
rsatdiki, k
o‘
plab xorijiy mamlakatlarda (AQSh, Germaniya [16],
Singapur, Norvegiya, Rossiya [17] va boshqalar) telemeditsina sohasini huquqiy tartibga
solish normativ-huquqiy hujjatlarda k
o‘
zda tutilgan.
Xususan, AQShda ham federal, ham shtat darajasida telemeditsina tushunchasini,
subyektlar doirasini, ularning huquq va majburiyatlarini aniq belgilaydigan, shuningdek,
litsenziyalash, javobgarlik va shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish masalalarini tartibga
soluvchi alohida qonunlar mavjud.
Ma’lumot uchun o‘
rnida shuni aytish kerakki, telemeditsina dasturlari orqali
Amerika shifoxonalar assotsiatsiyasi [18] tomonidan erishilgan mabla
g‘
lar 11%ga teng.
Xarajatlarni kamaytirish, qabul qilish, telefon orqali maslahatlashuv, yangi bemorlarni
qabul qilish imkoniyati, kelmaslik sonining kamayishi va hatto haftada bir necha kun
uyda bepul jadval b
o‘
yicha ishlash imkoniyati natijasida yuzaga keldi. Kasalxonadan
chiqarilgandan s
o‘
ng bemorlar reabilitatsiya terapiyasidan masofadan turib
o‘
tishlari va
shifokorlar bilan maslahatlashishlari mumkin, bu esa bemorlarning
o‘
zlari va so
g‘
liqni
saqlash tizimlarining vaqt va pullarini tejaydi.
Bundan k
o‘
rinib turibdiki, teletibbiyotni q
o‘
llash orqali turli tashkiliy-texnikaviy va
iqtisodiy yengilliklarga erishish mumkin.
Teletibbiyotni q
o‘
llashning t
o‘
rt asosiy turi [19] mavjud b
o‘
lib, ularga:
–
Real vaqt rejimi video (sinxron).
–
Saqlash va transmissiyaviy (asinxron).
–
Bemorni masofadan nazorat qilish.
–
Mobil tibbiy xizmat.
Internetdan foydalanish va texnologiyalar kundalik hayotda tobora bir-biriga
bo
g‘
lanib borayotganligi sababli teletibbiyotdan foydalanish k
o‘
paymoqda. Amerika
kasalxonalari assotsiatsiyasiga k
o‘
ra [20] (AHA), kasalxona tizimlarining 50% dan orti
g‘
i
teletib
biyotning ba’zi shakllaridan foydalangan. Shu sababli mazkur yo‘
nalishdagi
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2022) / ISSN 2181-1415
298
ehtiyojlarning huquqiy asoslari ham yaratilgan. Ammo shunisi qiziqarliki, AQShdagi
shtatlar
o‘
z hududiy qonunlari asosida tartibga solinishi mavjud. Misol uchun, onlayn
tibbiy xizmatlar k
o‘
rsatish ham litsenziya talab etiladigan faoliyat turlariga kiritilib,
litsenziya talablari va standartlari turlicha belgilangan. Tibbiyot xizmatlar boshqa k
o‘
plab
kasblar singari amaliyot bilan uzviy bo
g‘
liq va inson so
g‘ligini ta’minlashga xizmat
qiladi,
shu sababli AQShda har bir shtat litsenziyalash standartlarini
o‘
rnatish va amalga
oshirishda tibbiy xizmatlarni tartibga solish huquqiga ega. Masalan, Kaliforniyaning
“Litsenziyalash to‘g‘risida”gi Qonuni [21], Biznes va kasb kodeksining 2052
-moddasi har
qanday shaxsga tegishli tibbiy litsenziyasiz bemorlarni tashxislash, davolash, operatsiya
qilishni taqiqlaydi. K
o‘
pgina boshqa shtatlarda xuddi shu umumiy qoida b
o‘
yicha
o‘
zgarishlarni taqiqlovchi qoidalar mavjud.
Aytish kerakki, ushbu tartibga solishga oid huquqiy munosabatlar onlayn tibbiy
xizmatlar k
o‘
rsatishga monelik qilmasdan, uni q
o‘
llab-quvvatlashga y
o‘
naltirilgan.
O‘
zbekistonda bu borada qanday huquqiy munosabatlar mavjudligiga nazar
tashlanadigan b
o‘
lsa, tibbiy xizmatlar va ularni amalga oshirish asoslari alohida qonun
hujjati [22] hamda qonunosti hujjatlari asosida tartibga solinadi. Xorijiy davlatlar
amaliyoti va qonunchiligi bilan solishtirilganda [23] ham, tibbiy xizmatlarni
litsenziyalash va milliy qonunchilikdagi tartibotlarda umumiylik va
o‘
ziga xoslik mavjud.
Shunday b
o‘
lsa-da, onlayn tibbiy xizmatlar masalasi milliy qonunchiligimizda tartibga
solinmagan. “Fuqarolar sog‘
li
g‘
ini saqlash t
o‘g‘risida”gi Qonunga ko‘
ra, so
g‘
liqni
saqlashning xususiy va boshqa xil tizimlariga taalluqli davolash-profilaktika muassasalari
fuqarolarga tibbiy xizmatlar k
o‘
rsatishi belgilangan b
o‘
lib,
O‘
zbekiston Respublikasida
so
g‘
liqni saqlashning davlat, xususiy va boshqa tizimlari yi
g‘
indisidan iborat yagona
so
g‘
liqni saqlash tizimi amal qilishi mustahkamlangan. Tartibga solishning bunday
shaklidan k
o‘
rinib turibdiki, tibbiy xizmatlarni amalga oshirishga nisbatan biror cheklov
mavjud emas. Yuqorida qayd etilganidek, har bir davlatda onlayn tibbiy xizmatlar
k
o‘
rsatish turli darajadagi qonun hujjatlarida aks ettirilib, teletibbiyot orqali xizmat
k
o‘
rsatishda litsenziyalash lozimligi qayd etilgan. Yuritimizda ushbu xizmatlarning ham
o‘
z bozori shakllangan b
o‘
lib, buni turli internet saytlari va platformalari orqali ham
k
o‘
rish mumkin. Misol uchun, Clinic Pro kompaniyasi [24] onlayn maslahat xizmatlarini
taklif etayotgan b
o‘
lsa, www.askdoctor.uz [25] portali ham turli darajadagi tibbiy
xizmatlarni onlayn olish imkonini taqdim etmoqda. Medlink.uz axborot portal orqali esa
turli klinikalar topish va shifokorlar bilan onlayn va offlayn rejimda uchrashish
imkoniyati y
o‘
lga q
o‘
yilgan.
Xulosa sifatida shuni aytish mumkinki, onlayn tibbiy xizmatlardan foydalanish
nafaqat bugungi, balki yaqin kelajakda ham ommalashib borishi kutilayotgan sohalardan
biri hisoblanadi. Global pandemiya davrida butun dunyo aholisi turli masofaviy
xizmatlardan foydalanishi barobarida tibbiy xizmatlardan ham foydalandi. Raqamlash-
tirish [26] jarayonining jadal rivojlanishi esa bunga turtki b
o‘
ldi. Onlayn tibbiy
xizmatlarning amaliy ishlash mexanizmidan foydalanish qonunchilikda bir qator
o‘
zgartirish va q
o‘
shimchalarni, javobgarlik va xizmatlardan foydalanishda shaxsni
identifikatsiyalashga oid masalalarni yana bir bor qayta k
o‘
rib chiqishni taqozo etadi.
Birinchidan, yangi tahrirda qabul qilinishi kutilayotgan Fuqarolik kodeksida xizmatlar
k
o‘
rsatishning onlayn va offlayn rejimlarini belgilash va ularni amalga oshiruvchi
subyektlar huquqiy maqomini aniqlashtirish maqsadga muvofiq. Mazkur masala orqali
yuridik va jismoniy shaxslarning nafaqat onlayn tibbiy xizmatlar, balki boshqa
xizmatlarni k
o‘
rsatishda qonun hujjatlariga amalga qilish va avtomatik daromad
manbalarining soliqqa tortilishi oson hal etiladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2022) / ISSN 2181-1415
299
Ikkinchidan, onlayn tibbiy xizmatlar k
o‘
rsatish ham litsenziyalanadigan faoliyat
turlaridan keltirish maqsadga muvofiq. Ushbu
o‘
zgartirish orqali noqonuniy tibbiy
maslahatlar berish va inson hayotini xavf ostida qoldirishning oldi olinadi. Uchinchidan,
onlayn tibbiy xizmat k
o‘
rsatish va uni amalga oshirishning huquqiy oqibatlariga nisbatan
oddiy usulda xizmatlar k
o‘
rsatishning huquqiy oqibatlarini
o‘
zaro tahlil qilish hamda
javobgarlik choralarini belgilash maqsadga muvofiq. Javobgarlik choralarini belgilashda
tenglik va haqiqiy vaziyat inobatga olinishi xizmatdan foydalanuvchilarning huquqiy
kafolat mavjudligiga b
o‘
lgan ishonchini orttiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
https://www.un.org/en/observances/world-population-day.
2.
https://www.who.int/europe/emergencies/situations/covid-19.
3.
Fuqarolik huquqi. (II-qism).
–
Т
.: TDYI nashriyoti, 2008. 920 bet.
4.
http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_279670.
5.
Ассэль
Г. Маркетинг: принципы и стратегия. Учебник
.
М
.:
ИНФРА
-
М
, 1999
6.
Hill T.P. (1977) On Goods and Services. Review of Income and Wealth, 23, 315-338.
7.
Долгов
Д.И. Определение понятий «услуга», «обслуживание потребителей»
и «управление послепродажным обслуживанием» // Научный электронный архив.
[Электронный ресурс]. Режим доступа: http://econf.rae.ru/article/7778/ (дата
обращения: 24.11.2016).
8.
Король
А.Н., Хлынов
С.А. Услуги: определение и классификация «Ученые
заметки ТОГУ» Электронное научное издание 2014, Том 5, –
№ 4, –
С. 1323–
1328.
9.
https://www.govhealthit.com/telemedicine-companies.
10.
www.icliniq.com.
11.
www.memd.net
12.
www.teladoc.com
13.
Parimbelli E, Bottalico B, Losiouk E, et al. Trusting telemedicine: a discussion
on risks, safety, legal implications and liability of involved stakeholders. Int J Med Inform.
2018; 112:90
–
8.
14.
Telemeditsina
–
bu nima? Biz savolga javob beramiz. Sog‘liqni saqlash
tizimidagi telemeditsina
–
Jamiyat
–
2022 (drunkentengu.com).
15.
www.forbes.com / What Is Telemedicine, And How Has It Evolved During The
Pandemic? (forbes.com).
16.
https://biolegis.com/wp-content/uploads/2021/09/EU-Legal-Framework-on-
Telemedicine.pdf.
17.
Сазонова М. Доктор онлайн: правовые аспекты телемедицины в России //
https://www.garant.ru/article/1405237/.
18.
Телемедицина
развивается
в
мире
высокими
темпами
«Фармацевтический вестник» Июнь, 2017 №19 //
https://recipe.ru/news/
medpharm/telemeditsina-razvivaetsya-v-mire-vysokimi-tempami.
19.
Marcoux R.M., Vogenberg F.R. Telehealth: applications from a legal and
regulatory perspective. P T. 2016; 41(9):567
–
70.
20.
Trendwatch: The promise of telehealth for hospitals, health systems, and their
communities. Washington, DC: American Hospital Association; 2015. Available at:
www.aha.org/research/reports/tw/15jan-tw-telehealth.pdf. Last accessed 12 Mar 2020.
21.
Hageseth v. Sup. Ct. of Cal, 150 Cal.App.4th 1399 (2007).
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
06 (2022) / ISSN 2181-1415
300
22.
Askarov J (2021) Legal Regulation of Private Medical Services in Uzbekistan:
Prospects and Comparative Analysis with Developed Countries. J Civil Legal Sci 10: 284.
DOI: 10.4172/2169-0170.1000284
23.
Аскаров, Ж. (2020). Правовое регулирование и сравнительный анализ
деятельности субъектов предпринимательства в сфере оказания медицинских
услуг в зарубежных странах
. Review of law sciences, 4(
Спецвыпуск
), 72-81.
24.
https://clinicpro.uz/uz/205-kvalificirovannye-konsultacii-
vrachej#.YtWrOXZBzIU
25.
www.askdoctor.uz portali
–
salomatlik uchun yangi yechim //
https://kun.uz/uz/news/2017/07/06/wwwaskdoctoruz-portali-salomatlik-ucun-angi-
ecim
26.
Askarov J.T. (2021). Issues Of Using and Legal Regulation of Digital
Technologies in The Provision of Medical Services. The American Journal of Political
Science Law and Criminology, 3(05), 49-52.
